Zihin Karmaşası- Söyleyecek Bir Şeyim Var

Çoğu insan Kayıp Zamanın İzinde'yi anlaşılması zor bulur. Bu bir yere kadar doğru olabilir. Uzun cümleleri okurken düşünceyi toparlamakta zorluklar yaşayabiliriz. Oysa Marcel Proust'u anlamayı zorlaştıran şey, uzun cümleleri değil. Asıl zorluk, onun bize kendi bilincinde kurduğu dünyayı anlatması. Üstelik kendi zihnindeki dünyayı, başkalarının gözünden anlamaya çalışması. Proust, insanı bir varlık...

Yapay zekâ asistanlarında, navigasyon cihazlarında yönlendirici seslerin neredeyse tamamı kadınlara ait. Peki son yıllarda teknolojide kadın sesi neden daha çok kullanılıyor? Bunu sadece teknolojiyle sınırlamak da yanlış olur. Belgesellerde, hikaye anlatıcılığında, eğitimde hatta finans sektöründe kadın sesini daha çok duymaya başladık. Bunu sadece bir pazarlama taktiği olarak göremeyiz. O halde n...

İçerik üreticilerinin bugün karşılaştıkları en büyük zorluklardan biri, fikirlerinden önce onu bir insanın ürettiğini savunmak zorunda kalmaları. Bunu anlıyorum. Bu tepkiyi de doğru ve haklı buluyorum. Ancak insan, tarihte hep yaptığı hatayı yine tekrarlıyor: Evrende üstünlüğünü yitirdiği her bilimsel buluştan sonra kafasını kuma gömmek... Bugün içerik üreticilerine yaşatılan 'yapay zekâ şüphesi'...

Gökbilimci ve kozmolojist Edward Robert Harrison, bir hidrojen atomuna yeteri kadar zaman verirseniz bir insana dönüşebileceğini söyler. Bu söz, bilimin yoktan var etmek olmadığını anlatır. Doğada zaten var olan bir şeyi bilgimiz çoğaldıkça buluruz. Örneğin bir maddenin içindeki atom dizilimlerini değiştirerek yeni maddeler üretebiliriz. Demirin çeliğe, kumun cama, grafitin elmasa dönüşmesinin alt...

Yeryüzünde altından daha nadir metaller olsa da neden hiçbirisi insana onun kadar çekici gelmez? Bunun cevabı, altının ve gümüşün tarihte kutsal bir anlam taşıması olabilir. İnsan her zaman altının peşinden koştu. Simyacılar, evrenin dört temel unsurdan oluştuğu teorisinden yola çıkarak, baz metallerin altına dönüşebileceğini düşündüler. Oysa çoğu insan simyacıları büyücü ya da şarlatan olarak gör...

Neden uyuruz? Uyuyarak günün yorgunluğundan ve zihnin karmaşasından bir süreliğine uzaklaşırız. Bu sırada dokularımız onarılır, hücrelerimiz yenilenir, anılar kalıcılaşır, bağışıklık sistemimiz güçlenir. Uyumayan bir canlı kısa sürede çöker. Bu yüzden uyku, yemek ve sudan sonra gelir. Çoğu insan uyumayı gereksiz bulur, renkli bir hayatı heba ettiğini düşünür. Oysa her gece tekrarladığımız bu sırad...

Çoğu insan erkek giyiminin renksiz olduğunu söyler. Bu doğru; çünkü erkek modasının esas rengi görünmeyen tarafında; tarihinde saklıdır. Peki bir erkek ağzıyla söyleyemediğini önce giydiğiyle mi anlatır? Evet; bu sandığımızdan daha fazladır. Erkeklerin giyimi, doğasını yansıtır. Duygularını açıklamakta baskılanan bir insanın giyimidir takım elbiseler. Somurtkan, ciddi. Bunun kökleri de 10.000 yıl...

Boğa güreşleri doğanın işleyişinin bir temsili gibidir. Ve çoğu insan bu ritüelin maskülen bir ağırlığı olduğunu söyler. Ama gerçekten öyle mi? Matadorun zarif pelerin hamleleri, doğadaki dişil gücün katı erilliği cezbeden titreşimleri değil midir? Arenadaki boğa güreşi, yükselen kaostan bir düzen çıkarma hikâyesidir. Matador, zarif ve akışkan hareketlerle kontrolsüz gücü bir estetiğe sokar ve kao...

