ตามรอยพระตถาคต

ฝึกโยนิโสมนสิการ ฝึกเดินมรรค

บทสนทนา เรื่องปัญญาเป็นอย่างไร ฉบับเต็มจากหมู่คณะร่วมสนทนากัน

อริยสาวกต้องมีปัญญา ปัญญาเบื้องต้นคือ อริยสัมมาทิฏฐิ เกิดจากการได้ฟัง ได้ศึกษา ทำความเข้าใจ จนแจ่มแจ้งในปฏิจจสมุปบาท ปัญญาอีกอย่างคือ ผลของการเดินมรรค ผลของการอาศัยองค์ความรู้คือปัญญาเบื้องต้น หรืออริยสัมมาทิฏฐิ มาเป็นแบบแผนในการคิดพิจารณา หรือโยนิโสมนสิการ จนเห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท อีกครั้ง การเห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท เป็นเหตุให้มีดวงตาเห็นธรรม เป็นเหตุให้เกิดปัญญาอันเป็นผลจาการเดินมรรค ปัญญานี้จะเป...

ความรู้ ความเข้าใจแจ่มแจ้งในสังขตธรรมทั้งปวง ในปฏิจจสมุปปันนธรรมทั้งปวง ที่สำคัญ ดังที่พระศาสดารู้แจ้งมาก่อนแล้ว นั้นจะเป็นเหตุให้เกิดปัญญา หรืออริยสัมมาทิฏฐิ ผู้มีอินทรีย์มาก ดังเช่นพระศาสดา เพราะโยนิโสมนสิการ ไปตามปฏิจจสมุปบาท จนรู้แจ้งในสังขตธรรมทั้งปวง ในปฏิจจสมุปปันนธรรมทั้งปวง ย่อมเป็นเหตุให้หลุดพ้นจากสังขตธรรมทั้งปวง หรือหลุดพ้นจากปฏิจจสมุปปันนธรรมทั้งปวง หรือหลุดพ้นจากทุกข์นั่นเอง

การเห็นแจ้งในธรรมชาติที่อาศัยกันเกิดขึ้น อย่างสมบูรณ์ คือเห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท การรู้ชัดธรรมชาติที่อาศัยกันเกิดขึ้น เพื่อแปรผันไปสู่ภพใหม่ ไปสู่อัตภาพใหม่ หรือไปสู่ชาติใหม่ ว่าธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นทั้งหมดนั้น ล้วนแปรผันไปเป็นอย่างอื่น ล้วนไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ปัญญาจึงจะเกิดขึ้นว่า ไม่ควรเลยที่จะพิจารณาเห็นธรรมชาติอันอาพาธ ไม่เที่ยง แตกสลาย โดยความเป็นอัตตา ขั้นตอนรายละเอียดจากธัมมะหนึ่งไปสู่ธัมม...

ฐานสูตร พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๒๒ หน้าที่ ๙๙

หมวด อิริยาบถและสัมปชัญญะ

เกสปุตติสูตร พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๒๐ หน้าที่ ๒๕๕ ศรัทธา ความเชื่อสิบประการ ที่ไม่ประกอบด้วยปัญญา ศรัทธาที่ประกอบด้วยปัญญา คือ รู้ชัดใน กุศลและอกุศล รู้ชัดปฏิจจสมุปบาท

ผลที่เกิดจากการให้ทาน

คุณลักษณะของอนาคามีบุคคล

ผู้อยู่ไม่ห่างจากฌาน ทำตามคำสอนของศาสดา ปฏิบัติตามโอวาท พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๒๐ หน้าที่ ๔๖ อปรอัจฉราสังฆาตวรรค

กายคตาสติ หรือ กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน เป็นอย่างไร

ทำความเข้าใจ เรื่อง ทาน ศีล สวรรค์ ปัญญา

ทำความเข้าใจเรื่อง เจ้าสรณานิศากยะ ดื่มน้ำเมา คือกรรมอะไร ใช่ทุศีลแน่นอนหรือไม่ อะไรคือวัตถุประสงค์ของการบัญญัติศีลข้อนี้

