DW | Amharic - News

የረድኤት ድርጅቶች ሱዳን ውስጥ ከቤት ንብረታቸው ለተፈናቀሉት አገልግሎት የሚሰጡ የጤና ተቋማት ሙሉ ለሙሉ ከሥራ ውጪ ሊሆኑ እንደሚችሉ እያስጠነቀቁ ነው። ሱዳን ውስጥ በሰሜን ኮርዶፋን እና በብሉ ናይል ግዛት አንዳንድ አካባቢዎች በሱዳን ጦር እና በፈጥኖ ደራሹ ኃይል መካከል የሚካሄደው ውጊያ ተጠናክሯል።

ኬንያውያን ባለፈው ዓመት በዚህ ወቅት ከዚህ ዓለም በሞት የተለዩት የቀድሞው የሀገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ራይላ ኦዲንጋ ለፖለቲካው ያበረከቷቸውን ጉዳዮች የሰሞኑ መነጋገሪያ አድርገዋቸዋል።

ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ከሥልጣን ለማስወገድ የተመሠረተው የትግራይ የሰላም እና ለውጥ ምክር ቤት ከአምስት ወራት ገደማ በኋላ መፍረሱን ትላንት አርብ ጥቅምት 06 ቀን 2019 አስታውቋል። የትግራይ የሰላም እና ለውጥ ምክር ቤት አባል የነበሩ ፓርቲዎች“የምርጫ ቦርድ ሕግ በሚፈቅደው መሠረት የጋራ ትግላቸውን” እንደሚቀጥሉ ተገልጿል።

የአሜሪካ ፕሬዝደንት ዶናልድ ትራምፕ በሥልጣናቸው አጋማሽ የሚካሔደው ምርጫ ሲቃረብ ለሪፐብሊካን ዕጩዎች ድጋፍ ለማሰባሰብ ባደረጓቸው ንግግሮች የኢትዮጵያ፣ ታላቁ የህዳሴ ግድብ እና የሶማሊያን ጉዳይ አንስተዋል። ከሁለት ሣምንት ገደማ በኋላ የሚካሔደው ምርጫ የሕግ አውጪ ምክር ቤቶች፤ የግዛት አስተዳዳሪዎችና ከንቲባዎች የሚመረጡበት ነው።

በተጠናቀቀው በጀት ዓመት የሚዲያ ነፃነትን የሚጋፉ "በርካታ" ያላቸው አሳሳቢ ጉዳዮች መለየታቸውን የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን ባለፈው ሳምንት ይፋ ባደረገው ዓመታዊ የምርመራ ዘገባው አመለከተ። "የሚዲያ ምኅዳሩ ሕግን፣ ሀገራዊ እሴቶችን እና ፍላጎቶችን ባከበረ መልኩ እንዲንቀሳቀስ ይደርጋል" መባሉ ይታወሳል።

በጋምቤላ ክልል ዋና ከተማ ባለፈው ማክሰኞ ምሽት ባልታወቁ ሰዎች ደርሰዋል በተባለው ጥቃት የአራት ሰዎች ህይወት ማለፉ ተከትሎ ትናንት እሰከ ማታ ድረሰ የተኩስ ድምጽ ሲሰማ ነበር ተብለዋል፡፡ በርካቶች ጥቃቱን በማውገዝ ወደ ክልሉ ምክር ቤት በመሄድ ድምጻቸውን ማስማታቸውን ያጋርናቸው የከተማወ ነዋሪዎች ተናግረዋል፡፡

ባለፈው አንድ ዓመት የማንነት ጥያቄ ካላቸው ስድስቱ የራያ አካባቢዎች ተፈናቅለው በቆቦ ከተማ የሚኖሩ የተሾመዉ ጊዜያዊ የሽግግር አስተዳደር ምርጫ እኛን ያገለለ ነዉ ሲሉ በሰላማዊ ሰልፍ ጠየቁ፡፡ በሰላማዊ ሰልፉ ተሳፊዎች የአላማጣ ዎፍላ ባላ ራያ አላማጣ ዛታና ኮረም ተፈናቃዮች እየተካሄደ ሁኔታ አካታችነትና ገለልተኛነት የጎደለው ነው ብለዋል፡፡

