Gita Acharan

Trembling, saluting with joined palms, bowing, overwhelmed with fear (11.35), Arjun says, "The world is delighted and rejoices in your praise; rakshasas (demons) flee in terror and siddhas (perfected ones) bow (11.36) as you are the primal cause even to Brahma, Lord of Gods, Abode of the universe. You are the imperishable, the being and non-being, that which is supreme (11.37). You are the kn...

“కర్మ కి మనం కర్త కాకపోతే నిజమైన కర్త ఎవరు?” అనే ప్రశ్న మన అందరిని వేధిస్తుంది. దానికి శ్రీకృష్ణ భగవానుడు ఇలా సమాధానమిస్తారు, “ఏ మనుష్యుడైనను, ఏ కాలమునందైనను క్షణమాత్రము కూడా కర్మను ఆచరింపకుండ ఉండలేడు. ఇందు ఎట్టి సందేహమునకు తావు లేదు. ఏలనన, మనష్యులందరును ప్రకృతి జనితములైన గుణములకు లోబడి కర్మలను చేయుటకు బాధ్యులగు దురు. ప్రతి వ్యక్తియు కర్మను ఆచరింపవలసియే యుండును” (3.5). ఎలక్ట్రాన్', 'ప్రోటా...

विकर्म (निषिद्ध कर्म) या पाप का प्रश्न बहुत जटिल है। अर्जुन भी इसी दुविधा में है और कहता है कि युद्ध में संबंधियों को मारने से पाप ही लगेगा (1.36)। वास्तव में, संस्कृतियों ने विभिन्न कर्मों को पापों के रूप में परिभाषित किया है और यह सूची समय के साथ बदलती रहती है। आधुनिक युग में, देशों के अपने पीनल कोड यानी दंड संहिता होती हैं जो कुछ कार्यों को अपराध या पाप मानती हैं। दंडसंहिता के अनुरूप व्यवहार न...

“నేను ఇంతకు ముందు చెప్పినట్లుగా, ఈ ప్రపంచంలో మోక్షానికి రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి - జ్ఞానులు జ్ఞానం ద్వారా, యోగులు కర్మ మార్గం ద్వారా మోక్షాన్ని పొందుతారు” అని శ్రీకృష్ణుడు సమాధానము ఇస్తారు (3.3). ఈ శ్లోకం బుద్ధి ఆధారితమైన వారికి అవగాహన మార్గం, మనస్సు ఆధారితమైన వారికి కర్మ మార్గమని సూచిస్తుంది. ఈ విషయాన్ని మరింత వివరిస్తూ శ్రీకృష్ణుడు, “కేవలం కర్మలను ఆచరించకుండా, ఎవ్వరు నైష్కర్మ్యం పొందలేరు; కేవలం కర...

  श्रीकृष्ण उत्तर देते हैं, जैसा कि मैंने पहले कहा, इस संसार में, मोक्ष के दो मार्ग हैं - ज्ञानी के लिए ज्ञान के माध्यम से और योगियों के लिए कर्म के मार्ग से (3.3)। यह श्लोक इंगित करता है कि जागरूकता का मार्ग बुद्धि का उपयोग करने वालों के लिए है और कर्म का मार्ग मन का उपयोग करने वालों के लिए है। श्रीकृष्ण आगे स्पष्ट करते हैं, केवल कर्म को आरम्भ किये बिना, कोई निष्कर्म को प्राप्त नहीं कर सकता है और...

एक भूखी लोमड़ी ने ऊपर लटके हुए अंगूरों तक पहुँचने की कोशिश की, असफल रही और यह सोचने लगी कि अंगूर खट्टे हैं। यह परिचित कहानी निराशा, तृप्ति और खुशी से निपटने के मुद्दे पर कई कोण प्रस्तुत करती है।समकालीन मनोविज्ञान सुख के संश्लेषण को मानव मस्तिष्क के कार्यों में से एक के रूप में कहता है जो हमें कठिन परिस्थितियों से बाहर निकलने में मदद करता है। लोमड़ी ने ठीक वैसा ही किया और अपने आप को संतुष्ट कर लिया...

Different belief systems describe Paramatma in different ways. Depending on our belief system, the appearance of Paramatma changes and if HE appears in front of us in a different shape or form, it would be impossible to recognise. Similarly, Arjun was treating Krishna like a friend for decades. He couldn't recognise that Krishna is Paramatma till he saw HIS Vishwaroopam . He profoundly apologi...

Krishna shows Arjun a glimpse of the future where the warriors are entering the mouth of death and says that Arjun is merely a nimitta maatra (an instrument in HIS hand). Krishna further clarifies that even without Arjun, none of them will survive and hence he should fight without stress. The journey from 'senses centered' ahankaar to ' Paramatma centered' nimitta maatra is a tough...

