5 นิทานพรรณนา

“ฬาตัวหนึ่งเที่ยวเดินไปเดินมาอยู่ที่ริมคูในเมืองมิถิลา เด็กกลุ่มหนึ่งที่มีกำลังต่างช่วยกันผูกฬาตัวนั้นที่ปาก เพื่อไม่ให้ร้องได้ แล้วห่อด้วยเสื่อลำแพนป้องกันไม่ให้ใครเห็น เด็กกลุ่มนั้นก็แบกเจ้าฬาไป” ปัญญาเป็นแสงสว่างอันประเสริฐ แม้แสงอาทิตย์ส่องสว่างในเวลากลางวัน แสงจันทร์นั้นสว่างในเวลากลางคืน หากแต่แสงสว่างแห่งปัญญาเป็นแสงสว่างที่ไม่มีวันดับหรือหรี่ลงได้ เมื่อเกิดขึ้นแล้วสามารถนำไปใช้ได้ตลอดทั้งก...

“สตรี 2 นาง กำลังยื้อแย้งทารกน้อยกันอยู่ คนนึงดึงเท้าอีกคนดึงส่วนหัวของทารกอย่างสุดกำลัง ครั้นทารกน้อยถูกชักเย่อไปมาเช่นนั้น ก็เหมือนดั่งตุ๊กตาที่ขาและลำตัวกำลังจะหลุดขาดออกจากกัน จึงส่งเสียงร้องไห้เพราะความเจ็บปวด ทรมาน” ปัญญาเปรียบดั่งแสงสว่างอันประเสริฐ บุคคลผู้ดำรงชีวิตโดยใช้ปัญญานำทาง ย่อมไม่ต่างกับการเดินทางในตอนกลางคืนแต่มีคบไฟส่องสว่าง ย่อมมีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ในทางตรงกันข้าม ห...

ทารกน้อยคนนึง ถือกำเนิดมาพร้อมกับในมือที่ถือรากไม้ออกมาด้วย ผู้เป็นมารดาเห็นดังนั้นจึงรำพึงขึ้นว่า  “ลูกเพิ่งคลอดออกจากครรภ์แม่ เจ้าถืออะไรมาด้วย” ทารกน้อยคนนั้นตอบผู้เป็นมารดาว่า “รากไม้นี้ คือ โอสถจ๊ะแม่” ความรู้ทั่ว ความเข้าใจชัดเจน รู้คุณโทษ ประโยชน์มิใช่ประโยชน์ของบุคคล คือ ปัญญา อันเปรียบดั่งแสงสว่างที่จะนำพาตนเอง และผู้อื่นข้ามพ้นจากความมืด ดำเนินไปตามทางแห่งความสว่าง ความเจริญและเป็นสุข เป...

“นกกาตัวนึง มันบินถลามาเกาะที่ไหล่ของบุรุษผู้ถูกขึงตรึงพืดเสียบหลาวอยู่ ณ กลางลาน บุรุษนั้นเสวยทุกข์เวทนาแสนสาหัส เหล่านกกาพากันไปเกาะที่ศีรษะบ้าง ไหล่บ้าง เพื่อรุมยื้อแย่งจิกนัยน์ตาของเขาด้วยจะงอยปากอันคมเหมือนปลายคีม ยังความตายมาสู่บุรุษนั้น” การประกอบตนให้ พัวพัน หมกมุ่น ลุ่มหลงในสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ แม้ทุกข์ทางกายทางใจอันถูกหอก และดาบทิ่มแทงเป็นปัจจัยนี้ก็ดี ทุกข์ที่ถูกคบเพลิงเผาอยู่เนือง...

“บุตรเศรษฐีคนนึง มีใจเสน่หาหลงใหลในนางโสเภณี ในทุก ๆ วัน เขาจะนำทรัพย์มากมายไปให้เธอ วันละหลาย 1,000 กหาปณะ ด้วยความบำรุงบำเรอของบุตรเศรษฐีผู้นั้น เขาจึงถูกนางลวงหลอกไปฆ่าเสีย” ความปรารถนาแห่งกามไม่มีที่สิ้นสุด เมื่อหลงใหลเสน่หาในรูปแล้ว ย่อมให้กำเนิดเกิดความปรารถนาสืบต่อเนื่องขึ้นไป เช่น ความปรารถนาในความเป็นอยู่ ความปรารถนาในเครื่องอุปโภคทั้งหลาย ความปรารถนาในกามนั้น เมื่อพอกพูนเข้าอย่างนี้ จักไ...

