Sanat Uzun, İlham Sonsuz

Banksy’nin son heykelinden yola çıkarak sanat, aktivizm ve toplumsal değişim ilişkisi ele alıyor; iklim aktivistlerinin müzelerde gerçekleştirdiği eylemleri, sanatın politik bir araç olarak kullanımını ve özellikle kadınların toplumsal mücadelelerdeki rolünü psikoloji ve sanat ekseninde tartışıyoruz.  

Önceki programda “Yaşadığımız çağın distopyasından umuda giden bir yol var mı?” diye bıraktığımız yerden yola çıkarak, o yolu arıyoruz. Olumsuz koşullardan doğan ve insana iyi gelen sanat eserlerine ve sanatın umuda giden yoldaki rolüne bakıyoruz. Banksy, Gustav Metzger ve Ernst Bloch da bu programda... 

Birkaç haftadır konuştuğumuz distopya konusuna, görsel sanatlar üzerinden bakıyoruz. Bosch, Goya ve Rodin’in eserlerinden Polonyalı sanatçı Beksinski’nin sürreel distopyalarına uzanıp Edgar Allen Poe’nun hayatının son günlerinin tuhaf hikayesini ve Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nin sembolü olan Düşünen Adam heykelinin öyküsünü konuşuyoruz.  Çok karanlık mı? Değil..! Çünkü bu program...

Distopyaların karanlık dünyasına dalıyor, Orwell'in 1984 'ünden başlayarak totaliter rejimlerin dil üzerinden düşünce kontrolünü, Huxley'nin Cesur Yeni Dünya 'sında mutluluk ilacı "soma" ile görünmeyen zincirleri, Atwood'un Damızlık Kızın Öyküsü 'nde kadın bedeninin üreme aracına indirgenmesini konuşuyoruz. Ayrıca distopik temaların sinemadaki yansımalarına bakıp, yaşlı nüfusun yok edilmesi, tüket...

Bu kez sanatçıların gözünden ütopya ve distopyayı: "Herland" ve "Gattaca" ile ressam Leonora Carrington ve Emel Şahinkaya'nın şiddet ve huzur gerilimini konuşuyoruz.  Björk'ün içsel ütopyası, Italo Calvino'nun görünmez kentleri her zamanki gibi Türkiye'den akademik çalışmalar, Kemal Kurkut'un trajik hikayesinden öjeni temasının sinema ve edebiyattaki yansımalarına kadar geniş bir yelpazede, ütopya...

Ütopya ve distopya kavramlarının edebiyat tarihindeki gelişimini, Thomas More'un Utopia 'sından başlayarak, "olmayan yer" kavramının nasıl "ideal toplum tasarımı" haline geldiğini tartışıyoruz. Nutopia, Neverland, Teneke Trampet, Güneş Ülkesi ile yazarlar Zamyatin, Orwell, Huxley'i ve Ishiguro konu alarak; Francis Galton'ın öjeni projesinden Nazi kısırlaştırma programlarına, tıbbın kontrol aracına...

25 Nisan 2016 tarihli programda “Sanat neler hissettirir? Sanat ne içindir, neden sanat yaparız?” sorularına yanıt aramaya çalışarak sanatçının yaratıcı özne olarak ruh hali, varsa rahatsızlıkları, yaratma sürecinin özelliklerini konuşuyoruz. Sokak sanatı, özellikle de Banksy’den geriye giderek prehistorik resimler sanat mıdır? sorusunu tartışıyor ve sanatın kökeninin nereye kadar gittiğini anlama...

"Neden otoriter rejimler hep tek tip insan ister?" sorusundan yola çıkarak, totaliter sistemlerin birey üzerindeki kontrol mekanizmalarını sanat, edebiyat ve tarih üzerinden inceliyoruz. Orwell'in Hayvan Çiftliği 'ndeki sorgulamayan sadık Boxer'dan, Kırgız efsanesindeki hafızası silinen köle Mankurt'a; Star Trek evreninin kolektif zihne bağlı Borg'larından, beyin yıkamayla suikastçıya dönüştürülen...

Apaçık Radyo programcıları Şenol Ayla ve Timuçin Oral’ın konuk olduğu 23. Radyo Şenliği canlı yayınında, Sanat Uzun, İlham Sonsuz programı üzerinden yıllar sonra dönüşün heyecanı, sanat ve psikoloji ekseninde süren üretim ve dinleyiciyle kurulan güçlü bağ öne çıkarken; Apaçık Radyo’nun birlikte düşünen, sorgulayan ve dayanışmayla anlam bulan bir ses alanı olduğu vurgulanıyor. 

