Gita Acharan

Lord Krishna shows his Vishwaroopam (opulent form) to Arjun (11.9) who saw many faces and eyes, many wonderful visions, divine ornaments and scents, abounding marvels which are glorious and limitless (11.10 and 11.11). The brilliance is like a thousand suns rising in the sky all at once (11.12). Arjun saw the entire universe within the body of the Supreme Being (11.13).   Krishna granted Arjun Div...

“అయుక్తుడికి బుద్ధి, భావనలు రెండూ ఉండని ఫలితంగా అతనికి శాంతి లభించదు, శాంతిలేని వారికి ఆనందం ఉండదు.” అని శ్రీకృష్ణుడు బోధిస్తున్నారు (2.66). శ్రీకృష్ణుడు సమత్వానికి (2.38, 2.48) ఎల్లప్పుడూ ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఈ శ్లోకం వేరొక దృష్టికోణం నుండి ఈ సమత్వం గురించి చెబుతుంది. తనలో తనను స్థిరపరచుకోవడం నేర్చుకునే వరకు స్నేహితులు, శత్రువు, ఉద్యోగం, జీవిత భాగస్వామి, పిల్లలు, డబ్బు, ఆనందం, అధికారం, ఆస్తులు మొద...

श्रीकृष्ण कहते हैं कि अयुक्त (अस्थिर) मनुष्य में बुद्धि और भावना दोनों नहीं होती है और परिणामस्वरूप, उसे शांति नहीं मिलेगी और अशांत व्यक्ति के लिए कोई खुशी नहीं है (2.66)। श्रीकृष्ण ने समत्व (2.38 एवं 2.48) पर जोर दिया और यह श्लोक एक अलग दृष्टिकोण से उसी पर प्रकाश डालता है। जब तक व्यक्ति मध्य में केंद्रित नहीं होता, तब तक वह मित्र, शत्रु, कार्य, जीवनसाथी, संतान, धन, सुख, शक्ति, संपत्ति आदि जैसे कु...

गीता में अर्जुन और श्रीकृष्ण दोनों ‘मैं’ का प्रयोग करते हैं, लेकिन अर्थ और उपयोग के सन्दर्भ अलग हैं। अर्जुन का ‘मैं’ उनके भौतिक शरीर, संपत्ति, भावनाओं और विश्वासों को दर्शाता है जो सिर्फ उनके परिवार, दोस्तों और रिश्तेदारों तक सीमित हैं। हमारी स्थिति अर्जुन से भिन्न नहीं है। हम कुछ चीजों को विशेष रूप से अपना मानते हैं और कुछ को नहीं मानते हैं। जब श्रीकृष्ण ‘मैं’ का प्रयोग करते हैं तो यह समावेशी होत...

जिस प्रकार पहिये को घूमने के लिए एक स्थिर या अपरिवर्तनशील चाक की आवश्यकता होती है, उसी तरह निरंतर बदलते भौतिक संसार को अपने अस्तित्व को बनाए रखने के लिए शांत और परिवर्तनहीन अव्यक्त अस्तित्व की आवश्यकता होती है। अर्जुन, हमारी तरह, प्रकट मानव शरीर के स्तर पर है और अपने रिश्तेदारों की मृत्यु की चिंता कर रहा है। भगवान श्रीकृष्ण, जो उस समय मानव रूप में थे, बताते हैं कि कभी-कभी अव्यक्त को प्रकट रूप धारण...

“మనఃప్రసన్నతను పొందిన వెంటనే అతని దుఃఖము లన్నియును నశించును. ప్రసన్నచిత్తుడైన కర్మయోగి యొక్క బుద్ది అన్ని విషయముల నుండి వైదొలగి, పరమాత్మ యందు మాత్రమే పూర్తిగా స్థిరమగును” అని శ్రీకృష్ణుడు బోధపరుస్తున్నారు (2.65). మన కోరికలన్నీ తీరిన తర్వాత మనం సంతుష్టి చెంది సుఖాన్ని పొందుతాము; దుఃఖాన్ని దూరం చేసుకుంటామని మనం భావిస్తుంటాము. కానీ శ్రీకృష్ణుడు మనల్ని మొదట సంతుష్టి చెందమని మిగిలినవి వాటంతటవే అనుసరిస్...

