Historia BEZ KITU

III Rzesza na masową skalę wykorzystywała pracę robotników przymusowych. Rekrutowała ich ze wszystkich podbitych krajów Europy w czasie II wojny światowej. Wśród nich było kilka milionów mieszkańców przedwojennej Polski. Najczęściej w polskiej pamięci zbiorowej i w polskiej historiografii zachował się jej negatywny obraz. Z relacji części przymusowych pracowników wiemy, że niektórzy mieli dużo szc...

Po raz kolejny naszą uwagę poświęcamy osobie Lecha Wałęsy, ze szczególnym uwzględnieniem okresu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Od momentu pracy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina zaangażował się on w działalność związkową, ale dopiero po kilku latach wyrósł na osobą rozpoznawalną w środowisku robotniczym i opozycyjnym Gdańska. Cieniem na jego biografii kładzie się współpraca ze Służbą Bezpi...

Znaczącą rolę w wojennej i powojennej historii Francji odegrał generał Charles de Gaulle. W czerwcu 1940 r. przedostał się do Wielkiej Brytanii i założył tam Komitet Wolnej Francji. Stał się symbolem oporu i niezgody na kolaborację. W czerwcu 1944 r. stanął na czele Tymczasowego Rządu Republiki Francuskiej. W 1946 r. zrezygnował z władzy, by po ośmiu latach wrócić do polityki jako prezydent V Repu...

Na początku sierpnia 1980 r. – kilka miesięcy przed osiągnięciem wieku emerytalnego –zwolniono z pracy w Stoczni Gdańskiej Annę Walentynowicz, działaczkę Wolnych Związków Zawodowych. To wydarzenie stało się iskrą, która wywołała strajk. Głównym inicjatorem protestu robotników był Bogdan Borusewicz, również działacz WZZ, KOR oraz redaktor niezależnych pism „Robotnik” i „Robotnik Wybrzeża”. Przygoto...

SPOTKANIA Z KLIO: Z dr. Michałem Przeperskim (Instytut Historii PAN) - o jego książce „Dziki Wschód. Transformacja po polsku 1986–1993" rozmawia red. Paweł Krysiak (Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”) Zapraszają: Pracownia Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej im. Jerzego Kłoczowskiego Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” ‪  @BramaGrodzkaTeatrNN  w Lublinie oraz portal Historia bez kitu #histori...

SPOTKANIA Z KLIO: Z prof. Andrzejem Friszke (ISP PAN) - o jego książce "Czekanie na rewolucję. Komuniści w II Rzeczypospolitej 1921–1926" - rozmawia prof. Sławomir Łukasiewicz (KUL) Zapraszają: Pracownia Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej im. Jerzego Kłoczowskiego Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”  @BramaGrodzkaTeatrNN  w Lublinie oraz portal Historia bez kitu #historiabezkitu Po więc...

SPOTKANIA Z KLIO: "Przesiedleńcy" / Z prof. Grzegorzem Hryciukiem - o jego książce " Przesiedleńcy. Wielka epopeja Polaków 1944–1946" - rozmawia dr Mariusz Zajączkowski Zapraszają: Pracownia Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej im. Jerzego Kłoczowskiego Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”  @BramaGrodzkaTeatrNN  w Lublinie oraz portal Historia bez kitu #historiabezkitu Po więcej...

Przez dziesięciolecia znaliśmy zniekształconą wersję przebiegu zamachu z 1 lutego 1944 r. na Franza Kutscherę, dowódcę SS i policji na dystrykt warszawski. Powstała ona w oparciu o narrację dwóch bezpośrednich uczestników akcji. Później utrwalił ją film wyreżyserowany przez Jerzego Passendorfera, zatytułowany „Zamach” oraz książka Piotra Stachiewicza. Dopiero na początku lat dziewięćdziesiątych po...

