OOG op Wetenschap

Nog steeds wordt er in Nederland behoorlijk veel voedsel verspild. De gemiddelde Nederlander gooit namelijk zeker dertig kilo aan goed voedsel per jaar weg. De daling die jarenlang was ingezet, lijkt niet meer door te zetten: in het meest recente meetjaar 2022 gooiden we namelijk bijna net zoveel voedsel weg als in 2019. Hoe gaan we toch minder voedsel verspillen? Moeten we zelf minder gaan inkope...

Het zijn mensen die we heel hard nodig hebben in de samenleving, maar die het tegelijkertijd zelf bijzonder zwaar hebben: mantelzorgers. Zeker op jonge leeftijd. Rond je twintigste wil je toch het liefst studeren, uitgaan en vooral je eigen plan trekken? Hinke van der Werf is docent-onderzoeker aan de Hanze en de Rijksuniversiteit Groningen. Zij promoveerde een jaar geleden op haar onderzoek naar...

Wie in winterslaap wil, wordt teleurgesteld. Onze lichaamscellen kunnen de plotselinge temperatuurwisseling die bij een koude winterslaap hoort, niet aan en gaan op zo'n moment kapot. Een winter lang doorslapen, is op dit moment dus niet mogelijk. Zoogdieren die wel in winterslaap gaan, beschermen hun cellen tegen de schade die optreedt tijdens zo'n slaap. Maar hoe doen ze dat? En hebben w...

Zelfs op de buitenschoolse opvang gebruiken kinderen al een smartphone. Het brengt niet alleen leuke spelletjes en filmpjes met zich mee, maar ook schokkende of zelfs gevaarlijke ervaringen, zoals gewelddadige video’s. Maar hoe gaan kinderen daarmee om? Oftewel: wat zijn hun digitale vaardigheden? En hoe kunnen we kinderen digitale vaardigheden aanleren? Denise Mensonides is onderzoeker van het ge...

Je hoeft je smartphone maar te pakken of je hebt al te maken met kunstmatige intelligentie. Denk maar aan hoe Google tegenwoordig aan de hand van een foto kan opzoeken wat er op die foto te zien is. Of dat je tegenwoordig met een druk op de knop iets kunt wissen uit een foto. Toch weten veel mensen niet welke wereld er schuilgaat achter AI: wat zijn de gevaren? en hoe wordt kunstmatige intelligent...

Plastic is een geweldig handig materiaal dat we allemaal dagelijks gebruiken voor allerlei verschillende toepassingen. Maar goed voor het milieu is het niet. Daarom zijn wetenschappers zoals biotechnoloog Jeroen Siebring op zoek naar materiaal om plastic te vervangen. Of PHA's alle soorten plastic kunnen gaan vervangen en wat er nu al gedaan kan worden met PHA's, dat hoor je in deze afleve...

De eerste robot die hoogleraar dienstenmarketing Jenny van Doorn (RUG) voor een paar honderd euro kocht, zette ze zelf in elkaar. Inmiddels werkt ze met een stuk geavanceerdere robotica, waarmee ze in de ouderenzorg onderzoekt hoe mensen op ze reageren. En wat blijkt? Ouderen kunnen verrassend snel aan een robot wennen. Toch worden robots nog maar weinig in de ouderenzorg gebruikt. Of dat gaat ver...

Een goed liedje op het juiste moment kan je vrolijk maken, maar het is ook een geliefd studie-onderwerp. Muziekonderzoeker Krista de Wit en hersenwetenschapper Marie-José van Tol doen onderzoek naar de effecten van muziek op je mentale en lichamelijke gezondheid. Om die effecten te onderzoeken, lieten ze niet alleen in de ouderenzorg, maar ook in het UMCG een orkest aan het bed spelen. Voor de pat...

Je zou denken dat mensen de enige levensvormen zijn die spreken. Dat klopt ook, als je tenminste uitgaat van letters, woorden en hele zinnen om mee te communiceren. Bioloog Sanne Moorman deed geen onderzoek naar spraakstoornissen aan de hand van menselijke spraak. Zij keek juist naar een vogel: de zebravink. Door de zang van oudervogels en hun jongen op te nemen en te vergelijken, kon ze iets zegg...

Ruim 300 liter biogas maakt biotechnoloog Gert Hofstede uit 1 kilo gedroogd gras. Dat doet hij door het gras in een speciale reactor te mengen met bacteriën afkomstig uit een koeienmaag. Een karweitje waar Hofstede als veganist zélf voor naar het slachthuis moet. Waar eerder de reactor nog wel eens wilde overstromen en de bacteriën het niet lang overleefden, lopen de proeven in het laboratorium nu...

Een telescoop plaatsen op de maan klinkt op het eerste gezicht onlogisch. De omstandigheden zijn er extreem en het instrument is lastig te repareren als hij eenmaal kapot gaat. Toch heeft sterrenkundige Léon Koopmans van de Rijksuniversiteit Groningen een goede reden om daar wel een telescoop te plaatsen: hij kan daarmee de geschiedenis van het heelal in kaart brengen. Dat gaat nóg beter dan vanaf...

In de tijd van de Grieken en Romeinen werd het mannenlichaam als standaard genomen, en het vrouwelijk lichaam werd gezien als een afwijking daarvan. Die blik werkt ook nu nog door in de medische wetenschap: medicijnen worden standaard alleen getest op mannen, en een hartinfarct wordt bij vrouwen minder vaak herkend dan bij mannen. Rina Knoeff en Karen Hollewand zijn medisch historici en doen onder...

