වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero)

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මුල්කාලීන ශාසනික මෙහෙවර සහ ශ්‍රාවක පිරිස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වයේ සිට පිරිනිවන් පෑම දක්වා වූ සුවිශේෂී ශාසනික සිදුවීම් මාලාවක් මෙම දේශනයෙන් විස්තර කෙරේ. මෙහි අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් පහත දැක්වේ: බුද්ධත්වයෙන් පසු ගත කළ සත් සතිය සහ සහම්පතී මහා බ්‍රහ්මයාගේ ආරාධනයෙන් ධර්ම දේශනා කිරීමට තීරණය කිරීම. බරණැස ඉසිපතන මිගදායේදී පස්වග මහණුන් උදෙසා ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය දේශනා...

බෝසත් සිරිතේ වැදගත් සන්ධිස්ථාන සහ වෙසක් පුන් පොහෝ දිනය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් වෙසක් පුන් පොහෝ දිනයේ වැදගත්කම සහ බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ ජීවිතයේ සුවිශේෂී අවස්ථාවන් පිළිබඳව විස්තර කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් පහත කරුණු සාකච්ඡා කෙරේ: වෙසක් පුන් පොහෝ දිනය හා බැඳුණු තෙමඟුල සහ නියත විවරණ ලැබීම. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ තුසිත භවනයෙන් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයේ උප්පත්තිය ලැබීම සඳහා සිදුකළ පංච මහා විලෝකනය. සිද්ධාර්ථ කුමාරෝත්...

මහා සංඝරත්නයේ ගුණ සහ දානයේ ආනිසංස මෙම දේශනය මගින් මහා සංඝරත්නය සතු උතුම් ගුණාංග සහ සංඝයා විෂයෙහි පවත්වනු ලබන දානමය පින්කම්වල ඇති මහත්ඵල මහානිසංස පිළිබඳව කරුණු පැහැදිලි කෙරේ. සංඝයා විෂයෙහි දෙන දානය මහත්ඵල වීමට හේතුවන සංඝරත්නය සතු ගුණාංග. ගුණවත් උතුමෙකුට සිදුකරන උපකාරය සහ අපරාධය විපාක දීමේදී ඇතිවන වෙනස. සංඝරත්නය සතු සුපටිපන්න, උජුපටිපන්න, ඤායපටිපන්න සහ සාමීචිපටිපන්න යන ගුණ පිළිබඳ විග්‍රහය. ආහුණෙය්‍ය...

සඟ ගුණ සහ නාඋයනේ අරියධම්ම මහා නාහිමි ගුණානුස්මරණය මෙම දේශනය මගින් මහා සංඝරත්නය සතු උතුම් ගුණාංග පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. විශේෂයෙන්ම අපවත් වී වදාළ අතිපූජ්‍ය නාඋයනේ අරියධම්ම මහා නාහිමියන්ගේ 86 වන ජන්ම දින සැමරුම නිමිත්තෙන් පවත්වන ලද මෙම පුණ්‍ය මහෝත්සවයේදී සංඝ රත්නයේ ගුණාංග සහ උන්වහන්සේගේ ශාසනික සේවාව පිළිබඳව කරුණු සාකච්ඡා කෙරේ. සංඝ රත්නය සතු සුපටිපන්න ආදී නව මහා ගුණ පිළිබඳ විග්‍රහය. නාඋය...

චූල ඒකසාටක බ්‍රාහ්මණ කථා පුවත සහ කුසලයේ ඇති වැදගත්කම මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් චූල ඒකසාටක බ්‍රාහ්මණයාගේ කථා පුවත ඇසුරින් කුසල් ක්‍රියාවන්හි ප්‍රමාද නොවී යෙදීමේ වැදගත්කම පැහැදිලි කරයි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: චූල ඒකසාටක බ්‍රාහ්මණයා සහ ඔහුගේ බිරිඳ සතු වූ එකම උතුරු සළුව බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කිරීමේදී ඇති වූ මානසික අරගලය. මසුරු මල පරාජය කර "ජිතං මේ" (මම දිනුවෙමි) යනුවෙන් ප්‍රකාශ කර...