Zjawisko hazardu jest stare jak nasza cywilizacja. Nowoczesny hazard narodził się w Europie dopiero w XVII w. Biznes ten kwitł zwłaszcza w okresie II wojny światowej. Domy rozrywki w III Rzeszy w ciągu pierwszych lat wojny zwiększyły swoje zyski kilkukrotnie. Nawet Polacy w Generalnym Gubernatorstwie chętnie korzystali z tej formy rozrywki, za co krytykowała ich prasa podziemna. Zapraszamy do wysł...

Ukraina rozwijała się pod silnym wpływem Rosji, a skala rusyfikacji tamtejszej ludności była olbrzymia. Od 1922 r. państwo to stało się jedną z republik związkowych ZSRR. Dzięki polityce ukrainizacji z lat dwudziestych bolszewikom udał się proces przekształcania chłopów w Ukraińców sowieckich. Po odzyskaniu niepodległości w 1991 r. większości jej mieszkańców nie przeszkadzały silne wpływy sąsiada...

Droga na szczyty władzy zajęła Leonidowi Breżniewowi trzydzieści kilka lat. Przyszły sekretarz generalny Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w latach 1964–1982 pracę partyjną zaczynał w latach trzydziestych, ale dopiero po II wojnie światowej zaczął zajmować ważne stanowiska. Wiele zawdzięczał znajomości z Nikitą Chruszczowem, a potem przyczynił się do odsunięcia swojeg...

Słowo „kolaboracja” po II wojnie światowej – zwłaszcza w językach słowiańskich – nabrało negatywnego zabarwienia. Wcześniej funkcjonowało raczej w neutralnym znaczeniu i używano go wymiennie jako synonim współpracy. Kolaboracja podczas II wojny światowej przybierała wiele form. Poszczególne narody różnie oceniały współpracę swoich elit politycznych z III Rzeszą (np. Słowacy czy Norwegowie). Potępi...

Obrona Westerplatte stała się głośna w Polsce już we wrześniu 1939 r. za sprawą informacji prasowych i radiowych, chociaż na tle innych bitew kampanii polskiej 1939 r. nie odegrała dużego znaczenia. Po zakończeniu II wojny światowej upamiętnianie tego wydarzenia było uwikłane w politykę historyczną władz PRL. Przez wiele lat po wojnie teren Wojskowej Składnicy Tranzytowej pozostawał zniszczony i z...

Rewolucje miały to do siebie, że wynosiły do władzy ludzi, którzy w poprzednich systemach nigdy by jej nie zdobyli. Przykładem takiej kariery był niewątpliwie Nikita Chruszczow, pochodzący z chłopskiej ukraińskiej rodziny. Pierwszy sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w latach 1953–1964 doszedł do tego stanowiska w wyniku walki o władzę po zmarłym w marcu 1953...

Na kilka lat przed wybuchem II wojny światowej niemiecki wywiad wojskowy zainteresował się góralami z Podhala. Pojawiła się idea Goralenvolku – „narodu góralskiego” – którą po wybuchu wojny poparły niektóre wpływowe rodziny podhalańskie i rozpoczęły współpracę z Niemcami. W odpowiedzi na nią powstała organizacja konspiracyjna Konfederacja Tatrzańska, która została jednak dość szybko rozbita przez...

Na powojenny porządek w Europie wpłynęły decyzje Wielkiej Trójki w czasie II wojny światowej. Wielka Brytania, Stany Zjednoczone i Związek Sowiecki wyznaczyły strefy wpływów, jednak ostatni z sojuszników był zainteresowany rozszerzaniem własnej. W latach czterdziestych rozpoczęła się zimna wojna, czyli rywalizacja na wielu płaszczyznach, która przypieczętowała podział świata na dwa bloki państw de...

Francja wyszła z I wojny światowej zwycięsko, poniosła jednak ogromne straty ludnościowe i materialne. To tragiczne doświadczenie przełożyło się później na jej politykę, na myślenie Francuzów o wojnie, a konsekwencje tego uwidoczniły się po wybuchu II wojny światowej. Jej scena polityczna była bardzo zróżnicowana, ale nie zradykalizowała się tak jak w niektórych państwach europejskich. Gospodarka...