Regenwormen lijken maar kleine, vieze en onbelangrijke beestjes. Toch zijn ze dat absoluut niet. Door de bodem om te ploegen en bijvoorbeeld bladeren te verteren, houden wormen de bodem gezond én bruikbaar voor de landbouw. Jeroen Onrust doet als bioloog onderzoek naar de functie van de regenworm en hoe we het de worm nog beter naar zijn zin kunnen maken. Daarvoor organiseerde hij zelfs een offici...

Dagdromen doet vrijwel iedereen: wel zo'n dertig tot vijftig procent van de dag. Als je wilt, kun je je dagdromen onderdrukken door bijvoorbeeld werk te doen wat meer van je hersenen vraagt, waardoor je minder snel afdwaalt. Maar is het echt nodig om minder te dagdromen? Wanneer kan het behulpzaam zijn om juist wel te dagdromen? En hoe gaan onze hersenen om met dagdromen? Marieke van Vugt is u...

Moi! Proat doe ain beetje Grunnegs? Grote kans van niet: het gebruik van streektalen neemt af. Toch spreken naar schatting tenminste tweehonderdduizend Nederlanders nog altijd regelmatig Gronings. Naast de afname van het aantal Groningssprekenden, verandert het dialect zelf ook van klank. Taalwetenschapper Hedwig Sekeres doet onderzoek naar die klankverandering van het Gronings en liet daarvoor Gr...

Grutto's vliegen elk jaar naar Afrika om de winter door te brengen. Die vogeltrek is een tocht van duizenden kilometers, die ze afleggen met een gemiddelde snelheid van ruim zestig kilometer per uur. Maar hoe weten de grutto's precies waar ze heen moeten? Krijgen ze dat vanaf hun geboorte mee? Of leren ze dat van hun omgeving? Jelle Loonstra is ecoloog en al sinds de middelbare school geïn...

Op 29 september was het tijd voor de Europese nacht van de Onderzoekers in het Groninger Forum: een avond vol met wetenschap. Bezoekers hoorden onder andere hoe een eeuwenoude havenkraan werkt, wat de vooroordelen in ChatGPT zijn en hoe je rapt over wetenschap. OOG op Wetenschap was er live bij. Redacteur Rob mocht insecten proeven en Jari sprong van een klif in VR. En klopt het dat muziek invloed...

Van Harry Potter tot Taylor Swift en Jesse Klaver: veel mensen zijn wel ergens fan van. Maar sommige mensen gaan een stapje verder. Ze kennen hun idool door en door, spreken af op online forums met medefans en schrijven zelfs verhalen met hun idool in de hoofdrol. Religiewetenschapper Welmoed Wagenaar houdt zich bezig met fandom: de groep mensen die samen een interesse delen. Ze wil weten hoe fans...

Onderzoek naar darmbacteriën op Lowlands. Dat is waar Toon Scheurink en de rest van zijn team van het UMCG zich afgelopen zomer mee bezig hielden. Bezoekers van het festival mochten als onderdeel van Lowlands Science bij Toon naar het toilet, in ruil voor een beetje van hun ontlasting én het invullen van een vragenlijst. De bacteriën in je darmen, die ook in je poep zitten, maken namelijk stofjes...

Wie aan wiskunde denkt, ziet wellicht een hoop getallen op papier voor zich. Maar wist je dat wiskunde ook wordt ingezet bij het berekenen van het verloop van tsunami’s? Dat is het onderzoeksveld van Rik Verbiest, wiskundige aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij maakt een wiskundig model, waarmee meteorologen en klimaatdeskundigen later hopelijk het verloop van een grote watergolf als een tsunam...

In deze uitzending hebben we het over plastic. Maar niet zoals we het gewend zijn. Vaak wordt plastic gemaakt uit fossiele bronnen, zoals aardolie. Naast dat het gebruik van fossiele bronnen voor extra klimaatopwarming zorgt, is het plastic vaak ook nog eens niet in de natuur af te breken. Kan dat niet anders? Jazeker, zegt Laura Boetje, scheikundige aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze doet ond...

Kun jij goed met geld omgaan? Het klinkt misschien als een gekke vraag, maar voor mensen met een hersenaandoening of psychologisch 'label' zijn goede financiële capaciteiten niet vanzelfsprekend. Mensen met ADHD hebben bijvoorbeeld een lager netto inkomen dan mensen zonder die stoornis. Janneke Koerts is neuropsycholoog aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze doet onderzoek naar het financi...

Van boerenprotesten tot demonstratieve openingen van cafés tijdens corona en natuurlijk klimaatactivisten die snelwegen blokkeerden: de afgelopen jaren stonden bol van de acties. Maar hoever mogen deze actievoerders volgens de wet gaan? En wanneer grijpen burgemeesters meestal in? Noor Swart is promovendus in de rechten en weet alles over de reikwijdte van het demonstratierecht. In deze aflevering...

Deze aflevering van OOG op Wetenschap staat in het teken van 4 mei. Terwijl de Duitse bezetter in de Tweede Wereldoorlog Joden wegvoerde, werd hun vastgoed - panden en grond - vaak door de bezetter verkocht. Ook in Groningen was dat het geval. De vraag die daarbij opkomt is: zijn de nabestaanden van die Joden daar voldoende voor gecompenseerd? Charlotte Dommerholt doet onderzoek naar dit zogenaamd...

Onderwijskundige Jolien Mouw (RUG) werkt met collega’s aan een speciale versie van een kleuterklas: eentje in virtual reality. Doordat de digitale kleuters met een paar drukken op de knop te bedienen zijn, kan Jolien met basisschooldocenten in opleiding eindeloos oefenen. Wat doe je bijvoorbeeld met een kleuter die steeds onder de tafel kruipt? Wanneer grijp je in en wanneer niet? Deze digitale kl...