በትግራይ ክልል“በህወሓት ዕንቅፋትነት የተነሣ ሳይሳካ ቀርቷል” ያለው የኢትዮጵያ መንግስት የትግራይ ሕዝብ የራቀውን ሰላም እንዲጎናጸፍ፣ ራስን በራስ የማስተዳደር መብቱ እንዲረጋገጥ እንዲሁም ከሌሎች የኢትዮጵያ ሕዝቦች ጋር በኅብረ-ብሔራዊ አንድነት ጸንቶ እንዲኖር ለማስቻል የባለአደራ አስተዳደር መመስረቱን ዛሬ አስታውቋል፡፡

ከፌዴራል መንግሥት በሚሰጠው አቅጣጫና መመሪያ መሠረት ትግራይ ክልልን ለሚቀጥሉት 6 ወራት የሚያስተዳድር አሥር ተግባራት ያሉት ባለ አደራ አስተዳደር ተመሠረተ። ይህ ባለ አደራ አስተዳደር፣ ክልሉ ሰላሙን ማስከበር እንዲችል፣ ትኩረቱን በልማት ላይ እንዲያደርግ እና በአንድነት ጸንቶ መኖር እንዲችል ይሠራል ተብሏል።

የኖኖ ወረዳ ነዋሪ “ባለፈው ሳምንት ውስጥ በድሬ እንጪኒ ወረዳ በመንግስት የጸጥታ ሃይሎች እና በኦሮሞ ነጻነት ሰራዊት መካከል በነበረው ግጭት በርካታ ሰዎች ተገድለዋል። ከኖኖ ወረዳ እዛ ተመድበው የነበሩ ሦስት የጸጥታ አካላት መሞታቸዉንም አስታውቃለሁ” ብለዋል፡፡ ዶይቼ ቬለ ከባለስልጣናት መረጃዎችን ለማግኘት ያደረገው ጥረት አልተሳካም፡፡

በአገር ዉስጥ በሚቀሰቀስ ጦርነት፤ ሴቶችና ታዳጊ ህጻናት የመጀመርያ ተጎጅዎች ናቸዉ። በጦርነት ወቅት ሴቶች ላይ የሚደርሱ ዋና ዋና ጉዳቶች፤ ፆታዊ ጥቃትን እንደ መሳርያ መጠቀም፤ የሥነ ልቦና ጉዳት፤ መፈናቀል እና የኑሮ ዉድነት፤ የጤና አገልግሎት እጦትን መጥቀስ ይቻላል። ኢትዮጵያ ዉስጥ የሴቶች ድምፅ በየመድረኩ ለምን ቀነሰ መጣ? ጦርነት ይቁም!

የዩናይትድ ስቴትስ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማርኮ ሩቢዮ በአፍሪካ ቀንድ አካባቢ የሚገኙ ሁሉም ሃገራት የጎረቤቶቻቸውን «ሉዓላዊነትና የግዛት አንድነት ማክበር» እንዳለባቸው ተናገሩ።

የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የሰብዓዊ እርዳታ ማስተባበሪያ ድርጅት (UN-OCHA) በሰሜን ኢትዮጵያ የሰብዓዊ አቅርቦት መሻሻል ማሳየቱን አስታወቀ። የተባበሩት መንግሥታት ደግሞ ከአስቸኳይ እርዳታ ምላሽ ማዕከሉ (CERF) በሰሜን ኢትዮጵያ ለሕይወት አድን እርዳታ 8.5 ሚሊየን ዶላር መመደቡን ነው አመልክቷል።

በየመን የሚገኙ የኢትዮጵያ ስደተኞች አሳሳቢ ሰብአዊ ሁኔታ ላይ ስለምንገኝ ድምፃችን እንዲሰማ ሲሉ ጥሪ አቀረቡ። እነዚህ ወገኖች ለዶቼ ቬለ በጻፉት የተማጽኖ ደብዳቤ፤ «በየመን ውስጥ የምንኖር የኢትዮጵያ ስደተኞች በእጅጉ አስከፊ የሰብአዊ፣ የጤና እና የደኅንነት ችግር ውስጥ እንገኛለን» ብለዋል።

በዋግህምራ ብሔረሰብ አስተዳደር ዞን ሰሃላ ሰየምት ወረዳ በ13 ቀበሌዎች ከ66 ሺህ በላይ ሰዎች ሲኖሩ ከእነዚህም ውስጥ ከ58 ሺህ በላይ ሰዎች የረሃብ ተጠቂ መሆናቸውን የወረዳው ግብርና ጽሕፈት ቤት መረጃ ያመለክታል።

