ตามรอยพระตถาคต

ภัยในอนาคต ที่พระศาสดาได้บัญญัติไว้ ภัยเหล่านั้นได้บังเกิดขึ้นแล้ว

ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นในตัวเรา ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นในทุกสรรพสัตว์ ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นในปัจจุบัน ในทุกภูตสัตว์

โสดาบัน มีความรู้ความเข้าใจ ในพระสัทธรรมหรือปฏิจจสมุปบาท เห็นปฏิจจสมุปบาท รู้แจ้งในสังขตธรรมทั้งปวง ว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ความรู้ความเข้าใจนี้ มีเหมือนกัน ในอริยสาวกทุกระดับ แต่การละตัณหา การละความยึดมั่น ไม่เท่ากัน

กรรมทั้งไม่ดำและไม่ขาว หรือการปฏิบัติธรรม คือ โยนิโสมนสิการ อันเป็นรุ่งอรุณแห่งอริยมรรค เป็นบ่อเกิดแห่งอริยมรรค การโยนิโสมนสิการ ต้องมนสิการ ไปตามปฏิจจสมุปบาท อริยมรรคที่สมบูรณ์จะเกิดขึ้น เมื่อมนสิการจนเห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท หรือสัมมาญานะเกิดขึ้น

กรรมหรือการปฏิบัติ สามประการนี้ สัตว์ทั้งหลาย ทำเก่งทำมาตลอดกาลยาวนาน แต่ไม่ใช่ทางพ้นทุกข์

อยู่จำอริยอุโบสถ ฝึกโยนิโสมนสิการ ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

เพราะนามรูปมีแล้ว ผัสสะย่อมมี เพราะผัสสะมี ธรรมชาติที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นจึงมี มั่นพิจารณาเห็นธรรมชาติที่อาศัยกันเกิดขึ้น มนสิการให้แยบคาย จนเห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท น้อมใจไปในธรรมที่เกิดขึ้น แล้วดับไป เพื่อแจ้งอนัตตาในธรรมทั้งปวงนั้น

หนทางหรือข้อปฏิบัติให้ถึง จิตไม่วิปลาส ทิฏฐิไม่วิปลาส นั้นพระศาสดาเป็นผู้ปฏิบัติได้เป็นบุคคลแรก หนทางนั้นคือการโยนิโสมนสิการ จนเห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท แม้เรา ผู้เป็นสาวก เป็นผู้เดินตาม ก็ต้องปฏิบัติตามทางนี้เช่นเดียวกัน

ความรู้ความเข้าใจเรื่องอาหารสี่ จะเป็นไปเพื่อให้เกิด อริยสัมมาทิฏฐิ เป็นความรู้ ที่สำคัญที่จะทำให้เข้าใจ ปฏิจจสมุปบาท ได้อย่างถูกต้อง

เมตตาสหคตสูตร พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๑๙ หน้าที่ ๑๗๔

อุบาสก อุบาสิกา ผู้ไม่ประมาทต้องมารักษาอริยอุโบสถ และอยู่จำอุโบสถ ๕ ประการนี้คือ ๑. พรหมอุโบสถ ๒. ธัมมอุโบสถ ๓. สังฆอุโบสถ ๔. สีลอุโบสถ ๕. เทวตาอุโบสถ

การพิจารณาเห็นธรรมจากผัสสะที่เกิดขึ้น

เพราะสัญญาวิปลาส จิตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส จึงไม่รู้แจ้ง จิต จึงบัญญัติ จิต ขึ้นเอง เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสอนุปุพพิกถา คือ ทรงประกาศ ๑. ทานกถา (เรื่องทาน) ๒. สีลกถา (เรื่องศีล) ๓. สัคคกถา (เรื่องสวรรค์) ๔. กามาทีนวกถา (เรื่องโทษ ความต่ำทราม ความเศร้าหมองแห่งกาม) ๕. เนกขัมมานิสังสกถา (เรื่องอานิสงส์แห่งการออกจากกาม)

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสอนุปุพพิกถา คือ ทรงประกาศ ๑. ทานกถา (เรื่องทาน) ๒. สีลกถา (เรื่องศีล) ๓. สัคคกถา (เรื่องสวรรค์) ๔. กามาทีนวกถา (เรื่องโทษ ความต่ำทราม ความเศร้าหมองแห่งกาม) ๕. เนกขัมมานิสังสกถา (เรื่องอานิสงส์แห่งการออกจากกาม)

อาทิตตปริยายสูตร พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๔ หน้าที่ ๖๓

ความไม่เข้าใจชัด เรื่องทาน เรื่องศีล เป็นมูลเหตุให้ถึงความเจริญไม่ได้

อาทิตตปริยายสูตร พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๑๘ หน้าที่ ๒๓๐

ตัวอย่างแนวทางการพิจารณาธรรม แนวทางการเดินมรรค เพื่อรู้แจ้งในธรรมทั้งปวง

ปรุงแต่งสังขารทั้งหลาย คือ ปรุงแต่งกรรม กรรมอันเป็นเหตุให้เข้าถึงการเกิด แก่ ตายอีกครั้ง พระศาสดาสอนให้เรา ไม่ปรุงแต่งสังขารทั้งหลาย หมายความว่า ให้เดินมรรค อาศัยอริยมรรค เพื่อให้ถึงความสิ้นกรรม หรือสิ้นสังขารทั้งหลาย หากเดินมรรคได้สมบูรณ์แล้ว ตัณหาสิ้นแล้ว กรรมจึงจะสิ้นไป แม้อริยมรรค ก็เป็นสังขตธรรม ต้องกระทำให้มาก เจริญให้มาก ต้องปรุงแต่งขึ้น แต่กรรมไม่ดำไม่ขาว หรืออริยมรรคนี้ มีลักษณะพิเศษ มีผล...

มหาสาโรปมสูตร และ จูฬสาโรปมสูตร พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๑๒ หน้าที่ ๓๔๐ ถึง ๓๕๖

ทำความเข้าใจให้ตรง ในการอยู่จำ อริยอุโบสถ

ไม่รู้แจ้งปฏิจจสมุปบาท ไม่สมควรกล่าวธรรม ไม่รู้แจ้งปฏิจจสมุปบาท จะปฏิบัติให้ถูกต้อง ไม่ได้เลย

พระศาสดาปฏิบัติธรรมอย่างไร? การปฏิบัติธรรมที่เป็นไปเพื่อบรรลุสัจจะเป็นอย่างไร?

การเดินทางในทางที่ไม่เคยเดินมาก่อนนี้ยากนัก ต้องฝึก ต้องเจริญให้มาก เพื่อบรรลุความจริง ที่บรรลุได้แสนยาก