Karakter. Tijdschrift van Wetenschap

Tegen zijn veertigste was James Baldwin een literaire superster. Later leek zijn reputatie te tanen, maar honderd jaar na zijn geboorte beleeft de Amerikaanse schrijver een opmerkelijke comeback. Waarom is Baldwin vandaag opnieuw zo relevant? Afbeelding: Baldwin in Hyde Park in 1968 (Camera Press / Allan Warren / Content Curation).

Weinigen belichamen de complexe relatie tussen genialiteit en waanzin zo scherp als Aby Warburg (1866-1929). De grondlegger van de iconografie was niet alleen een visionair kunst- en cultuurhistoricus, maar ook een man die met schizofrenie leefde. In het sanatorium ijsbeerde hij vaak urenlang tussen zijn beeldwanden: hoge panelen vol zwart-witfoto’s die samen zijn 'Bilderatlas' vormden, ee...

Neuroplasticiteit maakt het mogelijk om levenslang te leren en zelfs te herstellen van hersenschade. Toch is neuroplasticiteit niet louter positief. In sommige gevallen leidt het tot ongewenste effecten zoals tinnitus of fantoompijn. Hoe werken deze processen en wat leert onderzoek op proefdieren ons over herstel, veroudering en hersenschade bij de mens? Afbeelding: 3D-weergave van een menselijk b...

Marc Vervenne, voormalig rector van KU Leuven, keert terug naar een cruciaal moment in de relatie tussen de universiteit en het kerkelijke gezag. Aan de hand van de legendarische rede van rector Pieter De Somer ontrafelt Vervenne hoe de universiteit zich langzaam maar zeker losmaakte van de kerk en haar dogmatische beperkingen. Afbeelding: ererector Pieter De Somer (1989) door kunstschilder Sam Di...

De Nobelprijs voor Economie ligt onder vuur. Critici stellen dat economie geen echte wetenschap is en dat de prijs een misleidende autoriteit verleent aan een discipline die vaak ideologisch gemotiveerd is. Sommigen pleiten zelfs voor afschaffing. Valt de prijs alsnog te rechtvaardigen, en zo ja, hoe? Afbeelding: Daron Acemoğlu, een een Turks-Amerikaans econoom van Armeense afkomst die samen met S...

Het verhaal van Pierre Abélard en Héloïse van de Paraclete spreekt al eeuwen tot de verbeelding. Abélard was een beroemde intellectueel. Héloïse was zijn briljante en uitzonderlijk mooie studente. Hun verboden relatie mondde uit in een zwangerschap en een gewelddadige wraakactie door haar oom, waarbij Abélard zwaard werd toegetakeld en gecastreerd. Getekend door dit trauma trad Abélard in als monn...

Wie aan de Britse cultuur denkt, ziet al snel Eton, Oxbridge en old boys’ networks voor zich: symbolen van een eeuwenoude samenleving met een machtige elite aan de top. Hoe legitimeert deze elite haar positie? En hoe slaagt ze erin haar macht telkens opnieuw te consolideren? Afbeelding: J.G. Shaddick, the Celebrated Sportsman, in 1806 door Benjamin Marshall (The National Gallery of Art, Washington...

Doorheen Europa kwijnen inheemse boompopulaties weg onder extreme droogte, stormen en bosbranden, vaak gevolgd door ziekten en plagen. Toch blijven overheden, ook de Vlaamse, vasthouden aan een rigide en contraproductieve visie: inheems is goed, exotisch slecht. Deze zwart-witbenadering verhindert een toekomstgericht bosbeheer. Bart Muys pleit ervoor om deze dogma’s te doorbreken. Afbeelding: Tomb...

De impact van digitale media op de geestelijke gezondheid van jongeren is een onderwerp van groeiende bezorgdheid. De Amerikaanse professor Jonathan Haidt wijst smartphones aan als oorzaak van een toename van angst- en stemmingsstoornissen, en onderbouwt daarmee pleidooien voor ingrijpende beperkingen, van latere toegang tot smartphones tot het inperken van sociale media. Die oproep krijgt veel ge...

In een reeks van negen papers in het vakblad Nature presenteerden onderzoekers de meest gedetailleerde breinkaart ooit: het volledige connectoom van een fruitvlieg. Wat betekent deze mijlpaal voor de toekomst van de neurowetenschap? Afbeelding: Drosophila melanogaster (ploypemuk / Shutterstock).

Wie was Hannah Arendt? In een recente biografie schetst professor Lyndsey Stonebridge een indringend en ongemakkelijk portret: dat van een briljant denker, maar ook van iemand met ernstige blinde vlekken, met name rond segregatie, discriminatie en racisme. Wat kunnen we vandaag van Arendt leren, als we bereid zijn voorbij haar tekortkomingen te kijken? Afbeelding: Hannah Arendt, circa 1940 (akg-im...

Volgens sociologen Marion Fourcade en Kieran Healy is een nieuwe maatschappelijke ordening ontstaan op basis van datagedreven classificaties. Wat begon als een belofte van inclusie en emancipatie lijkt gaandeweg te zijn uitgegroeid tot een nieuwe bestuursmentaliteit die gericht is op de algoritmische verdeling van rechten en kansen, met verregaande gevolgen voor burgerschap en democratie. Afbeeldi...

In de negentiende eeuw verschoof het denken over zwangerschap ingrijpend: de foetus werd niet langer beschouwd als een onderdeel van de zwangere vrouw, maar als een apart, zich ontwikkelend individu. Die verschuiving vormde het begin van een prenataal denken waarin de toekomst van het kind alsmaar nadrukkelijker werd gekoppeld aan het lichaam, gedrag en de gemoedstoestand van de moeder. Dat denken...

De Nobelprijs voor Literatuur is de oudste en meest prestigieuze literatuurprijs van de wereld. Wie de prijs wint, behoort naar verluidt tot de canon. Maar de keuze van de winnaar is vaak omstreden. Van de 117 winnaars tussen 1901 en 2024 is een groot deel vandaag volkomen vergeten en veel ‘klassiekers’ werden nooit laureaat. Wie bedacht deze prijs en welk verhaal vertelt de geschiedenis en werkin...

Als burn-out de ziekte is van onze tijd, komt dat omdat we prestatiedwang hebben geïnternaliseerd. Vrije tijd is vaak geen bevrijding meer, maar schaduwarbeid beheerst door efficiëntie. In Vita contemplativa pleit de filosoof Byung-Chul Han voor een radicale herwaardering van inactiviteit: een leven van rust, ontvankelijkheid, contemplatie. Afbeelding: The Fishermen (Fantastic Scene) door Paul Céz...