“นายพรานคนนึง อยู่ ๆ มือเท้าของเขาก็เกิดหงิกงอขึ้นมา เขาไม่อาจเดิน และจับถืออะไรได้ พรานผู้นั้นได้แต่อาศัยดื่มกินน้ำในรอยเท้าโคประทังชีวิต ร่างกายของเขานั้นก็ผอมซูบ ผิวหนังค่อย ๆ แตกปริเป็นร่องริ้ว กลายเป็นสีดำคล้ำดูเหมือนเปรต เป็นเปรตทั้งที่ยังเป็นมนุษย์ เสวยทุกข์ใหญ่หลวง” รูปที่รู้แจ้งด้วยจักษุ รสที่รู้แจ้งด้วยชิวหา เสียงที่รู้แจ้งด้วยโสต กลิ่นที่รู้แจ้งด้วยฆานะ โผฏฐัพพะที่รู้แจ้งด้วยกาย อันน่าป...

ม้าตัวนึงมีปากสองปาก เมื่อเจ้าม้าตัวนั้นต้องการจะกินหญ้าและอาหาร มันก็ใช้ทั้งสองปากของมันนั้น กินหญ้าและอาหารอย่างเต็มที่ ดูแล้วช่างน่าประหลาดจริงหนอ ราคะ โทสะ โมหะ ไฟอันเร่าร้อนย่อมเผาบุคคลผู้อยู่ใต้อำนาจของมันให้รุ่มร้อนกระวนกระวาย ไฟทั้ง 3 กองนี้ ย่อมตามเผาผลาญบุคคลผู้ไม่รู้สึกว่าเป็นไฟ หากบุคคลผู้ตั้งตนอยู่ในความไม่ประมาท ดำรงตนในศีลย่อมไม่ถูกไฟนั้นแผดเผา เหตุพราะศีลเป็นที่พึ่งเบื้องต้น เป็นมา...

นกหัวขวานตัวนึง เข้าไปในปากของพระยาราชสีห์ แล้วมันก็จิกและจิก ที่ในปากของพระยาราชสีห์ตัวนั้น การรู้คุณ และตอบแทนคุณ เป็นคุณธรรมพื้นฐานของคนดี ผู้ไม่รู้อุปการะคุณที่ผู้อื่นได้กระทำแล้ว ผู้ที่ไม่ตอบแทนอุปการะคุณที่ผู้อื่นทำให้แล้ว ดั่งนกหัวขวาน ผู้เปี่ยมด้วยความกรุณาสงสารราชสีห์จึงรับคำช่วยเหลือ “ความกตัญญูไม่มีในผู้ใด การคบหาผู้นั้น ก็ไร้ประโยชน์” Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more inf...

นกยูงตัวนึงมีขนที่งดงามมาก แผงคอของมันแดงราวกับทับทิม ส่วนหางของมันนั้นสวยงามดั่งแก้วมณีประดับ มันกำลังรำแพนหางอยู่ท่ามกลางที่ประชุมของเหล่านกทั้งหลายอย่างงดงามอลังการเป็นอย่างยิ่ง ความเกรงกลัวและละอายต่อบาปนั้น เป็นธรรมอันคุ้มครองเพื่อไม่ให้บุคคลกระทำความชั่ว มีความขาวสะอาด ทั้งกาย วาจา และจิตใจ หากบุคคลขาดความเกรงกลัวและละอายต่อบาป ย่อมถูกชักจูง ชักชวนไปในหนทางที่ผิดได้โดยง่าย เหมือนดัง นกยูงทำล...

