Taaldinge

Ter viering van die WAT se eeufees vanjaar het Jana Luther ‘n keur uit haar taalrubrieke saamgestel in ‘n bundel: “En nog WAT- uit die woordeskat van Afrikaans”. Sy vertel vir Ina Strydom meer oor die boek. Gerhard van Wyk en Alet Cloete van die WAT beantwoord ook ‘n paar luisteraarsvrae.

Hoe gaan ‘n akademikus te werk om ‘n omvattende akademiese naslaanwerk te omskep in ‘n toeganklike populêr-wetenskaplike boek? Die taalkundige, prof. Wannie Carstens, vertel vir Ina Strydom hoe hy dit benader.

Die bekende woordeboekmaker en emeritus-professor by die Departement Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch, prof. Rufus Gouws, vertel vir Ina Strydom waar die WAT inpas in die familie van woordeboeke; hoe daar te werk gegaan word om ‘n omvattende woordeboek saam te stel; en wat van woorde word wat verouderd is of waaroor sensitiwiteit bestaan.

Die onderwys- en woordeboekman, dr. Willem Botha, vertel vir Ina Strydom van ‘n paar unieke Afrikaanse eienskappe: reduplikasie, die dubbele ontkenning, en die ja-nee konstruksie – en waar dit vandaan kom.

Die Woordeboek van die Afrikaanse Taal se Gerhard van Wyk en Alet Cloete is saam met Ina Strydom in die ateljee om luisteraars se taalnavrae te beantwoord. Hulle bespreek onder meer die herkoms van die uitdrukking, deur die mat val, en die woord, repliek.

Woorde op Wiele is ‘n inisiatief van die private hoëronderwysinstelling, Aros, om lees by tieners in die Noord-Kaap te bevorder. Die projek sal ook Afrikaans as moedertaal en as akademiese taal by plattelandse skole versterk. Dr. Olga Channing van Aros vertel vir Ina Strydom wat die projek behels.

Wat is ‘n harmansdrup? Waar kom die uitdrukking “die klok hoor lui, maar nie weet waar die bel hang nie” vandaan? Dié en ander luisteraarsvrae word deur Alet Cloete en Gerhard van Wyk van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal beantwoord.

In die tweede deel van die jaarlikse gesprek oor die stand van Afrikaans die vorige jaar, vertel prof. Wannie Carstens vir Ina Strydom watter aspekte van Afrikaans en die Afrikaanse leefwêreld nog standhoudend is, én hy wys uit waar werk en aandag nodig is.

Internasionale Moedertaaldag is deur Unesco ingestel, en word sedert 2000 jaarliks gevier. Milanie Vosloo en Annelie van Jaarsveldt van Afrikaans.com praat met Ina Strydom oor die waarde van moedertaalonderrig vir skoolprestasie en akademiese vordering.

Die bekende taalkundige prof. Wannie Carstens deel sy indrukke oor die stand van Afrikaans in 2025 met Ina Strydom in hulle jaarlikse oorsig oor die goeie, die kommerwekkende en die bestendige dinge wat die vorige jaar in Afrikaans sigbaar was.

Wat is Afrikaans se posisie in die digitale ruimte? Die Virtuele Instituut vir Afrikaans het pas met ‘n navorsingsprojek begin om die digitale lewenskragtigheid van Afrikaans te meet. Die navorsing word in opdrag van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gedoen. Die bestuurshoof van VivA, Marlie Coetzee, vertel vir Ina Strydom meer oor die navorsing en die doel daarvan.

Dr. Donovan Lawrence van die Departement Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Wes-Kaapland vertel vir Ina Strydom hoe sosiale media en digitale tegnologie die manier verander waarop taal gebruik word, en waarom nuwe taalvaardighede in skole onderrig en ontwikkel moet word.

Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns wag tans benoemings in vir sy gesogte pryse. Die bestuurshoof, dr. Annelise de Vries, praat met Ina Strydom oor watter pryse vanjaar toegeken word; hoe die proses werk; en waarom die pryse belangriker as ooit is te midde van toenemende druk op Afrikaans as akademiese en openbare taal.

