Sterre en Planete

Ons verrassingsgas het dit reggekry om die Artemis II-ruimtetuig vir ‘n paar uur af te neem terwyl dit nog meer as 200 000 km van die aarde af was, op pad terug van die maan af. Ons kyk ook na die toerusting en metodes om asemrowende astrofoto’s te neem.

Prof. Matie Hoffman en Willie Koorts praat oor die hoogtepunte en verrassings wat die Artemis II-maansending opgelewer het, soos voorstelle vir die benaming van twee kraters, ‘n boodskap van die destydse bevelvoerder van Apollo 13, en meteoor-impakte wat reg voor hulle oë gebeur het! Die gebruik van helium en ‘n nuwe alternatief daarvoor kom ook onder bespreking.

Jim Adams en Prof Matie Hoffman praat oor die geskiedkundige Artemis II-sending na die maan. ‘n Luisteraar het vrae oor ruimtevaarderopleiding, en ‘n reddingoperasie van 33 Chileense mynwerkers waarby NASA destyds betrokke was.

Wat hou die Aprilnagte vir ons in? Daar is Venus wat nou weer die aandster word, en vir vroegopstaners is daar ‘n pragtige groepering van die sekelmaan en drie planete. Ons hoor ook hoe die veskyning van Halley se Komeet meegewerk het dat Engeland ‘n oorlog teen Normandië verloor het! Ons sluit af met ‘n bespreking oor slim-teleskope, wat deesdae baie opspraak verwek in astrotofografiekringe.

Na aanleiding van ‘n luisteraarsvraag, praat ons met dr. Nic Erasmus, oor sogenaamde City Killer-asteroïede. Nuwe waarnemings deur die James Webb-teleskoop het onlangs ‘n belangrike bepaling gedoen oor die veelbesproke asteroiëd wat die maan sou tref in 2032. En, die botsing tussen twee eksoplanete is pas bevestig.

John Booth vertel wat agter die skerms gebeur van hoe SALT uit sy Amerikaanse tweeling ontstaan het, en van die verbeteringe wat die Suid-Afrikaanse span aangebring het. Ons hoor ook die storie hoe dit gebeur het dat ‘n teleskoop in Texas vandag nog ses koeëlgate in sy hoofspieël het!

Vir die eerste keer in 1 355 dae was die son vlekkeloos, d.w.s. geen sigbare sonvlekke aan die aardgerigte kant van die son nie. Dr. Stefan Lotz verduidelik wat dit beteken. Professor Matie Hoffman beantwoord ‘n luisteraarsvraag oor kwantumverstrengeling.

Jim Adams bring ons op hoogte van die jongste stand van die Artemis II-sending na die maan. Die praat oor hoe lanserings en satelliete botsings vermy, en hoe die bestuurders van die Marskarretjies hulle lewens- en slaapptrone moet sinkroniseer met dag en nag op Mars.

Ons kyk uitgebreid na die hoogtepunte van Maart se naghemel, wat interessante komeetnuus bevat. Het jy geweet dit is moontlik om van Jupiter se mane met die blote oog te sien? Het ons son ‘n naam?

Ons verrassingsgas neem ons op ‘n lang reis met ‘n paar staaltjies van hoe dit is om vrou alleen deur lang nagte in Sutherland se koepels te werk, hoe hulle vir 18 maande lank ‘n fout herstel het in een van SALT se mees delikate optiese stelsels, asook ‘n agter-die-skerms-kyk hoe SALT bedryf word. Ons reis eindig in die Atacamawoestyn in Suid-Amerika op, wat beskryf kan word as ‘n pelgrimstog na d...

Jim Adams beantwoord ‘n skynbaar eenvoudige kort luisteraarsvraag oor hoe satelliete gelanseer word, wat op ‘n uitgebreide bespreking uitloop, voordat die span die jongste nuus oor die redes vir die uitstel van die lansering van die Artemis 2-sending na die maan in perspektief bring.

Dr Stefan Lotz praat oor die geweldige getalle betrokke toe die onlangse massa-uitbarsting van die son, die aarde getref het. Dit het rare groen aurora, of te wel suiderligte, veroorsaak in Suid-Afrika. Met die duisende satelliete, word die kans dat die lae-aarde-wentelbaan sonder waarskuwing kan ineenstort, al hoe groter.

Ons vind meer uit oor ’n gedeeltelike sonsverduistering in Februarie. Net soos die slimfoon ons lewe drasties verander het, so het die slim-teleskoop gekom om astrofotografie radikaal op sy kop te draai. Hoor hoe Johan le Roux te werk gegaan het om komeet, 3i/ATLAS, met sy splinternuwe slim-teleskoop af te neem.