Po raz pierwszy określenie „Polskie Państwo Podziemie” pojawiło się na łamach wydanej w Londynie „Polski Walczącej” w grudniu w 1943 r., po czym weszło do języka prasy w okupowanym kraju. Przyjęło się mówić o nim jako o pewnego rodzaju fenomenie. W Europie w czasie II wojny światowej istniały partyzantki liczniejsze niż Armia Krajowa, ale nigdzie indziej nie powstała tak sprawnie działająca strukt...

Wyrażenie Homo Sovieticus po raz pierwszy pojawiło się w latach sześćdziesiątych XX wieku na Zachodzie, ale na dobre do języka weszło w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych za sprawą rosyjskich emigrantów – m.in. Aleksandra Zinowiewa i Michaiła Hellera. W Polsce to sformułowanie kojarzymy często z osobą ks. Józefa Tischnera, który poświęcił dwa artykuły problemowi człowieka sowieckiego. Kim...

Władze polskie po zakończeniu I wojny światowej miały nadzieje, że Gdańsk stanie się integralną częścią odrodzonego państwa. Tymczasem na mocy postanowień traktatu wersalskiego, 15 listopada 1920 r. proklamowano Wolne Miasto Gdańsk. Jego powstanie zamiast złagodzić antagonizm polsko-niemiecki, tylko go podsycało przez całe dwudziestolecie międzywojenne. Jak kształtowało się życie polityczne tego a...

Zmiana sytuacji kobiet w powojennej Polsce wynikała z globalnych procesów modernizacyjnych, ale i z dyskursu ideologicznego państwa komunistycznego. W 1946 r. Polska Partia Robotnicza zwróciła uwagę na tzw. kwestię kobiecą i zaczęła działać w kierunku ich aktywizacji politycznej. W okresie stalinizmu panie rzeczywiście posiadały realną władzę, podczas gdy w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiąt...

Bitwą o Monte Cassino nazywamy walki jakie wojska alianckie toczyły w kampanii włoskiej między styczniem a majem 1944 r. Zdobycie wzgórza w maju 1944 r. otworzyło drogę do Rzymu. Obok Brytyjczyków, Amerykanów, Kanadyjczyków, Francuzów, Włochów, Nowozelandczyków, Hindusów brali w niej udział Polacy dowodzeni przez gen. Władysława Andersa. Było to pierwsze stracie lądowe polskich żołnierzy na kontyn...

Po śmierci Włodzimierza Lenina kierownictwo w partii bolszewickiej objął Józef Stalin. Początkowo nic nie wskazywało na to, że właśnie jemu przypadnie scheda po Leninie. Zawłaszcza, że ten w przesłaniu politycznym – zwanym potocznie „testamentem Lenina” – za najwybitniejszego przedstawiciela partii bolszewickiej uznał Lwa Trockiego, a najsurowiej ocenił Stalina. Ten ostatni – jako sekretarz genera...

Kościół katolicki w dwudziestoleciu międzywojennym nie był wolny ani od antyjudaizmu, ani antysemityzmu. Część księży – podobnie jak ówczesne społeczeństwo – widziała w mniejszości żydowskiej zagrożenie i popierała hasła głoszone przez narodowców rozwiązania tzw. kwestii żydowskiej. Wbrew temu niektóre środowiska zbliżone do Kościoła szukały pola współpracy i dialogu ze społecznością żydowską. Pom...

Od 1926 r. za zgodą Ligi Narodów na terenie Wolnego Miasta Gdańska, na półwyspie Westerplatte istniała Wojskowa Składnica Tranzytowa. Początkowo załoga liczyła 80 ludzi, a w przededniu wybuch II wojny światowej przeszło 200 żołnierzy. Obrona Westerplatte stała się jednym z najważniejszych symboli oporu w kampanii polskiej 1939 r. Czy słusznie? Jak przebiegały walki we wrześniu 1939 r.? Jak potoczy...