සූචිලෝම සූත්‍රය ඇසුරින් කෙලෙස් හටගන්නා මූලය පිළිබඳ විග්‍රහය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් සංයුක්ත නිකායට සහ සුත්ත නිපාතයට අයත් සූචිලෝම සූත්‍රය ඇසුරින් කෙලෙස් ධර්මයන් හටගන්නා ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. ගයා ප්‍රදේශයේදී සූචිලෝම යක්ෂයා බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවී විමසන ලද ප්‍රශ්න සහ ඒ සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේ ලබා දුන් පිළිතුරු මෙහි ප්‍රධාන තේමාව වේ. සූචිලෝම සහ කර යන යක්ෂයන්ගේ අතීත පුවත් සහ ඔවුන්...

අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත › 017 අභිධර්මය - අහේතුක ක්‍රියා සිත් මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ එන අහේතුක ක්‍රියා සිත් පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් පහත කරුණු සාකච්ඡා වේ: අහේතුක සිත් 18 වර්ගීකරණය සහ එහි ක්‍රියා සිත්වල ඇති විශේෂත්වය. විපාක සිත්, කර්ම සිත් (කුසල/අකුසල) සහ ක්‍රියා සිත් අතර ඇති වෙනස. ක්‍රියා සිත් අනාගත විපාක ලබා නොදෙන අතරම පෙර කර්මයක විපාකයක් ද නොවන බව පැහැදිලි ක...

වෝහාර දේසනා › 013 දුච්ඡජ දානය සහ සිවි ජාතක කතාව ඇසුරින් දාන පාරමිතාව පැහැදිලි කිරීම මෙම දේශනය මගින් දානය පිළිබඳ ගැඹුරු කරුණු කිහිපයක් සාකච්ඡා කෙරේ. විශේෂයෙන්ම 'දුච්ඡජ දානය' හෙවත් අත්හැරීමට අපහසු දෑ දන් දීම පිළිබඳව මෙහිදී අවධානය යොමු කරයි. දෙය්‍ය ධර්ම යනු මොනවාද යන්න සහ එහි ප්‍රමාණය අනුව විපාක ලැබෙන ආකාරය. ශරීර අවයව දන් දීම වැනි අතිශය දුෂ්කර දානයන්හි ඇති වටිනාකම. සිවි ජාතක කතාව ඇසුරින් බෝධිසත්වයන්...

ආරම්මණ සහ නාම රූප ධර්ම පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුදහමේ එන නාම රූප ධර්ම සහ ආරම්මණ (අරමුණු) පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: නාම සහ රූප ධර්මයන්හි මූලික වෙනස්කම් සහ ඒවායේ ස්වභාවය. ආරම්මණයක් යනු කුමක්ද සහ සිත අරමුණක් කරා යොමු වන ආකාරය. පරමාර්ථ ධර්ම සහ ප්‍රඥප්ති ධර්ම අතර ඇති වෙනස සහ සිත ඒවා ග්‍රහණය කරගන්නා ආකාරය. විදර්ශනා...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 026 චතුර්ථ ධ්‍යානය සහ ධ්‍යාන පංචක නය පිළිබඳ විග්‍රහය මෙම දේශනය මගින් චතුර්ථ ධ්‍යානය සහ ධ්‍යාන පංචක නය ක්‍රමය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: චතුර්ථ ධ්‍යානයට අදාළ 'අදුක්ඛමසුඛං' සහ 'උපෙක්ඛා සති පාරිසුද්ධිං' යන පාඨයන්හි අර්ථ විග්‍රහය. ප්‍රථම, ද්විතීයික සහ තෘතීයික ධ්‍යානවලදී තත්‍රමජ්ඣත්තතා උපේක්ෂාව පාරිශුද්ධ නොවීමට බලපාන හේතු සාධක. ච...