“Kötülüğün Sıradanlığı” karşısında “İyiliğin Egemenliği” kavramını karşılaştırarak, çağımızın "şişmiş benliği" ve sonuçlarını konuşuyoruz. Iris Murdoch, Arendt, Orwell’in Hayvan Çiftliği üzerinden “tek tip insan” üretme arzusunun gerekçeleri, Bansky’nin 2013 yapımı "Kötülüğün Sıradanlığının Sıradanlığı" ile "Twin Towers" eserleri ile Katiller, Sanatçılar ve Teröristler adlı kitaptan “Ground Zero”...

Bayramlarda yaşanan “sıkıştırılmış, konsantre sosyalleşme” sırasında Tolstoy’un Anna Karenina alıntısını hatırlıyoruz: ”Mutlu aileler birbirlerine benzerler. Her mutsuz aileninse kendine özgü bir mutsuzluğu vardır.” Kutlamalar ve şölenler olumlu etki yapsa da, bazıları için olumsuz olabiliyor. Toplumun üçte birinden fazlası bu dönemlerde daha stresli olduğunu söylüyor. Sanatta kutlamalar törenler...

14 Mart tıp bayramı vesilesiyle Bulgakov'dan Çehov'a, Cenab Şahabettin'den Behçet Aysan'a hekim sanatçılar, çeşitli sanat dallarında anlatılan tıp, hastalık, şifa ve doktor temalarını konuşuyoruz - Büyük İskender'in hekimi de var, Van Gogh'un doktoru da, Kafka'nın  köy hekiminin başına gelenler de... Edebiyatta ve sanatta neden kadın hekim tasviri yok sorusuyla da bitiriyoruz.  

Bu hafta Kötülüğün Sıradanlığı ile başa çıkabilir miyiz sorusu ile meşgulüz.  Arendt'in Eichmann üzerine yazma süreci, Milgram ve Zimbardo deneyleri, Golding'in Sineklerin Tanrısı üzerinden insanların “düşünmeden” kötüleşip kötüleşmediği,  belirli grup ve liderle özdeşleşmenin sonuçları, totaliter rejimlerin nasıl dünyayı topyekûn yeniden kurgulayan, sistematik ve büyük yalanlar ürettikleri ve bun...

Konu hakikat sonrası çağ hattı üzerinde ilerliyor ve derinleşiyor. Guy Debord'un Gösteri Toplumu 'nda sanatçıların ve kurumların ya hakikat sonrası çağına uyum sağlaması ya da eleştirel kalıp onu ifşa etmesi, kurumların tutumu ve hepimizin en büyük derdi "beğenilme" meselesi konuşuluyor.  Eskiden Fromm’dan alıntıyla ‘olarak yapmak” ile 'yaparak olmak’ farkını konuşurduk, onlar önemliydi; sonra ‘sa...

Hakikat sonrası çağda hakikatle ilişkimizin nasıl bulanıklaştığıbu Baudrillard’ın simülasyon kavramı, hipergerçeklik, sanat ve sinema örnekleri üzerinden konuşuyoruz. "Duygusal olarak çok ‘gerçek’ hissettiren bir şey, nesnel olarak doğru olmasa da hayatımızda ne kadar yer tutmalı?" sorusunun yanıtı Lascaux mağarası, Rukiye Garip tabloları ve hakikat yerine “etki”yi koymanın sanatsal örneği olarak...

İlk programda hakikat sonrası çağdan, yalan, saçmalık ayrımından söz eden Şenol Ayla ve Timuçin Oral, bu programda "Madem takvim Sevgililer Günü’nü gösteriyor, o zaman pembe kalp programı yapmadan, biraz da aşk ve ilişkilerde hakikat meselesinden konuşmak şart oldu," diyerek kolları sıvamışlar. 

43-46. yayın dönemleri boyunca yapılan ve 7 yıllık aradan sonra yeniden radyoya dönen program yine sanat üzerine psikolojik sohbetlerle ilerleyecek. Bu hem bir kavuşma programı hem de geri döndüklerinde kendilerini buldukları hakikat sonrası çağı masaya yatırdıkları bir bölüm.  Hakikate rağmen üretilen yalan ve saçmalıklar içindeki durumumuzu Zizek’ten Yaşar Kemal’e oradan çocuk gelişimine müzikle...