Die senior mederedakteur van die WAT, Alet Cloete, en die WAT se eindredakteur, Gerhard van Wyk, is weer saam met Ina Strydom in die ateljee om luisteraarsvrae te beantwoord. Van die vrae wat bespreek word, sluit in die skryfwyse van kombinasies soos “onder 19-span” en die herkoms van die woord “opdok”.

Prof. Marné Pienaar van die Departement Tale, Kultuurstudie en Toegepaste Linguistiek aan die Universiteit van Johannesburg, vertel vir Ina Strydom wat Nathan Trantraal se vertaling van die Amerikaanse skrywer Jason Reynolds se LONG WAY DOWN, so besonders maak. Trantraal se vertaling in Kaaps, LANG PAD ONNE TOE, is in 2021 met die UJ Vertaalprys vir jeugtekste bekroon.

Alet Cloete en Gerhard van Wyk van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal is saam met Ina Strydom in die ateljee om luisteraarsvrae te beantwoord. Hulle bespreek onder meer die klaarblyklike verdringing van die woord “sake” deur “besigheid”; die herkoms van die woord pistachio-neut; en die verskil tussen weerlê en weerspreek.

Wat beteken harlaboerla, kannie-koenie en flierefluiter? Jana Luther van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal vertel vir Ina Strydom meer oor dié en nog ‘n paar ander woorde se herkoms, betekenis en gebruike.

Die taalkundige, prof. Ernst Kotzé, verduidelik wat grammatikale geslag is, in watter tale dit voorkom, en wat Afrikaans se posisie is. Hy praat ook oor die neiging dat daar soms na entiteite soos skepe en motors, en die taal Afrikaans self, as vroulik verwys word, en waarom dit nie eie aan die struktuur van Afrikaans is nie.

Die bestuurshoof van die Afrikaanse Onderwysnetwerk, Daan Potgieter, vertel vir Ina Strydom wat die AON doen wat betref vroeëkinderontwikkeling en taalontwikkeling. Hulle praat ook oor die noodsaaklikheid van moedertaalonderrig, en die waarde van Afrikaanse skole.

Die senior mederedakteur van die WAT, Alet Cloete, en die eindredakteur, Gerhard van Wyk, is saam met Ina Strydom in die ateljee om luisteraarsvrae te beantwoord. Hulle bespreek onder meer anglisismes en nuutskeppings.

Taalpraktisyn Tom Mclachlan verduidelik waarom biljoen in Afrikaans aanvaarbaar is, maar iets anders beteken as die Engelse “billion”, en waarom die komma eerder as die punt gebruik word om breuke aan te dui. Die eindredakteur van die WAT, Gerhard van Wyk, verduidelik hoe transliterasie werk.

Die stigter en bestuurshoof van Naledi Uitgewers, Johan Coetzee, vertel waarom hy nispublikasies soos digbundels en Afrikaanse vertalings van werk uit die wêreldletterkunde uitgee, en wat die grootste uitdagings vir hom as onafhanklike uitgewer is.

Die voorsitter van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns se Taalkommissie, Suléne Pilon, het onlangs die 54ste Hertzog-gedenklesing gelewer oor die konseptuele metafore wat vir Afrikaans gebruik word. Sy vertel vir Ina Strydom wat haar ondersoek opgelewer het.

In deel 2 van Ina Strydom se gesprek met die bekroonde vertaler, prof. Naòmi Morgan van die Departement Afrikaans, Nederlands, Frans en Duits aan die Universiteit van die Vrystaat, vertel sy hoe sy te werk gegaan het met die vertaling van Samuel Beckett se ONS WAG VIR GODOT. Beckett het dié drama eers in Frans geskryf, en ‘n paar jaar later self in Engels vertaal. Prof. Morgan het die 2025 UJ-Prys...

Die bekende en bekroonde vertaler, prof. Naòmi Morgan van die Departement Afrikaans, Nederlands, Frans en Duits aan die Universiteit van die Vrystaat, vertel vir Ina Strydom meer oor die wetenskap en die kuns van vertaling, nadat sy vroeër vanjaar die gesogte UJ-prys vir vertaling ontvang het vir haar vertaling van Samuel Beckett se Ons wag vir Godot.