በትግራይ ክልል የሚካሄደው ግጭት ቆሞ ወደ ሰላም የሚያመራ እውነተኛ መንገድ እንዲጀመር የትግራይ ማኀበረሰብ ዳያስፖራ ድርጅቶች ጥሪ አቀረቡ።

ታዛቢዎች ኋላ እንዳሉት የጠቅላይ ሚንስትር ዓብይ አሕመድና የፕሬዝደንት ኢሳያስ አፈወርቂ ወዳጅነት አንደኛ፣- በግልፅ፣ በሕግና በሕዝብ ይሁንታ የተደገፈ አልነበረም።ሁለተኛ፣- የጋራ «ጠላት» የሚሉትን ህዝባዊ ወያኔ ሓርነትን ትግራይ (ህወሓት)ን ለመዉጋት ሥለነበር የሰሜን ኢትዮጵያ ጦርነት በሰላም ሥምምነት ሲያበቃ ወዳጅነቱም ወደጠላትነት ተቀይሯል

ከ2019 የኢትዮጵያ 2.4 ትሪሊዮን ብር በጀት ውስጥ 96.3 ቢሊዮን ብር የሚሆነው ለመከላከያ ተመደበ ነው። ይሁንና ጦርነት የሚያስፈልገው ከፍተኛ ገንዘብ በመንግሥት ወጪ እና የበጀት ጉድለት ላይ ጫና ሊያሳድር ይችላል። በምንዛሪ ሥርዓት ለውጥ እየተዳከመ የሔደው ብር ጭምር እና የዋጋ ግሽበት ድርቅ በተደመረበት የጦርነት ዳፋ መፈተናቸው አይቀርም።

የኢትዮጵያ ፌደራል መንግሥት ኃይሎች እና ተባባሪዎቹ ከኤርትራ ድንበር አቅራቢያ ከምትገኘው ዛላንበሳ ከተማ መድረሳቸውን እማኞች ገልፀዋል።አንድ የአካባቢው ነዋሪ ለዶቼ ቬለ እንደገለፁት የኤርትራ ሠራዊት ዛላአምበሳ ከተማ ላይ የሚገኝ ቢሆንም በዙሪያው በሚገኙ የገጠር ቀበሌዎች ግን የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት መግባቱን ገልፀዋል።

በትግራይ ክልል የተከሰተው ረሃብ እና የተፈናቃዮች ሁኔታ ቅድሚያ እንዲሰጥ ተጠየቀ

በትግራይ ክልል የአካባቢ መስተዳድሮች መዋቀር እና ወቅታዊ ሁኔታ

በአማራ ክልል ደቡብ ወሎ እንዲሁም ሰሜን ሸዋ በመንግሥት ኃይሎች እና በፋኖ ታጣቂዎች መካከል ውጊያ ተጠናክሮ መቀጠሉን የአካባቢው ነዋሪዎች ለዶቼ ቬለ ገለጹ።

የሶማሌ ላንድ ለረዥም ጊዜ ስትጠብቅ የነበረው ዓለማቀፍ ዕውቅና ቀርቦ ይኾን?

ሌላው የወገልጤና ከተማ ነዋሪም ጦርነቱ በወገልጤና ከተማ ውስጥ መሆኑን ገልጸው ተዋጊዎቹ ማህበረሰቡን ከተማ ለቆ እንዲወጣ ጥሪ ማቀረባቸውን ይናገራሉ። ትናንት በመጀመርያው ጦርነትም በተባራሪ ጥይት የተመቱ ሰዎች መኖራቸውና ጉዳቱ ግን የከፋ አለመሆኑን ተናግረዋል።

ትናንት ባወጣው የጉዞ ማሳሰቢያ የተለያዩ ምንጮችን የጠቀሰው በኢትዮጵያ የአሜሪካ ኤምባሲ፣ የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት እና የትግራይ የሰላም ኃይሎች ትግራይ ክልል ውስጥ አዲግራት፣ አድዋ እና ሽሬን ጨምሮ አቢ አዲ ከተሞችን መቆጣጠራቸውን፣ ከሰሜን አፋር አካባቢ የታጠቁ የተቃዋሚ ኃይሎችን ማስወገዳቸውንም አመልክቷል።