ราคะ โทสะ พอเห็นได้ พอรู้สึกตัวรู้ว่ามีราคะ มีโทสะได้ แต่โมหะ เห็นได้ยากนัก

บทสนทนาธรรมเบื้องต้น ที่อริยสาวกต้องเข้าใจ เพื่อให้อริยสาวกทั้งหมด มีทั้งสัมมาทิฏฐิชั้นโลกียะ และสัมมาทิฏฐิชั้นโลกุตตระ การได้ยินได้ฟัง อนุปุพพิกถา เป็นไปเพื่อให้มีสัมมาทิฏฐิชั้นโลกียะ การได้ยินได้ฟัง ปฏิจจสมุปบาท เป็นไปเพื่อให้มีสัมมาทิฏฐิชั้นโลกุตตระ ส่วนบรรพชิตหรือนักบวชในสมัยพุทธกาล ล้วนมีสัมมาทิฏฐิชั้นโลกียะแล้ว การแสดงธรรมแก่บรรพชิตผู้หลีกออกจากกาม จึงไม่ต้องแสดง อนุปุพพิกถา

การโยนิโสมนสิการไปตามหลักปฏิจจสมุปบาท จนเห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท นั้นคือหนทางที่จะเห็นธรรม เมื่อเห็นธรรม จึงจะไม่ยึดมั่นในธรรมทั้งปวงได้

พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ ตรัสรู้ ปฏิจจสมุปบาท การโยนิโสมนสิการไปตามปฏิจจสมุปบาท นั้นแหละคือการปฏิบัติธรรม ที่ชื่อว่า กรรมไม่ดำไม่ขาว การรู้ปฏิจจสมุปบาท จึงเป็นฐานะที่จะปฏิบัติธรรมได้อย่างถูกต้อง แต่การไม่รู้ปฏิจจสมุปบาท นั้นไม่ใช่ฐานะที่จะปฏิบัติธรรมได้ถูกต้อง

พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ ตรัสรู้ ปฏิจจสมุปบาท การโยนิโสมนสิการไปตามปฏิจจสมุปบาท นั้นแหละคือการปฏิบัติธรรม ที่ชื่อว่า กรรมไม่ดำไม่ขาว การรู้ปฏิจจสมุปบาท จึงเป็นฐานะที่จะปฏิบัติธรรมได้อย่างถูกต้อง แต่การไม่รู้ปฏิจจสมุปบาท นั้นไม่ใช่ฐานะที่จะปฏิบัติธรรมได้ถูกต้อง

ผู้ใดเห็นปฏิจจสมุปบาท ผู้นั้นจึงจะชื่อว่าเห็นธรรม

วัตรอันงามในอดีตชาติของพระศาสดา คือ กรรมขาว กรรมขาวนี้ อาศัยโลกียสัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัย แต่กรรมทั้งไม่ดำและไม่ขาว นี้แหละเป็นวัตรอันงามที่พระศาสดา พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า บัญญัติไว้ วัตรอันงาม หรือ อริยมรรคมีองค์แปด หรือ กรรมทั้งไม่ดำและไม่ขาว นี้อาศัยอริยสัมมาทิฏฐิ คือ ความรู้แจ้งในปฏิจจสมุปบาทเป็นปัจจัย

กามธาตุ พยาบาทธาตุ วิหิงสาธาตุ ถ้าพัวพันกับธาตุเหล่านี้ อกุศลทางกายวาจาใจย่อมเกิด ครั้นตายไป ย่อมเกิดในกามภพ เนกขัมมธาตุ อพยาบาทธาตุ อวิหิงสาธาตุ ถ้าหลีกออกจากกามธาตุได้ เห็นโทษของกามแล้ว ย่อมคิดคำนึงถึงเนกขัมมธาตุได้เป็นปกติ แต่เนกขัมมะนั้นจะเป็นแบบปุถุชน หรือเป็นแบบอริยะ นั้นขึ้นกับความรู้ความเข้าใจ ว่ามีอริยสัมมาทิฏฐิหรือไม่ หรือมีเพียงแค่สัมมาทิฏฐิชั้นโลกียะ

จุนทะ เพราะเหตุนั้น ธรรมทั้งหลายที่เราแสดงไว้แล้วเพื่อความรู้ยิ่งบริษัททั้งหมดนั้นแหละ พึงพร้อมเพรียงกันประชุม สอบทานอรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะในธรรมนั้น แล้วพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกัน เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

เพราะเห็นแจ้งปฏิจจสมุปบาท จึงรอบรู้ทุกข์ จึงรอบรู้ธรรมทั้งปวง รวมทั้งรอบรู้ใน จิต มโน วิญญาณ

การเห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท เป็นทางมาของการรอบรู้ทุกข์ เป็นทางมาของการรอบรู้ จิต มโน วิญญาณ อันไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ด้วย