දස පාරමිතා › සම්මා ආජීවය සහ ආජීව පාරිශුද්ධි සීලය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට අයත් සම්මා ආජීවය සහ සීල පාරමිතාව යටතේ ආජීව පාරිශුද්ධි සීලය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු දෙකක් යටතේ සාකච්ඡා කෙරේ: ගිහි පින්වතුන් සඳහා සම්මා ආජීවය: මෙහිදී ගිහියන් විසින් නොකළ යුතු පංච විධ මිච්ඡා වණිජ්ජා (වෙළඳාම් පහ) පිළිබඳව විස්තර කෙරේ. මංස වණිජ්ජා (මස් පිණිස සතුන් වෙළඳාම...

සත්‍යය අවබෝධය සහ චතුරාර්ය සත්‍යය පිළිබඳ ධර්ම දේශනාව මෙම දේශනාව මගින් බුදු දහමේ ඉගැන්වෙන සත්‍යය පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සත්‍යය අවබෝධ කරගැනීමේ මට්ටම් තුනක් පිළිබඳව සාකච්ඡා කෙරේ: සම්මුති සත්‍යය: ලෝක ව්‍යවහාරයේ පවතින පුද්ගල, වස්තු සහ සංකල්ප පිළිබඳ සත්‍යය. පරමාර්ථ සත්‍යය: චිත්ත, චෛතසික සහ රූප වැනි මූලික ධර්මතාවල පවතින ස්වභාවය. ආර්ය සත්‍යය: දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ සහ මා...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 085 මෝහය කුසලාකුසල ධර්මයන්ට හේතුවන ආකාරය මෙම දේශනය මගින් අභිධර්ම කරුණු ඇසුරින් මෝහය (මුළාව) ධර්මයන්ගේ කුසල, අකුසල සහ අව්‍යාකෘත භාවයට හේතුවන ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් රේවත ආචාර්යයන් වහන්සේගේ මතය සහ එය විශුද්ධිමාර්ගය වැනි අටුවා ග්‍රන්ථවල ප්‍රතික්ෂේප වී ඇති ආකාරයත්, පරමත්ථ දීපනිය මගින් එම මතය නැවත සාධාරණීකර...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 025 චතුර්ථධ්‍යානය සහ වේදනා ප්‍රහාණය මෙම දේශනය මගින් අධිචිත්ත සික්ඛා වැඩසටහන් මාලාව යටතේ චතුර්ථධ්‍යානය උපදවා ගන්නා ආකාරය සහ එහි ස්වභාවය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් තෘතීයක ධ්‍යානයේ පවතින සුඛය ඕලාරික ලෙස දැක එය ප්‍රහාණය කර උපේක්ෂා සහ ඒකාග්‍රතා යන අංගයන්ගෙන් යුක්ත චතුර්ථධ්‍යානයට එළඹෙන ආකාරය පැහැදිලි කෙරේ. දේශනය තුළ සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: ප්‍රථම ධ්‍යා...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 023 ද්විතීය ධ්‍යානය උපදවා ගැනීම සහ එහි ස්වභාවය මෙම දේශනය මගින් ද්විතීය ධ්‍යානය උපදවා ගන්නා ආකාරය සහ එහි ඇති විශේෂ ලක්ෂණ පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. ප්‍රථම ධ්‍යානයේ පවතින විතර්ක සහ විචාර යන අංගයන්ගේ රළු බව හඳුනාගෙන ඒවා ප්‍රහාණය කිරීමෙන් ද්විතීය ධ්‍යානයට එළඹෙන ආකාරය මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ. ප්‍රථම ධ්‍යානය සහ ද්විතීය ධ්‍යානය අතර වෙනස. විතර්ක සහ විචාර ප්‍රහාණය කිරීමේ අවශ්‍යතාවය. ද්වි...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 024 තෘතීය ධ්‍යානය උපදවා ගැනීම සහ එහි ස්වභාවය මෙම දේශනය මගින් අධිචිත්ත සික්ඛා පාඩම් මාලාව යටතේ තෘතීය ධ්‍යානය උපදවා ගන්නා ආකාරය සහ එහි පවතින සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. ද්විතීය ධ්‍යානයේ පවතින ප්‍රීතිය ඕලාරික අංගයක් ලෙස හඳුනාගෙන එය ඉක්මවා යන ආකාරයත්, තෘතීය ධ්‍යානයේදී සති සම්පජඤ්ඤය සහ උපේක්ෂාව ක්‍රියාත්මක වන ආකාරයත් මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ. සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: ප්...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 084 මෝහයේ මූල ස්වභාවය සහ එහි ක්‍රියාකාරිත්වය මෙම දේශනය මගින් මෝහයේ මූල ස්වභාවයන් සහ එය අකුසලයන් කෙරෙහි බලපාන ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු තුනක් යටතේ මෝහය සාකච්ඡා කෙරේ: විඤ්ඤාණ මූල ස්වභාවය: මෝහය අරමුණ තදින් ග්‍රහණය කරගනිමින් අනෙකුත් අකුසල චෛතසිකයන්ට අරමුණෙහි පිහිටීමට උපකාර වන ආකාරය. වට්ට මූල ස්වභාවය: සංසාර...