श्रीकृष्ण कहते हैं कि, ‘‘मन प्रसन्न होने पर व्यक्ति के सम्पूर्ण दु:ख नष्ट हो जाते हैं और उस प्रसन्नचित्त कर्मयोगी की बुद्धि शीघ्र ही सब ओर से हटकर परमात्मा में ही भलीभांति स्थिर हो जाती है’’ (2.65)। हमारी धारणा यह है कि, एक बार जब हमारी इच्छाएं पूरी हो जाती हैं तो हम संतुष्ट हो जाते हैं और सुख को प्राप्त करते हैं। लेकिन श्रीकृष्ण हमें पहले संतुष्ट होने के लिए कहते हैं और बाकी अपने आप हो जाता है। उ...

Arjun says, "Out of compassion (anugraha), you have revealed to me the secret wisdom (adhyatma) and my delusion is dispelled (11.1). You have explained to me in detail about the origin and the dissolution of beings, as well as about your imperishable greatness (11.2). You have told me about your supreme glory and I wish to see your supreme form (11.3). If you think that I am capable of seeing your...

  విష, అమృత వలయాలు ఒక సంఘటన నుంచి మరొకదానికి దారితీసే సంఘటనల శ్రేణి; ఇవి దుఃఖాన్ని లేదా సుఖాన్ని కలిగిస్తాయి. ఖర్చులు ఆదాయం కంటే ఎక్కువగా ఉంటే ఋణాలు, అప్పుల ఉచ్చుకు దారి తీస్తే అది ఒక విషవలయం. ఆదాయం కంటే ఖర్చులు తక్కువగా ఉండి సంపద సృష్టి జరిగితే అది ఒక అమృత వలయం. శ్రీకృష్ణుడు ఈ వలయాలను గురించి 2.62 నుండి 2.64 శ్లోకాలలో పేర్కొన్నారు. “విషయచింతన చేయు పురుషునకు ఆ విషయముల యందు ఆసక్తి ఏర్పడును. ఆసక్తివ...

दुष्चक्र और गुणी चक्र घटनाओं का एक क्रम है जहां एक घटना दूसरे की ओर ले जाती है और परिणामस्वरूप क्रमश: आपदा या खुशी में परिवर्तित हो जाती है। इसे उस तरह से समझने कि जरूरत है, यदि खर्च आय से अधिक है तो व्यक्ति उधार और कर्ज के जाल में फंस जाता है, तो यह एक दुष्चक्र है। यदि व्यय आय से कम है, जिसके परिणामस्वरूप बचत और धन का संचय होता है, तो यह एक गुणी चक्र है। श्रीकृष्ण इन चक्रों का उल्लेख श्लोक 2.62 स...

Krishna says, "I am the seed of all existence. There is nothing moving or unmoving that can exist without Me (10.39). There is no end to my divine anifestations. What I have told you is merely an indication of the extent of my opulence" (10.40). HE is the seed of existence and in contemporary scientific understanding this seed is called the 'big bang'. Existence is like a massive...

Krishna says, "I am the all-devouring death and birth of future beings. Amongst feminine qualities I am fame, prosperity, speech, memory, intelligence, courage, and forgiveness (10.34). Brihatsama of hymns in the Samaveda; I am Gayatri of metres, of months I am Margasirah, of seasons the spring (10.35). I am the gambling of the fraudulent, the splendor of the splendid. I am the victory, I am the r...

“ఓ అర్జునా! ఇంద్రియములు ప్రమథన శీలములు. మనుష్యుడు వాటిని నిగ్రహించుటకు ఎంతగా ప్రయత్నించినను, ఆసక్తి తొలగి పోనంతవఱకు అవి అతని మనస్సును ఇంద్రియార్ధముల వైపు బలవంతముగా లాగికొనిపోవుచునే యుండును” అని శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడిని హెచ్చరించారు (2.60). ఈ శ్లోకం, బాహ్య ఇంద్రియ విషయాలకు ఇంద్రియాల స్వయంచాలకతను గురించి చెప్తుంది. ధూమపానం యొక్కనష్టాలను గురించి బాగా తెలిసి కూడా, దానిని మానివేయలేక ధూమపానం చేసేవారు. ఇ...