หงส์ตัวนึง สามารถบินได้อย่างรวดเร็ว ความเร็วของมันนั้น เร็วยิ่งกว่าแสงเสียอีก บุคคลเมื่อเล็งเห็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ตน ก็ไม่ควรตกอยู่ในอำนาจของความโลภ เพราะเมื่อมีความโลภมาก แทนที่จะเป็นประโยชน์ตนกลับจะเป็นการเสียประโยชน์นั้น พึงปฏิบัติตนดังผู้เป็นบัณฑิต เมื่อเล็งเห็นประโยชน์ตน ไม่พึงลุอำนาจของโลภะ พึงกำจัดน้ำใจที่ละโมบเสีย Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

สุนัขจิ้งจอก 3 ตัว ตัวนึงมันเข้าไปหลบซ่อนอยู่ในถ้ำแก้วผลึกที่สามารถมองเห็นจากภายนอกได้ อีกตัวนึงมันก็เข้าไปหากินอยู่ที่ป่าช้า ตัวสุดท้ายเข้าไปในซากศพของช้างที่ตายแล้ว ในบรรดา 3 ตัวนี้ มีอยู่ 1 ตัวที่ไม่สามารถเอาชีวิตรอดได้ บุคคลใดประสงค์จะทำการงานโดยมิได้พิจารณา คือ มิได้สอบสวนโทษในการงานนั้น รีบร้อนตกลง ผลุนผลันปฏิบัติ เพื่อรีบทำการงานนั้น การงานทั้งหลายเช่นนั้น ย่อมเผาผลาญบุคคลผู้นั้น ผู้มิได้พิ...

กบตัวนึงอาศัยอยู่ในสระน้ำที่เหือดแห้ง เหล่านกกาต่างก็มารุมจิกกินเจ้ากบตัวนี้ด้วยความหิวโหย นักปกครองที่ดีนั้น หมายถึง บุคคลที่ทรงธรรม และทำให้ประชาชนเกิดความสงบสุขด้วยธรรม ไม่ใช้อาชญา หรือศาสตราเข้าแย่งชิง เพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจในการปกครอง โดยพึงชนะคนโกรธด้วยความไม่โกรธ พึงชนะคนไม่ดีด้วยความดี พึงชนะคนตระหนี่ด้วยการให้ พึงชนะคนพูดเหลาะแหละด้วยคำสัตย์ ผู้ปกครองในลักษณะนี้ชื่อว่า “ธรรมราชา” Hosted o...

นักโทษประหารคนนึง ถือหม้อซึ่งเต็มเปี่ยมไปด้วยน้ำมันงา แม้จะเติมน้ำมันงาลงไปอีกเพียงหยดเดียว หม้อนั้นคงล้นปริ่ม เพชรฆาตผู้เดินตามหลังนักโทษคนนี้ ตะโกนบอกกับเขาว่า จะตัดคอให้ขาด จะตัดคอนั้นให้ขาด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงสั่งสอนให้พึงสำรวมอินทรีย์ คือ สำรวมตา สำรวมหู สำรวมจมูก สำรวมลิ้น สำรวมกาย สำรวมใจ ความสำรวม คือ ความระมัดระวังด้วยสติ ในทุกเวลา ประดุจดั่งนักโทษผู้สำรวมระวังในการถือหม้อ...

นกอินทรีย์ตัวนึง อยู่ ๆ ก็พุ่งบินลงไปในบ่อน้ำ มันพยายามกินน้ำให้เต็มท้องมากที่สุดเท่าที่จะทำได้ ปีกเจ้านกอินทรีย์ชุ่มโชกไปด้วยน้ำแล้วเจ้านกอินทรีย์ก็เอาน้ำนั้นหล่ะ รีบเร่งไปดับไฟ มิตรที่ดีย่อมนำปัญญามาสู่ผู้เป็นสหาย ดังนักปราชญ์มีการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นสุข นำความดีงามมาสู่ชีวิตผู้เป็นสหาย เหมือนกับสัตว์ 4 สหายใน มหาอุกกุสชาดกนี้ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ปลาตัวนึงว่ายวนเวียนอยู่ในน้ำ อยู่ ๆ ก็มีถุงร่วงหล่นลงมา เห็นดังนั้น มันก็ว่ายตรงเข้าไปที่ถุงใบนั้น แล้วก็อ้าปากกว้าง ๆ ของมัน กินถุงทั้งใบ ถุงใบนั้นเข้าไปอยู่ในท้องของเจ้าปลา โดยหารู้ไม่ว่า ในถุงนั้นมีเงินอยู่เป็นแสนเลย ในบางครั้งที่เราต้องติดต่อกับผู้คนซึ่งเกี่ยวเนื่องด้วยเงินทอง และการค้าขาย เราอาจเจอกับคนที่มีจิตใจเป็นอกุศล มีบาป เจอกับการเอารัดเอาเปรียบ หรือการโกง เราสามารถเลือกวิธีแก้ปัญหาแก...