భగవద్గీతలోని మూడవ అధ్యాయం 'కర్మ యోగము' మని పిలువబడుతుంది. ఇది 2.71 శ్లోకం యొక్క విశదీకరణ. ఇక్కడ శ్రీకృష్ణుడు శాశ్వతమైన స్థితిని సాధించడానికి నిర్-మమ, నిర్-అహంకారం మార్గమని చెప్పారు. “మీరు బుద్ధిని ఉన్నతమైనదిగా భావిస్తే, నన్ను ఈ భయంకర కార్యమైన యుద్ధంలో ఎందుకు నిమగ్నం చేస్తారు (3.1) ? ప్రసంగంతో నన్ను కలవరపెట్టకుండా నా క్షేమం కోసం అన్నిటికంటే ఏది మంచిదో నాకు నిశ్చయంగా చెప్పండి” అని అర్జునుడు...

गीता के तीसरे अध्याय को कर्मयोग के रूप में जाना जाता है, जो कि श्लोक 2.71 का विस्तार है, जहां श्रीकृष्ण ने कहा कि ‘निर्-मम’ और ‘निर-अहंकार’ शाश्वत अवस्था को प्राप्त करने का मार्ग है। अर्जुन एक संदेह प्रस्तुत करते हैं, यदि आप बुद्धि को श्रेष्ठ मानते हैं, तो आप मुझे युद्ध के भयानक कार्य में क्यों लगाते हैं (3.1)। आप मुझे निश्चय के साथ बताएं कि मेरे कल्याण के लिए सबसे अच्छा क्या है, उलझाने वाले वाणी...

प्रत्येक संस्कृति ने समाज में शांति के लिए ‘क्या करें और क्या न करें’ का विकास किया और न्याय प्रणाली के विकास के साथ, कुछ ‘क्या न करें’ दंडनीय अपराध बन गए हैं। आपराधिक न्यायशास्त्र में, अपराध में इरादतन उपस्थिति और निष्पादन की भूमिका से अपराध का निर्धारण होता है। इरादा अपराध के पीछे का विचार है और निष्पादन भौतिक पक्ष है। किसी भी व्यक्ति को अपराध का दोषी ठहराने के लिए दोनों घटकों का प्रमाण आवश्यक ह...

Arjun sees that all the warriors are getting crushed by the teeth of Krishna's Vishwaroopam . Krishna says that warriors are killed by ME and you are merely nimitta-maatra (an instrument) (11.33) and hence fight without feeling distressed (11.34). Incidentally, Krishna didn't ask Arjun to leave battle even though Arjun's enemies are already killed by HIM. Instead, HE tells him to fight...

‘एक्ट ऑफ कमीशन एंड ओमिशन’ यानी कृतकार्य या भूलचूक आमतौर पर कानूनी शब्दावली में इस्तेमाल किया जाने वाला एक वाक्यांश है। उचित समय पर ब्रेक लगाने में विफल रहने वाले चालक से चूक हुई जिसके परिणामस्वरूप दुर्घटना हुई। चूक या अकर्म का यह कार्य दुर्घटना के कर्म की ओर ले जाता है। उदाहरण के लिये, कोई भी क्रिया करते समय, हम अपने लिए उपलब्ध कई अलग- अलग विकल्पों में से किसी एक का चुनाव करते हैं। जब हम इनमें से...

Upon seeing all the warriors getting crushed by the teeth of Krishna's Vishwaroopam , Arjun enquires to know more about who HE really is. Krishna says that HE is the time that is now engaged in wiping out the world and even without Arjun's participation none of them will survive (11.32). He further says that your enemies are killed by ME and you are merely Nimitta-maatra (an instrument in...

“సమస్త దిశలనుండి పొంగి ప్రవహించుచు వచ్చిచేరిన నదులన్నియును పరిపూర్ణమై నిశ్చలముగా నున్న సముద్రమును ఏమాత్రము చలింపజేయకుండగనే అందులో లీనమగును. అట్లే సమస్త భోగములును స్థితప్రజ్ఞుని యందు ఎట్టి వికారములను కల్గింపకయే వానిలో లీనమగును. అట్టి పురుషుడే పరమశాంతిని పొందును. భోగాసక్తుడు శాంతిని పొందజాలడు (2.70). కోరికలన్నింటిని త్యజించి, నిర్మమ, నిరహంకార, నిస్పృహ స్థితిలో చరించునట్టి పురుషుడే శాంతిని పొందును (2...

श्रीकृष्ण कहते हैं कि, ‘‘जैसे नाना नदियों के जल सब ओर से परिपूर्ण अचल प्रतिष्ठा वाले समुद्र में उसको विचलित न करते हुए ही समा जाते हैं वैसे ही सब भोग जिस स्थितप्रज्ञ पुरुष में किसी प्रकार का विकार उत्पन्न किये बिना ही समा जाते हैं, वही पुरुष परम शांति को प्राप्त होता है, भोगों को चाहने वाला नहीं’’ (2.70)। वे आगे कहते हैं ‘‘जो पुरुष सम्पूर्ण कामनाओं को त्यागकर ममतारहित, अहंकाररहित और स्पृहरहित हुआ...