දස පාරමිතා › කාමේසු මිච්ඡාචාර ශීලය පිළිබඳ ධර්ම විග්‍රහය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ශීල පාරමිතාවට අයත් කාමේසු මිච්ඡාචාර ශීලය පිළිබඳව ගැඹුරු ධර්ම විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: කාමේසු මිච්ඡාචාරය සහ අබ්‍රහ්මචරියා ශීලය අතර පවතින වෙනස. අතීතයේ විසූ කේමක සිටුපුත්‍රයාගේ කථා පුවත ඇසුරින් කාමේසු මිච්ඡාචාරයේ ආදීනව පැහැදිලි කිරීම. කාමේසු මිච්ඡාචාර අකුසලය සම්පූර්ණ වීමට බල...

සීලයේ ගැඹුරු අර්ථය සහ එහි ආනිසංස මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් සීලය යනු කුමක්ද, එහි ප්‍රභේද සහ සීලය ආරක්ෂා කිරීමෙන් ලැබෙන උතුම් ආනිසංස පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. විශේෂයෙන්ම සීලය යනු හුදෙක් අකුසලයෙන් වැළකීම පමණක් නොව, එය මනසේ පරිණතභාවය සහ විනය මත පදනම් වූවක් බව මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ. සීලය හේතුවෙන් සුගතිය, භෝග සම්පත් සහ නිවන ලැබෙන ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම. සමාධිය සහ සීලය අතර පවතින වෙනස සහ සම...

ලෝකෝත්තර චිත්ත චෛතසික සහ නිර්වාණය ලෝකෝත්තර චිත්ත සහ චෛතසික ධර්මයන් සංඛත පරමාර්ථ ගණයට අයත් වේද යන්න පිළිබඳව මෙහිදී ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. විශේෂයෙන්ම මාර්ග සිත් සහ ඵල සිත් හටගන්නා ආකාරයත්, ඒවා නිර්වාණය සමඟ පවතින සම්බන්ධතාවයත් මෙහිදී පැහැදිලි කර දෙයි. ලෝකෝත්තර චිත්ත චෛතසික සංඛත පරමාර්ථ ධර්ම ලෙස හැඳින්වීම. නිර්වාණය අරමුණක් ලෙස සහ අනුප්පන්න ස්කන්ධයන්ගේ නිරෝධය ලෙස හඳුනා ගැනීම. මාර්ග සිත මගින් කෙලෙස් ප්‍...