Paralimpik disiplinlerde önemli teknolojik gelişmeler var.  Öyle ki, biyolojimizin koyduğu sınırları artık aşabiliyoruz. Kendimizi sınırladığımızın ötesinde başka bir dünya olduğunu fark ediyoruz. Muazzam bir potansiyelin üzerinde oturuyoruz. Belki bir uzvumuzu kaybettiğimizde bütünlüğümüz bozuluyor, ama kullanamadığımız bu potansiyel bizi zaten eksik bırakıyor. Bu sohbette Paralimpik Oyunlar’daki...

Her teknoloji devriminde yeni bir yalnızlığın içine düşüyoruz. Bunun hiç bitmediğini düşündüğümüzde ömrümüz boyunca gri bir alanda yaşadığımızı söyleyebiliriz. Yeni teknolojilerle yeniden ördüğümüz bir kozanın içindeyiz. Matbaanın bulunmasıyla insanlar okumaya başladığında dönemin aydınları bunu tehlikeli bir melankoli hastalığı olarak gördü. Sanayi devrimiyle apartmanlarda tek başına yaşamaya baş...

Kadim hikayelerle bilimsel gerçekler arasında benzerlikler var. Bilimin keşfedemediği gerçekleri önce hikayeler anlatıyor sanki bize. Mesela 66 milyon yıl önce Dünya’ya çarpan dev asteroit, mitolojide Tanrılarla Titanların savaşını anımsatıyor. Bu doğa olayı devlerin sonunu getirirken memelilerin ve nihayetinde insanın önünü açtı. Bu sohbette, asteroitin Jüpiter ötesinden başlayan 9 milyon yıllık...

Hayatı siz de hâlâ Demis Hassabis gibi bir oyun alanı olarak görebiliyor musunuz? 12 yaşında bir satranç turnuvasında kurduğu o büyük hayal, bugün dünyayı değiştiren bir hikayeye dönüştü. Hassabis’in DeepMind ile çıktığı AGI yolculuğunun temelinde tek bir şey var: Hayatı bir oyun gibi görmek ve o çocuksu meraktan hiç vazgeçmemek. Bu hafta Zihin Karmaşası'nda, insanlığın kaderini değiştiren bu 'düş...

Titanik faciası, tarihin en trajik olaylarından biridir ve hafızamızda her zaman canlıdır. Çünkü onu unutulmaz kılan kendine has özellikleri var. RMS Titanik, tıpkı bugünün uzay yarışı gibi, döneminin mutlak teknolojik hakimiyetini ve Sanayi Devrimi'nin zirvesini temsil ediyordu. Denizlere hükmetmek, geleceğe hükmetmekle eşdeğer görüldüğü için Titanik bu kudretin yaşayan sembolü haline gelmişti. T...

Arıların insana anlatacağı muhteşem bir hikaye var. Bu küçük canlılar bizim için şiirsel bir hayat yaratır. Bu hayatın temelinde hem bilimi hem de sanatı besleyen bir mekanik yatar. Çevremizin renkli ve hoş kokulu çiçeklerle dolu olmasını arılara borçluyuz. Bir çiçeğin "makyajı" nasıl arıyı cezbediyorsa, bu mükemmel ilişki de şairlere ve bilim insanlarına ilham kaynağı olur. Biz insanlar, yeni tek...

Merhaba, Dünya dışı yaşamlar bizim bitmeyen özlemimiz. 1977'de yola çıkan iki Voyager uzay aracı, belki milyonlarca yıl sürecek sessiz yolculuklarına devam ediyor. Üzerlerinde fotoğraflarımızın, müziklerimizin ve selamlarımızın olduğu bir özgeçmişimiz var. Bir gün birileri tarafından bulunmayı umarak gönderdiğimiz bu mesaj, aslında bir şişeye koyduğumuz mektuptan farksız. Uzayda yalnız olmadığımız...

Merhaba, Karmaşa ve ihtilafın hiç bitmediği bir coğrafyada yaşıyoruz. Böyle durumlarda tarihe biraz bakmak faydalı olabilir. Mesela Nutuk’u okuyabilirsiniz. Önceden okuduysanız bir daha okumak kaçırdığınız noktaları yakalamanıza yardımcı olur. Özellikle bugün çevremizdeki savaş ortamında Nutuk bir terapi gibi gelebilir. Bu benim Nutuk’u ikinci okuyuşum. Bu okuyuşumda yıllar öncekinden çok daha far...

Antik çağlardan günümüze kadar hepimizin bir kusursuz devlet hayali var. Bu hayal, filozofların düşüncelerinden günlük konuşmalarımıza kadar işlemiştir. Hepimizin aklında devleti kurtaracak bir formül vardır. Platon'un Devlet'indeki "Filozof Kral"dan, mutluluğun zorunluluk olduğu Huxley'in Cesur Yeni Dünya'sına kadar her düşünür kendi ütopyasını kurmuştur. Kimisi bunu romantik bir ideal olarak gör...