श्रीकृष्ण अर्जुन को सावधान करते हुए कहते हैं कि, ‘‘अशांत इंद्रियां यत्न करते हुए बुद्धिमान पुरुष के मन को भी बलपूर्वक हर लेती हैं’’ (2.60)। यह श्लोक उत्तेजना से भरी इंद्रियों की स्वचालितता के बारे में है। सबसे अच्छा उदाहरण एक धूम्रपान करने वाले का है जो धूम्रपान के नुकसान से अच्छी तरह अवगत है, लेकिन इसे छोडऩा बेहद मुश्किल है और असलियत यह है कि जब तक उसे पता चलता है, सिगरेट पहले ही जल चुकी होती है।...

“ఇంద్రియాల ద్వారా విషయాలను గ్రహించని వ్యక్తి నుండి, ఇంద్రియ వస్తువులు దూరమైపోతాయి కానీ 'రస్' (కాంక్ష/ రాగం) విడనాడదు. పరమాత్మను తెలుసుకున్నప్పుడు మాత్రమే కోరిక అంతమై పోతుంది” అని శ్రీకృష్ణుడు బోధిస్తున్నారు (2.59). ఇంద్రియాలకు భౌతిక పరికరం, మెదడులో ఒక నియంత్రకం ఉంటాయి. మనస్సు అనేది అన్ని ఇంద్రియ నియంత్రకాల కలయిక. కోరికలకు స్థానమైన ఈ నియంత్రకాలపై దృష్టి సాధించమని శ్రీకృష్ణుడు మనకు సలహా ఇస్తున్నారు....

श्रीकृष्ण कहते हैं कि, ‘‘इन्द्रियों के द्वारा विषयों को ग्रहण न करने वाले व्यक्ति से इन्द्रिय वस्तुएं दूर हो जाती हैं, लेकिन रस (लालसा) जाती नहीं और लालसा तभी समाप्त होती है जब व्यक्ति सर्वोच्च को प्राप्त करता है’’  (2.59)। इंद्रियों के पास एक भौतिक यंत्र और एक नियंत्रक है। मन सभी इंद्रियों के नियंत्रकों का एक संयोजन है। श्रीकृष्ण हमें उस नियंत्रक पर ध्यान केंद्रित करने की सलाह देते हैं जो लालसा क...

Krishna says, "O Arjun, know Me to be the beginning, middle, and end of all creation. Amongst sciences I am the science of spirituality, I am logic in arguments" (10.32). Referring to the same spiritual knowledge, Krishna earlier said that when you realise this, nothing more here remains to be known (7.2). The essence is to know the self. Krishna calls the knower of self Yogi and says he is superi...

श्रीकृष्ण कहते हैं कि, ‘‘कछुआ सब ओर से अपने अंगों को जैसे समेट लेता है, वैसे ही जब यह पुरुष इन्द्रियों के विषयों से इन्द्रियों को सब प्रकार से हटा लेता है, तब उसकी बुद्धि स्थिर है’’ (2.58)। श्रीकृष्ण इंद्रियों पर जोर देते हैं क्योंकि यह हमारी अंतरात्मा और बाहरी दुनिया के बीच के प्रवेशद्वार हैं। वे सलाह देते हैं कि हमें अपनी इंद्रियों को वापस लेना चाहिए जब हम खुद को इंद्रियों की विषयों से जुड़ते हु...

“తాబేలు తన అంగములను అన్ని వైపుల నుండి లోనికి ముడుచుకొనునట్లుగా, ఇంద్రియములను ఇంద్రియార్థముల (విషయాదుల) నుండి అన్నివిధముల ఉపసంహరించుకొనిన పురుషుని యొక్క బుద్ధి స్థిరముగా ఉన్నట్లు భావింపవలెను.” అని శ్రీకృష్ణుడు చెప్తున్నారు (2.58).       శ్రీకృష్ణుడు ఇంద్రియాలకు చాలా ప్రాధాన్యత ఇస్తారు ఎందుకంటే అవి మన అంతర్గత, బాహ్య ప్రపంచాలకి మధ్య ద్వారముల వంటివి. తాబేలును ఉదాహరణగా తీసుకుంటే అది ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొ...