17 Ekim 2016 ayrılıktan ve vedalardan konuşulan son programın tarihi. Konuşma “Ayrılığı sanat haline getirmek mümkün mü?” sorusuyla başlıyor. Ephraim Kishon’un "Tarla Kuşuydu Juliet” oyununda Shakespeare’in yazdığı ölümsüz aşk hikayesini kahramanlarının bir evlilik parodisine, bulvar komedisine çevirmeleri sürpriz sonları konuşmaya yol açıyor. Bir küçük döküm ile programdan sayılar veren programcı...

10 Ekim 2016 tarihli programda bir önceki haftadan devamla kendisi büyük bir melankolik olan Goethe’nin "Werther'in Acıları" adlı eserinin “en büyük aşk romanlarından biri” olarak tanımlanmasıyla başlayıp oradan Murakami’nin “Bağımsız Organ Öyküsü” ne, Stephan Zweig’ın Amok Koşucusu”’undan, hiç akla gelmeyecek biri isime Evliya Çelebi’ye tutku ve obsesyon anlatılıyor 1960'larda ortaya çıkan vücut...

3 Ekim 2016’da bir önceki programı sürdürüyoruz. Mizaç olan melankolinin depresyondan farkı. sanat eserlerinde bu ayrımın nasıl ortaya çıktığı, hüzünlü Pierrot (Palyaço) tipinin Paul Klee, Max Beckmann, Picasso’da nasıl anlatıldığı ile gelişen sohbet ressam Edward Hopper’a, Türk ressamların eserlerine geliyor. Elbette konu melankoli olunca Lars von Trier’in “Depresyon Üçlemesi”nin ikinci filmi ola...

26 Eylül 2016 tarihli programda melankoli ve sanattan konuşulmaya başlanıyor. İki program boyunca insanın tarih boyunca melankoliyi nasıl gördüğü ve sanata nasıl yansıttığı ele alınıyor. Serol Teber’in “Melankoli: Normal bir Anomali” kitabı, Homeros’un melankolik kişilikleri, Albrecht Dürer’in Melencolia I adlı gravürü konuşuluyor. Bu bölümde psikiyatrist, yazar Serol Teber’in Türk edebiyatının “b...

19 Eylül 2016 günü yapılan bu sohbet aslında iki önceki programın devamı. Yine edebiyat kuramcısı, akademisyen Burcu Alkan programın konuğu. Yarım bırakılan yerden belleğin formları, Umberto Eco’nun bellek ile derdi, “Kraliçe Loana’nın Gizemli Alevi” romanı ve  Willem de Kooning üzerinden demansta oluşan kaybın görsel sanatlardaki yansımaları konuşuluyor. de Kooning’in şaşırtıcı sanat öyküsünün bi...

12 Eylül 2016 tarihli programda, bayram nedeniyle daha çok müzikler dinleyip “yolda olma” metaforuyla örnekler veriliyor: Her zamanki programlara kıyasla ve az konuşulsa da Cervantes, Jules Verne, Jonathan Swift, Daniel Defoe, Edgar Allan Poe, Herman Melville, Tom Robbins Mary Doria Russel, Douglas Adams’ın yolları örnekleniyor. Yolun ve tatilin tadını çıkarabilmek, David Lynch’in yol draması “Str...

5 Eylül 2016’da bellekten, hatırlama, unutma ve demanstan ve sanattaki görünümlerinden konuşuluyor. Dali’nin belleğin kalıcılığı ve görelilik kuramı ile kurduğu ilişki ile başlayıp onun belleğin görsel sunumu olarak yorumlanan “Belleğin Azmi” adlı tablosu, Marcel Proust’un hatırlama ve bellek açısından önemi üzerinden bellek, unutma ve yeniden inşa süreci tartışılıyor. Milan Kundera’nın Gülüşün ve...

Sonraki hafta 29 Ağustos 2016 da “Şişman güzeldir, çünkü şişman insanlar diğer insanların yüzünde hemen bir gülümseme yaratma kabiliyetine sahiptir, sempatiktirler…” diyen Columbia’lı sanatçı Botero ile başlıyoruz. Servet-i Fünun dönemi yazarlarından Nabizade Nazım’ın ilk defa 1894’de tefrika olarak yayımlanmış edebiyatımızın ilk psikolojik roman denemesi olan “Zehra”, unutulmuş ve gadre uğramış y...