Teknolojideki gelişmeler dünyadaki milyarder sayısını artırdı. Ancak bu durum zenginliği uzun yıllardır yaşayan ve onun kültürünü benimsemiş varlıklı insanları yeni arayışlara itiyor. Bu iki farklı dünyanın beğenileri, değerleri ve tüketim alışkanlıkları çatışıyor, birbirine karışıyor ve dönüşüyor. Artık ultra zengin, bir yat satın almaktansa, özel bir denizaltıyla Titanik'in enkazını ziyaret etme...

Tarih kazananları sever. II. Dünya Savaşı sonrası Almanların ve Japonların yaşadıkları da bu sebeple tarihin kör noktasında kalır. Kaybedenlerin tarihi hiçbir zaman popüler olmaz; onları ancak araştırmacıların çalışmalarında bulabiliriz. II. Dünya Savaşı bittiğinde kaybedenler için yeni bir trajedi başladı. 12 milyon Alman etnik temizliğe uğradı. Hiroşima ve Nagazaki'ye atılan atom bombaları kadar...

Pokerle Hayat Arasında Siz de Benim Gibi Güçlü Bir Bağ Kuruyor musunuz? Aslında poker, hayatın ta kendisi: İyi kart geldiğinde yükseltiyor, kötüsünde blöfe sarılıyoruz. Risk alıyor, zihnimizi yönetiyor ve rakiplerimizi okumaya çalışıyoruz. Tıpkı hayatta olduğu gibi, belirsizliğin tam ortasında o en doğru hamleyi arıyoruz. Peki, ya Şans? Strateji? Gözlem? Hepimiz hayata, poker masasına oturduğumuz...

Hayatımızın muhasebesini doğru kriterlere göre yaptığımızdan emin miyiz? Çoğumuz, elimizdeki check-list’e bakıyor, kutuları doldurdukça kendimizi başarılı sayıyoruz. Aile, kariyer, çevre… Her biri hayat dediğimiz o büyük mekanizmanın dişlileri. Peki bu dişlileri birbirine uyumlu hale getirirken iç dünyamızı da hesaba katıyor muyuz? “Ailem her şeyden önce gelir” ya da “Kariyerim önceliğimdir” dediğ...

Bir toplum karbon temelli olmak zorunda mı? Yapay zeka ajanlarının faaliyetlerine bakarsak; hayır, değil. Teknoloji çağı bize farklı bir gelecek vadediyor. Hayal olanı gerçekleştirmek, aklımızdaki fikri bir kod dizinine çevirmeye dönüşüyor. Yapay zeka gibi teknolojilerle geleceği daha yakın zamanlara çekebiliyoruz. Hayatımız kolaylaşıyor, konforumuz artıyor. Ajanlar, seyahatlerimizden rutin hayatı...

Tek bir şansınız olsaydı, hangi tarihi kişilikle bir diyalog kurmak isterdiniz? Bu gerçekten çok zor bir seçim olurdu. Çünkü uluslarının gururunu kabartanları, buluşlarıyla dünyanın çehresini değiştirenleri tanımak için çok fazla sebebe gerek yok. Tarihin yönünü değiştiren bu insanlar, hafızalarımıza kazınmışlardır. Oysa bazı insanlar vardır ; hafızamıza yerleşmenin ötesine geçmiş, sözleriyle geçm...

Türkiye bir krizler ülkesi.. Eğer bir ülkede krizler süreklilik gösteriyorsa sorun rakamlarda değil, bölüşümde adaletin bozulmasından kaynaklıdır. Hatta krizi kronikleştiren unsur, bütün olanları rakamlara sığdırmaya çalışmaktır diyebiliriz.  İnsana dayalı bir ekonomik sistemin içinden insanın kendisini çıkarırsanız o sistemin belki neoliberalizm gibi bir adı olabilir ama içeriği boştur. Açlık duy...

Bir insanlık hikayesini, başlangıcından 500 yıl sonraki bir bölümünden okumaya başlarsak onu gerçekten anlayabilir miyiz? Şöyle düşünelim, 5 kitaplık bir roman serisine 3.’ünden başladığımızda açık kalan bölümü hayal gücümüzle kapatmaya çalışabiliriz ama sonuç biraz havada kalır. Çoğumuz için ABD Sivil Haklar Hareketi de, 1950 ve 60’larda başlayıp bitmiştir. Sanki siyahilerin özgürlük arayışı, o t...