වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero)

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පරාර්ථ චර්යාව සහ ධර්ම දේශනාවේ වැදගත්කම මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පරාර්ථ චර්යාව සහ ධර්ම දේශනාවේ ඇති සුවිශේෂී වැදගත්කම පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් පහත දැක්වේ: බුද්ධ ශාසනයේ අවසාන ඉලක්කය වන නිවන සහ සුමේධ තාපස අවධියේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ ගත් අධිෂ්ඨානය. අවබෝධක ඥානය සහ දේශනා ඥානය අතර වෙනස මෙන්ම පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා සහ...

පාරමී ධර්ම පුරණය පිළිබඳ ගැඹුරු ධර්ම විග්‍රහයක් මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත්වීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන්නා වූ පාරමී ධර්ම පූරණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: සම්මා සම්බුද්ධත්වය සහ සියලු ධර්මයන් අවබෝධ කර ගන්නා සර්වඥතා ඥානය යනු කුමක්ද යන්න පැහැදිලි කිරීම. සංසාර සාගරයෙන් එතෙර වී නිවන කරා ගමන් කිරීමට උපකාරී වන...

කෙලෙස්වල ස්වභාවය සහ සන්තානය කිලිටි වන ආකාරය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් කෙලෙස්වල ස්වභාවය සහ ඒවායින් සන්තානය කිලිටි වන ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: කෙලෙස් යනු සත්වයා සසර බැඳ තබන සංයෝජන ධර්මයන් බව පැහැදිලි කිරීම. ලෝභ, දෝෂ, මෝහ, මාන, දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, ථීන, උද්ධච්ච, අහිරික සහ අනොත්තප්ප යන දස වැදෑරුම් කෙලෙස් පිළිබඳව හැඳින්වීම. කෙලෙස් මග...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 041 චුද්දසාකාර චිත්ත පරිදමනය මෙම දේශනය මගින් විසුද්ධිමග්ගයෙහි සඳහන් වන චුද්දසාකාර චිත්ත පරිදමනය හෙවත් සිත දමනය කිරීමේ ක්‍රම 14 පිළිබඳව ගැඹුරින් විස්තර කෙරේ. අභිඥා උපදවා ගැනීම සඳහා සිත වසඟයට ගැනීම මෙහි මූලික අරමුණයි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: කසිණ සහ ධ්‍යාන අනුලෝම, පටිලෝම සහ අනුලෝම-පටිලෝම වශයෙන් පුහුණු කිරීම. ධ්‍යාන පැනීම (ජානුක්කන්තික) සහ කසිණ පැනීම (කසිණුක්කන්තික) මගින් ස...

දස පාරමිතා › සීල පාරමිතාව සහ චම්පෙය්‍ය ජාතක කතාව මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් සීල පාරමිතාව පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. එහිදී බෝධිසත්වයන් වහන්සේ නාග රාජයෙකු ලෙස උපත ලබා සීල පාරමිතාව සම්පූර්ණ කළ ආකාරය චම්පෙය්‍ය ජාතක කතාව ඇසුරින් විස්තර කෙරේ. සීල පාරමිතාව යනු කුමක්ද සහ එහි වැදගත්කම. චම්පෙය්‍ය නාග රාජයා මිනිස් ලොවට පැමිණ සිල් රැකීමට ගත් තීරණය. අහිකුණ්ඨකයෙකු විසින් නාග රාජයාව අල්ලාගෙන විවිධ වධ හිංසා...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 040 අභිඥා උපදවා ගැනීම සහ චිත්ත පරිදමනය මෙම දේශනය මගින් සමාධි භාවනාවේ ආනිසංසයක් ලෙස අභිඥා උපදවා ගැනීම සහ ඒ සඳහා අවශ්‍ය වන චිත්ත පරිදමනය පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු කිහිපයක් අවධාරණය කෙරේ: අභිඥා උපදවා ගැනීම සඳහා චතුර්ථ ධ්‍යානය පදනම් කරගන්නා ආකාරය සහ අෂ්ට සමාපත්තිවල ඇති වැදගත්කම. ලෞකික අභිඥා පහ වන ඉද්ධිවිධ, දිබ්බසෝත, චේතෝපරිය, පුබ්බේනිවාසානුස්සති සහ දිබ...

අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත › 020 සහේතුක කාමාවචර විපාක සහ ක්‍රියා සිත් මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ එන කාමාවචර සහේතුක විපාක සිත් සහ ක්‍රියා සිත් පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: විපාක සිත යනු කුමක්ද සහ කර්ම ශක්තිය සන්තානය තුළ නිදන්ගත වන ආකාරය. අවිද්‍යාව සහ තණ්හාව හේතුවෙන් කර්ම ශක්තිය ජනනය වන ආකාරය සහ එය විපාක සිත් ලෙස මෝරා වැඩෙන ආකාරය. ප්‍රතිසන්ධ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 039 චිත්ත විරාග භාවනාව සහ අසඤ්ඤසත්ත ඉපදීම මෙම දේශනය මගින් සමථ භාවනාවට අදාළව චිත්ත විරාග භාවනාව සහ අසඤ්ඤසත්ත භවය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: අසඤ්ඤසත්ත භවය යනු කුමක්ද සහ එහි ස්වභාවය. බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය සහ සංගීති සූත්‍රය ඇසුරින් අසඤ්ඤසත්ත දේව කොට්ඨාසය පිළිබඳ විවරණය. අසඤ්ඤසත්ත භවයේදී නාම ධර්මයන්ගේ (සිත, වේදනා, සංඥා ආදී) නි...

වෝහාර දේසනා › 018 බහුකාර පුද්ගලයෝ සහ මව්පිය උපස්ථානය මෙම දේශනය මගින් දක්ඛිණාවිභංග සූත්‍රය ඇසුරින් බහුකාර පුද්ගලයන් පිළිබඳව සහ විශේෂයෙන්ම මව්පියන්ගේ ගුණාංග පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදුකරයි. බහුකාර පුද්ගලයන් යනු කවුද සහ ඔවුන් අධ්‍යාත්මික දියුණුවට උපකාර වන ආකාරය. මව්පියන් බ්‍රහ්ම, පූර්වාචාර්ය සහ ආහුණෙය්‍ය පුද්ගලයන් ලෙස බුදුදහමේ හඳුන්වා දී ඇති ආකාරය. ළමා කාලයේදී මව්පියන්ගෙන් ලැබෙන රැකවරණය සහ පෝෂණය ප...

නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස පාඨයේ අර්ථය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බෞද්ධයන් නිතර භාවිතා කරන 'නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස' යන නමස්කාර පාඨයේ ගැඹුරු අර්ථය සහ එහි ඇති වැදගත්කම විස්තර කෙරේ. මෙහිදී පහත කරුණු සාකච්ඡා කරනු ලබයි: නමස්කාර පාඨයේ වචනයෙන් වචනයට ඇති අර්ථය පැහැදිලි කිරීම. 'භගවා' ගුණයෙන් අදහස් වන භාග්‍යවන්ත බව සහ ඒ සඳහා හේතු වූ පාරමී ශක්තිය. 'අරහං' ගුණයෙන් අදහස් වන කෙලෙස් සතුරන්...

නිවැරදි සරණ මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ සැබෑ සරණ පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කරයි. මිනිසුන් විවිධ බිය නිසා ගස්, ගල්, පර්වත සරණ ගියද, සැබෑ සරණ වන්නේ තෙරුවන් සරණ යාම සහ චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීම බව මෙහිදී අවධාරණය කෙරේ. සංසාරික දුක සහ ඉන් මිදීමට ඇති එකම මග වන නිර්වාණය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම. නාම රූප ධර්මයන්ගේ අනිත්‍යතාවය සහ උප්පත්තිය දුකක් ලෙස දැකීමේ වැදගත්කම. බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ...

දස පාරමිතා › ප්‍රත්‍යය සන්නිශ්‍රිත සීලය පිළිබඳ ධර්ම දේශනාව මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් ආරක්ෂා කළ යුතු චතුපාරිශුද්ධි සීලයට අයත් ප්‍රත්‍යය සන්නිශ්‍රිත සීලය පිළිබඳව ගැඹුරින් විස්තර කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සිව්පසය පරිභෝජනය කිරීමේදී සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව කටයුතු කළ යුතු ආකාරය පැහැදිලි කරනු ලබයි. ප්‍රත්‍යය සන්නිශ්‍රිත සීලය යනු කුමක්ද සහ එහි වැදගත්කම. සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ...

දස පාරමිතා › දුස්සීල භාවයේ ආදීනව මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් දුස්සීල භාවයේ ඇති භයානකකම සහ සීලය කිලිටි වන ආකාරයන් පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. විශේෂයෙන්ම බ්‍රහ්මචාරී ජීවිතයක් ගත කරන අයෙකුගේ සීලය බිඳෙන සහ කිලිටි වන කරුණු මෙහිදී අවධාරණය කෙරේ. සීලය කිලිටි වන ප්‍රධාන ක්‍රම හතර (ඛණ්ඩ, ඡිද්ද, සබල, කම්මාස). සප්තවිධ මෛථුනයෙන් සීලය කිලිටි වන ආකාරය. ක්‍රෝධය, උපනාහය, මක්ඛය, පලාස වැනි අකුසල ධර්මයන් නිසා සීලය...