“พราหมณ์คนนึง นำใบไม้ ผลไม้ หลากหลายชนิดมาโขลกผสมรวมกันใส่ลงไปในหม้อ แล้วใส่ปัสสาวะ และอุจจาระของโค ลงไปผสมในหม้อนั้นด้วย จากนั้นก็ต้มเคี่ยวให้เหนียวข้นจนเป็นยาขึ้นมา” ศรัทธาต้องเป็นไปเพื่อปัญญา ศรัทธา และปัญญาเป็นปัจจัยเกื้อกูลต่อกัน เหตุเพราะ 'ศรัทธา' จะมั่นคงแน่นแฟ้นได้ ก็เพราะการคิดพิจารณาแยกแยะอย่างรอบครอบ ด้วยเห็นเหตุและผลจนมั่นใจ หมดความเคลือบแคลงสงสัยใด ๆ โดยนัยนี้ ศรัทธาและปัญญา อันประกอบ...

สัตว์ป่าจำนวนหนึ่งขาดแคลนน้ำ เพราะเหตุว่าปีนั้นเป็นปีที่แล้งมาก หมู่สัตว์ทั้งหลายต้องการน้ำดื่มเพื่อประทังชีวิต จึงพากันนำผลไม้อาทิ มะม่วง ชมพู่ ผลไม้ที่พอจะหาได้ในป่ามาแลกน้ำดื่มกับดาบสรูปหนึ่ง หนทางแห่งการรอดพ้นจากภัย ก็ด้วยความเพียร องค์สมเด็จสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสไว้ ดังนี้  “บัณฑิตพึงพยายามเรื่อยไป ไม่ควรท้อถอยเสีย ในการงานมีการบำเพ็ญวัตรเป็นต้นของตน เพราะเหตุไร เพราะความพยายามที่ไร้ผล ไม่มีเลย...

“ยักษ์ตนหนึ่ง ทั้งกายปกคลุมไปด้วยขนหนาและเหนียว ขนอันแข็งและเหนียวของมันนั้นเป็นดังเกราะป้องกันตน เพราะไม่มีอาวุธชนิดใดสามารถทะลุทะลวง ทิ่มแทง ทำร้าย เจ้ายักษ์กินคนตนนี้ได้” ปัญญา คือ อาวุธอันประเสริฐ บุคคลผู้มีปัญญาถึงแม้ตกอยู่ในห้วงแห่งภัย ยังหยั่งเห็นหนทางแห่งการพ้นภัย บุรุษผู้ไร้ปัญญาถึงจะมียศสูงก็หาประเสริฐไม่ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

หนูตัวหนึ่งแอบปีนป่ายลอดเข้าไปในหีบของพราหมณ์ หีบใบนั้นบรรจุผ้าสาฎกเนื้อดีราคาแพง เจ้าหนูตัวน้อยกัดกินผ้าผืนนั้นอย่างเพลิดเพลิน จุดนั้นบ้าง จุดนี้บ้าง จนผืนผ้าเต็มไปด้วยรอยแหว่งรอยโหว่ พราหมณ์ผู้เป็นเจ้าของผ้านั้น ถือเหตุที่เกิดขึ้นนี้เป็นอวมงคลแก่ครอบครัว ผู้ใดไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ถืออุกกาบาต ไม่ถือความฝัน ไม่ถือลักษณะดีหรือชั่ว ผู้นั้นชื่อว่า ล่วงพ้นโทษแห่งการถือมงคลตื่นข่าว ครอบงำกิเลสเครื่องป...