Krishna says, "Amongst purifiers, I am the wind, and amongst wielders of weapons, I am Rama. Of water creatures, I am the crocodile, and of flowing rivers, I am the Jahnavi (Ganges)" (10.31). Firstly, wind helps to clear impurities from our bodies. Blood keeps turning impure due to chemical processes and wind helps purify it through the lungs. Without this purification, life can't su...

      మనం ఒక పరిస్థితిని, ఒక వ్యక్తిని లేదా ఒక పని యొక్క ఫలితాన్ని మంచి, చెడుగా విభజిస్తాము. ఏ అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చెయ్యని మూడవ స్థితి కూడా సంభవమే. శ్రీకృష్ణుడు ఈ మూడవ స్థితిని ప్రస్తావిస్తూ, “దేనియందును మమతాసక్తులు లేనివాడును, అనుకూల పరిస్థితుల యందు హర్షము, ప్రతికూల పరిస్థితుల యందు ద్వేషము మొదలగు వికారములకు లోను కానివాడును అగు పురుషుడు స్థిత ప్రజ్ఞుడు అనబడును” అని చెప్తారు (2.57). స్థితప్రజ్ఞుడ...

हम किसी स्थिति, व्यक्ति या किसी कार्य के परिणाम के लिए तीन में से एक वर्गीकरण करते हैं: शुभ, अशुभ या कोई वर्गीकरण नहीं। श्रीकृष्ण इस तीसरी अवस्था का उल्लेख करते हैं और कहते हैं कि एक बुद्धिमान व्यक्ति वह है जो शुभ की प्राप्ति पर खुशी से नहीं भरता है और न ही वह अशुभ से घृणा करता है (2.57)। वह हमेशा बिना आसक्ति के रहता है। इसका तात्पर्य यह है कि स्थितप्रज्ञ वर्गीकरण को छोड़ देता है और तथ्यों को तथ्य...

Krishna says, "I am Vajra in weapons; I am Kamdhenu among cows;  I am Kaamdev (the god of love), the cause of procreation; of serpents, I am Vasuki (10.28). Amongst aquatics I am Varun; amongst dispensers of law, I am Yamraj (10.29). I am Prahlada among demons; among measurers, I am time" (10.30). Earlier Krishna said I am death and now he says he is Kaamdev. This requires some tough assimilation....

దుఃఖములకు కృంగిపోనివాడును, సుఖములకు పొంగిపోని వాడును, రాగము, భయము, క్రోధము లేని వాడిని స్థితప్రజ్ఞుడు అందురు” అని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పారు (2.56). సుఖం-దుఃఖం, లాభం - నష్టం; విజయం-అపజయాలను సమానంగా భావించమని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన ఉపదేశానికి (2.38) ఇది కొనసాగింపు.       మనమందరం సుఖాన్ని కోరుకుంటాము కానీ దుఃఖం అనివార్యంగా మన జీవితాల్లోకి వస్తుంది. ఎందుకంటే అవి రెండూ ద్వంద్వ (ధ్రువ) జంటలుగా ఉన్నాయి. ఇది ఎర...

श्रीकृष्ण कहते हैं कि स्थितप्रज्ञ वह है जो न तो सुख से उत्तेजित होता है और न ही दु:ख से विक्षुब्ध होता है (2.56)। वह राग, भय और क्रोध से मुक्त होता है। यह श्लोक 2.38 का विस्तार है जहां श्रीकृष्ण सुख और दु:ख; लाभ और हानि; और जय और पराजय को समान रूप से मानने को कहते हैं। हम सभी सुख की तलाश करते हैं लेकिन दु:ख अनिवार्य रूप से हमारे जीवन में आता है क्योंकि ये दोनों द्वंद्व के जोड़े में मौजूद हैं। यह म...