Ons praat met Adriaan Peens-Hough van die SA Radio-astronomie Sterrewag oor ‘n belangrike mylpaal wat by die SKA bereik is.

Dr. Stefan Lotz van SANSA praat oor die vooruitsigte vir 2026. Die res van die program kom weer uit die oorskietstukkie-leêr op Willie se rekenaar, waar hy waardevolle brokkies bêre wat voorheen gesny moes word wanneer ’n opname te lank geraak het. Eers hoor ons van Sirius, wat in die verre toekoms ons poolster sal word. Daarna gesels ons uitgebreid oor kosmiese strale, asook van ’n spesiale tassi...

Jim Adams skop 2026 af met sy lys van hoogtepunte van die afgelope jaar. Daarna kyk ons na interessante ruimtesendings waarna ons kan uitsien in 2026, wat Amerikaanse, Chinese, Europese, Japanese en Indiese sendings insluit.

In die laaste program van 2025, kyk ons terug op die hoogtepunte van die jaar in die naghemel, en gee ’n opsomming van die afgelope jaar se programme. Ons kyk ook vooruit na 2026, en die interessanthede wat ons te wagte kan wees. So tussendeur kyk ons na die betekenis van die termologie wat ons dikwels in die program hoor, voor ons afsluit met die hoogtepunte van Januarie 2026 se naghemel.

As Sterre en Planete se bydrae tot die Afrikaans-100-viering, huldig ons iemand wat aan sowel die eerste as tweede taalbeweging deelgeneem het, en meer as ’n eeu gelede ’n wonderlike skat van inheemse Afrikaanse sterstories vir ons opgeskryf het.

Jim Adams bring ons vir oulaas vanjaar op hoogte van verskeie ruimtesendings, soos die Artemis 2.

Dr. Stefan Lotz praat oor die ruimteweer, met ‘n fokus op ’n reuse-sonvlekgroep, wat vergelykbaar is in grootte aan die berugte Carrington-gebeurtenis van 1859, wat tans oor die son beweeg. Professor Matie Hoffman en twee van sy kollegas vertel van die SAASTEC-konferensie wat vanjaar die eerste keer in Bloemfontein gehou is, waar verteenwoordigers van meer as 40 wetenskapsentra vergader het.

Lafras Smit vertel watter interessanthede ons in Desember se naghemel kan sien. Prof. Matie Hoffman beantwoord luisteraarsvrae oor die Meerkat- en SKA-projekte, en die geweldige snelhede waarteen die aarde om sy as draai, terwyl dit terselfdertyd om die son wentel, sowel as rondom die Melkweg teen sowat 1 miljoen km/h. Ons hoor ook van ’n onlangse ontdekking van organiese molekules in yskristalle...

As jy na samesweringsteorieë luister oor Komeet 3i/ATLAS, nou dat dit weer agter die son herverskyn het, hoor jy stellings dat dit nou “getransformeer” het en nie meer die tipiese profiel van ’n komeet het nie. Dat dit nou vier keer helderder is en die helderheid skielik begin varieer het, dat dit nou radiogolwe en ultravioletlig uitsaai, ensovoorts. Hiervan word selfs deur ’n Harvard-professor wa...

Dit is SALT se 20ste verjaarsdag. Sterre en Planete het by die destydse projekbestuurder, Kobus Meiring, gaan kuier, om meer van hierdie reuse ingenieursprestasie te gaan uitvind. Ons hoor hoe die ingenieurspan gekies is, hoe hulle die ontwerp aangepas het vir Suid-Afrikaanse omstandighede om binne die begroting te bly, en hoe ons die Amerikaners kon leer van gemak! Hoekom is SALT se koepel ’n hal...

Die son is tans taamlik aktief. Dr. Stefan Lotz van SANSA vertel wat alles daar gebeur. Studies met die wêreld se grootste sonteleskoop het pas ’n dekadesoue vraag opgelos oor hoekom die son se atmosfeer tot miljoene grade Celcius verwarm, terwyl sy oppervlak skaars 6000° C is. Prof. Matie Hoffman verduidelik die verskil tussen die twee teorieë van lig, naamlik die golfteorie en die deeltjieteorie...

Jim Adams en prof. Matie Hoffman bespreek die moontlikheid dat twee ruimtesendings dalk deur die stert van die veelbesproke komeet 3i/ATLAS sal kan vlieg, om baie waardevolle inligting oor hierdie interessante buiteruimtelike besoeker te bekom. Die span beantwoord ook ’n luisteraarsvraag oor cubesats, en Jim deel ’n staaltjie hoe hy destyds vinnig sy aanvanklike siening, dat cubesats ruimterommel...