Przystanek Nauka

Język śląski jest obecny w prozie i poezji, na scenach teatralnych, na Wikipedii i Facebooku. Powstają w nim dramaty i tłumaczenia literatury światowej, a także teksty naukowe. Wkrótce może zostać objęty szczególnym rodzajem ochrony prawnej, o ile trwający proces legislacyjny dotyczący nowelizacji ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym zakończy się pomyślnie.   ...

Urodził i wychował się na głębokiej prowincji, w krainie nie bez powodu przezywanej „Golicją i Głodomerią”. Dorastał w małych Wierzchosławicach w izbie przerobionej ze stajni. Jego niepiśmienni rodzice spierali się, czy powinien chodzić do szkoły zamiast pasać krowy. Z powodu finansowych edukację zakończył zresztą po czterech klasach.   Jak zatem doszło do tego, że Wincenty Witos wyrósł na jednego...

Czy możemy mówić tylko o jednym języku chińskim?  Co jest najtrudniejszym aspektem języka chińskiego?  Dlaczego Polacy mogą łatwiej się go nauczyć niż większość świata i czy muzyka może pomóc nam osłuchać się z językiem chińskim? Z okazji Dnia Języka Chińskiego Shengmiao Yu mówi o swoim języku ojczystym, którym posługuje się ponad 1,4 miliarda ludzi na całym świecie. Opowiada m.in. o tonach, nauce...

Już 12 kwietnia będziemy mogli pójść do kina na Civil War. Film w reżyserii Alexa Garlanda to dystopijna wizja wojny domowej, która toczy się w Stanach Zjednoczonych w niedalekiej przyszłości. Z tej okazji postanowiliśmy wrócić przenieść się do dziewiętnastowiecznej Ameryki i przypomnieć wojnę domową z lat 1861-1865.  Głównymi bohaterami nowego filmu są dziennikarze wojenni ryzykujący życiem, aby...

Co ułatwia naukę języka francuskiego? Czy w Quebecu mówi się po francusku, czy po quebecku? Którymi pisarzami frankofońskimi warto się zainteresować? Na okoliczność Międzynarodowego Dnia Języka Francuskiego dr hab. Joanna Warmuzińska-Rogóż, prof. UŚ dzieli się swoimi refleksjami na temat kondycji języka, którym na świecie posługuje się ponad 200 milionów ludzi. Opowiada też m.in. o wpływie dzieł l...

4 marca obchodzony jest Światowy Dzień Otyłości. Celem tego dnia jest powszechne uświadomienie, jak poważne zagrożenie dla zdrowia człowieka stanowi otyłość i jakie konsekwencje niesie za sobą nieprawidłowy tryb życia. Czy społeczeństwo potrzebuje takiego przypomnienia? Czy otyłość i nadwaga są współczesnym zagrożeniem cywilizacyjnym? Na te i inne pytania odpowie dr Monika Stojek, prof. UŚ z Insty...

Urodziła dwóch przyszłych królów Polski, przedłużając w ten sposób panowanie dynastii Jagiellonów. Polska kultura zawdzięcza jej pierwsze znane tłumaczenie Starego Testamentu. Wiele lat życia spędziła w Sanoku, który w pewnym sensie za jej sprawą był wówczas nieformalną stolicą Polski… W jakich okolicznościach Zofia Holszańska została czwartą i ostatnią żoną króla Władysława Jagiełły – człowieka s...

Czym Tadeusz Kościuszko wyróżnia się na tle innych polskich postaci historycznych? Czy życie polskiego chłopa pańszczyźnianego przypominało los niewolnika na amerykańskiej plantacji? Co „Kos”, którego akcja toczy się w Polsce okresu rozbiorów, mówi o wojnie w Ukrainie? O micie Polski szlacheckiej, kobiecych postaciach w polskim „westernie” , Quentinie Tarantino i oczyszczających właściwościach kin...

Historia tego, co przyjmuje nasz organizm nie kończy się w momencie przełknięcia pokarmu czy leku. Liczne substancje, w tym te szkodliwe, pochodzące z naszego jedzenia, napojów oraz zażywanych farmaceutyków, przedostają się ze ścieków do środowiska negatywnie wpływając na różne organizmy żywe, ale także dla nas samych stwarzając zagrożenie. Czym dokładnie są β-blokery i jak wpływają na nasz organi...

Jak wypadł Joaquin Phoenix w roli Napoleona Bonaparte? Czy dowodzona przez niego armia francuska strzelała do piramid, a żołnierze rosyjscy tonęli z końmi w jeziorze, wycofując się spod Austerlitz? Jaki jest związek pomiędzy egzaminem maturalnym, systemem parzystej i nieparzystej numeracji domów oraz konserwacją żywności? I w jaki sposób epoka napoleońska wpłynęła na dzieje Śląska i Zagłębia Dąbro...

Tłumaczenie symultaniczne w Parlamencie Europejskim to prestiżowe i dobrze płatne zajęcie, ale często okupione znacznym wysiłkiem i stresem. Jak wygląda praca tłumacza oraz w jaki sposób może on dystansować się od tłumaczonego tekstu, gdy nie podziela w pełni poglądów mówcy? Dlaczego europoseł Janusz Korwin-Mikke jest takim wyzwaniem dla tłumaczy? Czy ich profesji zagraża sztuczna inteligencja? Dr...

W 1972 r. na obszarze ponad 1 000 ha zaczęło rosnąć potężne, metalurgiczne „ciało”, które odmieniło losy Dąbrowy Górniczej, Zagłębia Dąbrowskiego i tysięcy ludzi z całej Polski w kilku pokoleniach. Ponad pół wieku później Anna Cieplak – pisarka, aktywistka społeczna, animatorka kultury oraz wykładowczyni na kierunku sztuka pisania na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Śląskiego – opowiada w nowy...

Czy naukowe zajmowanie się grami komputerowymi zabija przyjemność z samego grania? Co nam mówią gry wideo o naszej kulturze, społeczeństwie czy polityce? Co sprawia, że są tak atrakcyjnym medium i czy mogą konkurować z literaturą lub filmami jako forma sztuki? O badaniu gier komputerowych w rozmowie z Weroniką Cygan mówi dr hab. Michał Kłosiński, prof. UŚ z Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śl...

Wizerunek rdzennych Amerykanów przez lata podlegał w popkulturze licznym zmianom, ale dopiero od niedawna odchodzi się od krzywdzących stereotypów. Premiera 20 października 2023 w polskich kinach filmu Martina Scorsesego „Czas krwawego księżyca” jest świetnym pretekstem do pochylenia się nad kulturą i historią pierwszych Amerykanów. Czy nadal powinniśmy używać słowa Indianin? Jak wygląda obecnie s...

Najnowszy film Christophera Nolana opowiada historię „ojca bomby atomowej” i jest interesującym spojrzeniem na postać Roberta Oppenheimera – przez pewien czas uważanego za narodowego bohatera, któremu później zarzucano zdradę i szpiegostwo. Dr Marcela Gruszczyk – historyczka z Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach opowiada o tym, jak świat zareagował na zbombardowanie Hirosh...