“งูตัวหนึ่งอาศัยอยู่ในจอมปลวก มันเกรี้ยวกราดด้วยควันไฟกระทบนัยย์ตาของมัน เจ้างูจอมโกรธเลื้อยออกมาพลางคิดว่า ใครกันนะมาเผาไฟทำควันให้เกิดขึ้น ด้วยความโมโหอย่างสุดกำลัง ทันทีที่เห็นบุรุษผู้นั้นแล้ว เจ้างูจึงจมเขี้ยวอันมีพิษร้ายไปที่ขาของเขา บุรุษผู้นั้นล้มลง และเสียชีวิตทันทีด้วยพิษของงู”  ผู้มีปัญญาย่อมพิจารณาถึงความโศกจากการพลัดพรากด้วยปัญญาว่า  "ความรำพันเศร้าโศกถึงคนที่จากไปแล้วไม่มีประโยชน์ ยิ่...

“จระเข้ตัวหนึ่ง นอนเอาศรีษะพักพาดไว้ที่หินดาดก้อนใหญ่ซึ่งอยู่กลางลำน้ำ พาดศรีษะไว้แล้วก็ทำทีนิ่งสนิทเหมือนก้อนหิน รอลิงโพธิสัตว์ตัวนั้น” ปัญญาเป็นดังเครื่องวินิจฉัย พิจารณา เรื่องราวตลอดสายให้ถึงเหตุถึงต้นตอได้ ผู้มีปัญญาย่อมสามารถคุ้มครองคุ้มภัยตนให้รอดพ้นจากศัตรูผู้ปองร้าย Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

งูตัวหนึ่งมีพิษแสนร้ายกาจ ด้วยความหิวโหย เมื่อได้กลิ่นขนมหอมลอยตามลมมา เจ้างูตัวร้ายจึงเลื้อยไปตามกลิ่นนั้น แล้วเข้าไปซ่อนตัว และกินขนมนั้นด้วยความเอร็ดอร่อย ปัญญาเท่านั้นเป็นสิ่งประเสริฐที่สุด ธรรมทั้งหลายที่เหลือเป็นเพียงบริวารของปัญญา เหตุดังนั้น พระพุทธองค์ทรงตรัสไว้ว่า “ผู้ฉลาดทั้งหลายกล่าวว่า ปัญญาแลประเสริฐที่สุด เหมือนดวงจันทร์ประเสริฐกว่าดวงดาวทั้งหลาย ฉะนั้น ศีลก็ดี แม้สิริก็ดี ธรรมของสั...

“ปูตัวหนึ่งเอาก้ามอันแข็งแรงทั้งสองของมัน คีบหนีบคอนกกระยางไว้ จนนกกระยางนั้นปากอ้า น้ำตาไหล และไม่อาจทำอันตรายใด ๆ แก่ปูเจ้าปัญญาได้อีกต่อไป” บุคคลผู้ใช้ปัญญาลวงหลอกมีความสุขบนความทุกข์ของผู้อื่น ในท้ายที่สุดย่อมประสพมหัตภัยจากการกระทำของตน เหมือนดั่งนกกระยางต้องจบชีวิตด้วยการถูกปูหนีบคอ เหตุเพราะความเจ้าเล่ห์หลอกลวง Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“ลิงฝูงหนึ่ง ช่วยกันถอนต้นไม้ทั้งต้นเล็ก ต้นใหญ่ ถอนต้นไม้ไปก็ดูรากของต้นไม้ไปด้วย ถอนแล้วก็ดูราก ดูรากแล้วก็ปักลงดิน ทำแบบนี้ซำ้ไปซำ้มา ช่างน่าประหลาดใจจริง”  บุคคลผู้ไม่มีปัญญาไม่เพียงแต่จะนำภัยมาสู่ตน ย่อมนำพาภัยตลอดถึงผู้อื่นด้วย  เหตุดั้งนั้น บัณฑิตย่อมไม่สรรเสริญชีวิตของผู้ไม่มีปัญญาว่าประเสริฐ ดังเช่น ฝูงวานรผู้เฝ้าอุทยานนี้ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.