සම්මා දිට්ඨිය සහ එහි ප්‍රභේද 6 පූජ්‍ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන්වහන්සේ විසින් පවත්වන ලද මෙම ධර්ම දේශනාව සම්මා දිට්ඨිය සහ එහි විවිධ ප්‍රභේද පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. සම්මා දිට්ඨිය යනු නිවැරදි දැකීම වන අතර එය නිවන් මගෙහි පළමු පියවර ලෙස සැලකේ. දේශනාව තුළ සම්මා දිට්ඨිය ප්‍රධාන කොටස් හයකට බෙදා දක්වයි: කම්මස්සකතා සම්මා දිට්ඨිය: කර්මය සහ කර්ම ඵලය පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධය. සුතමය සම්මා දිට්ඨිය:...

අප්පටිවිධිත සහ සුසම්මුට්ඨ සූත්‍ර දේශනාව සංයුක්ත නිකායේ නළ වර්ගයට අයත් අප්පටිවිධිත සූත්‍රය සහ සුසම්මුට්ඨ සූත්‍රය ඇසුරින් පවත්වන ලද මෙම දේශනාව මගින් චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය අවබෝධ කරගැනීමේ වැදගත්කම සහ එහි ප්‍රායෝගික භාවිතය පැහැදිලි කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ නොකිරීම නිසා සත්වයා විවිධ මිථ්‍යා දෘෂ්ටි සහ පරවාදයන්ට හසුවන ආකාරය. ධර්මය අවබෝධ කළ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සතර දිගින් හමන ස...

අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත › 019 දස පුණ්‍ය ක්‍රියා පිළිබඳ විග්‍රහය අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත පාඩම් මාලාවේ සිව්වන දේශනය මගින් දස පුණ්‍ය ක්‍රියා පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කරනු ලබයි. මෙහිදී කාමාවචර කුසල් සිත් ඇතිවීමට හේතුවන කරුණු දහය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. දානය: තමන් සන්තක වස්තුවක් අනුන් වෙනුවෙන් පරිත්‍යාග කිරීම. සීලය: කය සහ වචනය සංවර කර ගැනීම සහ අකුසලයෙන් වැළකීම. භාවනාව: සමථ සහ විදර...

කර්මයේ විස්මිත ස්වභාවය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් කර්මයේ ඇති අතිශය සංකීර්ණ සහ විස්මිත ස්වභාවය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. කර්මය යනු චේතනාව බවත්, එය අවිද්‍යාව සහ තෘෂ්ණාව සමඟ බැඳී පවතින ආකාරය. පුද්ගලයෙකුගේ කර්ම ශක්තිය තමාට පමණක් නොව බාහිර පරිසරයට සහ අන්‍යයන්ට පවා බලපාන ආකාරය. අතීත කර්මයන් වර්තමාන ජීවිතයේ ප්‍රඥාව, ඉගෙනීම සහ අන් අයගේ පිළිගැනීම කෙරෙහි බලපාන අයුරු. පාලි අටුවා සාහිත්‍යයේ එන විවිධ කතා...

වෝහාර දේසනා › 017 දානයක ප්‍රතිග්‍රාහකයාගේ වැදගත්කම දානයක ප්‍රතිග්‍රාහකයා (ලබන්නා) පිළිබඳව මෙම දේශනයෙන් ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. දානයක ආනිසංස තීරණය වීමට ප්‍රතිග්‍රාහකයාගේ ආධ්‍යාත්මික ගුණාංග බලපාන ආකාරය මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ. විශේෂයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු: දානයක ප්‍රධාන අංග හතර (දායකයා, දේයධර්මය, ප්‍රතිග්‍රාහකයා, චේතනාව). කර්මයක ප්‍රබලතාවය තීරණය වීමට කර්මයට ලක්වන පුද්ගලයාගේ ගුණය බලපාන ආකාරය. දානයක් යනු වස...

ඉන්ද්‍රිය ධර්ම පහ දියුණු කරගන්නා ආකාරය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ දුකෙන් මිදීමේ මාර්ගය සහ නිවන් අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා ඉන්ද්‍රිය ධර්ම දියුණු කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරින් පැහැදිලි කරනු ලබයි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: සංසාරික දුක සහ කෙලෙස් ප්‍රහීණ කිරීමේ වැදගත්කම. පංච නීවරණ ධර්මයන් යටපත් කර බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් දියුණු කිරීම. ඉන්ද්‍රිය ධර්ම පහ (ශ්‍රද්ධා, වීර්ය, සති, සමාධි,...