श्रीकृष्ण कहते हैं कि, ‘‘कर्मों के फल में मेरी स्पृहा नहीं है इसलिए मुझे कर्म लिप्त नहीं करते हैं। इस प्रकार जो मुझे तत्व से जान लेता है, वह भी कर्मों से नहीं बँधता’’ (4.14)। यह श्रीकृष्ण के शब्दों को पुष्ट करता है कि कर्मों पर हमारा अधिकार है, लेकिन कर्मफल पर नहीं (2.47)। परमात्मा के रूप में, श्रीकृष्ण भगवान भी उसी का अनुसरण करते हैं और हमें बताते हैं कि वह कर्ता नहीं है, भले ही उन्होंने मनुष्यों...

Arjun says, "All sons of Dhritarashtra, many kings of the earth, Bhishma, Drona, Karna and our warrior chiefs enter into your frightening mouth which has fearsome pointed teeth. Some are caught between the gaps in your teeth, with their heads being crushed (11.26 and 11.27). Just as the gushing rivers flow towards the ocean, the heroes of this world enter into your flaming mouths (11.28). Jus...

“నిత్యజ్ఞానస్వరూప పరమానంద ప్రాప్తియందు స్థితప్రజ్ఞుడైన యోగి మేల్కొని యుండును. అది ఇతర ప్రాణులన్నింటికిని రాత్రితో సమానము. నశ్వరమైన ప్రాపంచిక సుఖప్రాప్తికై ప్రాకులాడుచు ప్రాణులన్నియు మేల్కొని యుండును. అది పరమాత్మతత్వము నెటిగిన మునికి (మననశీలునకు) రాత్రితో సమానము” అని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పారు (2.69). ఈ శ్లోకం, శారీరకంగా మెలకువగా ఉంటూ, ఆధ్యాత్మిక రూపంగా నిద్రించడం; అలాగే నిద్రపోతూ కూడా ఆధ్యాత్మికంగా జాగ...

श्रीकृष्ण कहते हैं कि, ‘‘सम्पूर्ण प्राणियों के लिये जो रात्रि के समान है, उस नित्य ज्ञानस्वरूप परमानन्द की प्राप्ति में स्थितप्रज्ञ योगी जागता है और जिन नाशवान सांसारिक सुख की प्राप्ति में सब प्राणी जागते हैं, परमात्मा के तत्व को जानने वाले मुनि के लिये वह रात्रि के समान है’’ (2.69)। यह श्लोक लाक्षणिक रूप से ‘शारीरिक रूप से जाग्रत लेकिन आध्यात्मिक रूप से सोए हुए’ और इसके विपरीत होने के विचार को सा...

जैसा कि हम जानते हैं, यह संसार सत्य और असत्य दोनों से मिलकर बना है। सावधानीपूर्वक परीक्षण करने से पता चलता है कि, या तो हमारी परिस्थितियों के कारण या हमारी इंद्रियों और मन की सीमाओं के कारण, असत्य और कुछ नहीं बल्कि सत्य की गलत व्याख्या है। प्रसिद्ध रस्सी और सांप सादृश्य में, रस्सी सत्य है और सांप असत्य है जो रस्सी के बिना मौजूद नहीं हो सकता। लेकिन, जब तक यह बोध नहीं हो जाता, तब तक हमारे सभी विचार...

Arjun says, "The hosts of gods surrender unto you. Filled with fear, some praise you with folded hands (11.21). The Rudras, Adityas etc. behold you quite astonished (11.22). Seeing your mighty form with many mouths and eyes, many arms, thighs and feet, many stomachs, many terrible tusks, the worlds are terrified, so am I (11.23). Seeing you touching the sky, my mind is terrified and I find no...

भौतिक इकाइयां पूर्वानुमेय व्यवहार और गुणों द्वारा नियंत्रित होती हैं। श्रीकृष्ण सर्वशक्तिशाली अव्यक्त और प्रकट के बीच संबंधों में अंतर्दृष्टि देते हुए कहते हैं, ‘‘जो भक्त मुझे जिस प्रकार भजते हैं, मैं भी उनको उसी प्रकार भजता हूँ; क्योंकि सभी मनुष्य सब प्रकार से मेरे ही मार्ग का अनुसरण करते हैं’’ (4.11)। सबसे पहले, यह भगवान की ओर से एक आश्वासन है कि हम किसी भी मार्ग का अनुसरण करते हैं और भले ही ये...

Filled with wonderment, blowing his head, and with palms folded (11.14) Arjun says, "O Shree Krishna, I behold within Your body all the gods and hosts of different beings. I see Brahma seated on the lotus flower; I see Shiva, all the sages, and the celestial serpents (11.15). I see your limitless form with innumerable arms, bellies, mouths, and eyes in every direction. I see no end and no mid...

श्रीकृष्ण कहते हैं कि, ‘‘जैसे जल में चलनेवाली नाव को वायु हर लेती है, वैसे ही विषयों में विचरती हुई इन्द्रियों में से मन जिस इन्द्रिय के साथ रहता है वह एक ही इन्द्रिय इस अयुक्त पुरुष की बुद्धि को हर लेती है’’ (2.67)। हवा हमारी इच्छाओं का एक रूपक है जो हमारे मन और इंद्रियों को प्रभावित करती है और बुद्धि (नाव) को अस्थिर कर देती है। इच्छाओं के सन्दर्भ में, जीवन को चार चरणों में विभाजित किया जाता है,...