සංඛත පරමාර්ථ සහ ප්‍රඥප්ති අතර වෙනස මෙම දේශනය මගින් සංඛත පරමාර්ථ සහ ප්‍රඥප්ති අතර පවතින වෙනස පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. ප්‍රඥප්තිය යනු සිතින් ගොඩනගා ගත් දෙයක් බවත්, පරමාර්ථ ධර්මයන් සිතින් ස්වාධීනව පවතින බවත් මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ. සංඛත පරමාර්ථ යනු ප්‍රඥප්තියක් නොව පරමාර්ථ ස්වභාවයක්ම බව පැහැදිලි කිරීම. ප්‍රඥප්තිය යනු පරමාර්ථ ධර්මයන් පවතින ක්‍රමය අනුව සිතින් නිර්මාණය කරගන්නා අරමුණක් බව. ථේරව...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 005 භාවනාවට පෙර සිත සකස් කරගත යුතු ආකාරය (පූර්වකෘත්‍යය) මෙම දේශනය මගින් කසිණ භාවනාව ආරම්භ කිරීමට පෙර යෝගියෙකු විසින් තම සිත සකස් කරගත යුතු ආකාරය හෙවත් පූර්වකෘත්‍යය පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු පහක් යටතේ සිතේ සූදානම ඇති කරගන්නා ආකාරය පැහැදිලි කර දෙයි. කාමයන්ගේ ආදීනව මෙනෙහි කිරීම (කාමේසු ආදීනව පච්චවෙක්ඛණං). නෛෂ්ක්‍රම්‍යය හෙවත් ප්‍රථම ධ්‍යානය කෙරෙහි ඡන්...

චතුරාර්ය සත්‍යය සහ දුකෙන් මිදීමේ මාවත පිළිබඳ කෙටි දේශනාවක් මෙම දේශනය මගින් චතුරාර්ය සත්‍යය පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. එහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් පහත කරුණු සාකච්ඡා කරනු ලබයි: දුක්ඛ සත්‍යය: ජීවිතයේ අනිත්‍ය, දුක්ඛ සහ අනාත්ම ස්වභාවය මෙන්ම නාමරූප ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම පිළිබඳ විස්තර කිරීම. දුක්ඛ සමුදය සත්‍යය: අවිද්‍යාව, තණ්හාව සහ කර්මය හේතුවෙන් සත්වයා සංසාර චක්‍රයේ බැඳී සිටින ආකාරය සහ පුනර්භවය සිදුවන ආකා...

අකුසලය සහ විරමණය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් දස අකුසල් සහ ඒවායින් වැළකී සිටීමේ වැදගත්කම පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: දස අකුසල කර්මපථ පිළිබඳ හැඳින්වීම. ප්‍රාණඝාතය, අදත්තාදානය සහ කාමේසුමිච්ඡාචාරය යන කාය කර්ම පිළිබඳ විස්තරය. මුසාවාදය, පිසුණාවාචා, පරුෂාවාචා සහ සම්ඵප්පලාපය යන වාග් කර්ම පිළිබඳ විග්‍රහය. අභිජ්ඣාව, ව්‍යාපාදය සහ මිච්ඡා දිට්ඨිය යන මනෝ කර්ම පිළ...

සෝවාන් ආර්යයන් වහන්සේලාගේ ගුණ සහ වැරදි නිවැරදි කරගැනීම මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් රතන සූත්‍රයේ එන ගාථාවක් ඇසුරින් සෝවාන් ආර්යයන් වහන්සේලා සතු සුවිශේෂී ගුණාංග සහ උන්වහන්සේලා අතින් සිදුවිය හැකි වැරදි පිළිබඳව ගැඹුරින් විග්‍රහ කෙරේ. සෝවාන් ආර්යයන් වහන්සේලා සතර අපායෙන් මිදී ඇති ආකාරය සහ උන්වහන්සේලා අතින් කිසිසේත්ම සිදු නොවන ආනන්තරිය පාපකර්ම වැනි බරපතල අකුසල් පිළිබඳ විස්තරය. සෝවාන් වූ උපාසක උපාසිකාවන් හෝ භික...