පංච උපාදානස්කන්ධය දුකක් වන ආකාරය පංච උපාදානස්කන්ධය දුකක් ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ ඇයිද යන්න පිළිබඳව මෙම ධර්ම දේශනාවෙන් විස්තර කෙරේ. මෙහිදී පහත කරුණු සාකච්ඡා වේ: සත්වයා, පුද්ගලයා යන සම්මුති ව්‍යවහාරයෙන් ඔබ්බට ගොස් පරමාර්ථ ධර්මයන් තුළින් ලෝකය දෙස බැලීම. පංච උපාදානස්කන්ධය හටගැනීම, පැවතීම සහ නිරුද්ධ වීම දුකක් ලෙස හඳුනාගැනීම. රූපස්කන්ධය නඩත්තු කිරීමට සිදුවන වෙහෙස සහ එහි ඇති අනිත්‍ය ස්වභාවය. වේදන...

නිවනට පත්වන පියවර තුන මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් සංසාරික දුකෙන් මිදී නිවන කරා යන ගමනේදී අනුගමනය කළ යුතු මූලික පියවරයන් සහ ඒ සඳහා අවශ්‍ය වන මානසික දියුණුව පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කරයි. පංච උපාදානස්කන්ධය හෙවත් නාම-රූප ධර්මයන්ගේ ස්වභාවය සහ ඒවා දුකක් ලෙස හඳුනාගැනීම. සංස්කාර ලෝකයේ අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම යන ත්‍රිලක්ෂණය අවබෝධ කරගැනීමේ වැදගත්කම. සංසාරික පැවැත්මට හේතු වන තෘෂ්ණාව සහ අවිද්‍යාව දුරු කරන ආකා...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 038 අසඤ්ඤසත්ත භවය සහ එහි උප්පත්තිය ලබන ආකාරය අධිචිත්ත සික්ඛා දේශනා මාලාවේ මෙම දේශනය මගින් අසඤ්ඤසත්ත භවය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: අසඤ්ඤසත්ත භවය යනු කුමක්ද සහ එහි ස්වභාවය. චිත්ත විරාග භාවනාව සහ එය අසඤ්ඤසත්ත භවයේ උප්පත්තියට හේතු වන ආකාරය. රූප විරාග භාවනාව සහ අරූප භවයන් අතර වෙනස. තණ්හාව සහ කර්මය භවයක් නිර්මාණය කිරීමට බලපාන ආකාරය. අසඤ්ඤසත්ත...

කර්මය විපාක දෙන ආකාරය (පාකදාන පරියාය කර්ම චතුෂ්කය) මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුදහමට අනුව කර්මය විපාක දෙන ප්‍රමුඛතාවය හෙවත් පාකදාන පරියාය කර්ම චතුෂ්කය පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව පැහැදිලි කෙරේ. පුද්ගලයෙකුගේ මරණින් මතු උපත තීරණය කිරීමේදී කර්මයන් බලපාන අනුපිළිවෙල මෙහිදී ප්‍රධාන මාතෘකා හතරක් යටතේ සාකච්ඡා කරයි. ගරුක කර්මය: ආනන්තරිය පාපකර්ම සහ ධ්‍යාන සමාපත්ති වැනි ඉතා බලවත් කර්මයන් පිළිබඳ විග්‍රහය. ආචින්න කර්මය...

මාතංග ජාතකය ඇසුරින් කළ ධර්ම දේශනාව මෙම ධර්ම දේශනාව මාතංග ජාතකය ඇසුරින් පවත්වනු ලබන අතර, පුද්ගලයෙකුගේ උසස් හෝ පහත් බව තීරණය වන්නේ උපතින් නොව ඔහුගේ ක්‍රියාවෙන් බව මෙහිදී අවධාරණය කෙරේ. දේශනාව තුළ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: මාතංග පණ්ඩිතයන්ගේ කථා පුවත සහ උන්වහන්සේ සෝපාක කුලයේ ඉපදී අභිඥා ලාභී උත්තමයෙකු වූ ආකාරය. දිට්ඨමංගලිකාවගේ සහ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ කුල මානය බිඳ දැමූ ආකාරය. මාණ්ඩව්‍ය කුමාරයාගේ අහං...

ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය සහ චතුරාර්ය සත්‍යය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ ගැඹුරු ධර්ම කරුණු කිහිපයක් සාකච්ඡා කෙරේ. එහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් පහත කරුණු කෙරෙහි අවධානය යොමු කෙරේ: ආර්ය සත්‍යය යනු කුමක්ද සහ එය අවබෝධ කරගැනීමේ වැදගත්කම. පංච උපාදානස්කන්ධය තුළ පවතින දුක්ඛ සත්‍යය සහ එහි ඇති ආශ්වාදය හා ආදීනවය. දුක ඇතිවීමට හේතුවන තෘෂ්ණාව සහ අවිද්‍යාව අතර පවතින සම්බන්ධය. දුක නිරුද්ධ කිරීම හෙවත් නිවන...