Wiedza Nieoczywista

Własność to wolność. Dlaczego więc nasz najcenniejszy zasób – dane, które codziennie generujemy w sieci – nie podlega takiej samej ochronie jak dom, samochód czy rower? W najnowszym odcinku podcastu „Wiedza Nieoczywista” analizujemy zjawisko danych jako nowego, najcenniejszego rodzaju własności. Zastanawiamy się, dlaczego z taką łatwością zgadzamy się na utratę kontroli nad cyfrowymi ś...

Czy zdarzyło Ci się kupić ulubiony produkt i dopiero w domu zorientować się, że opakowanie jest lżejsze, choć cena pozostała bez zmian? To shrinkflacja – zmora współczesnych konsumentów. Producenci zamiast podnosić ceny, po cichu zmniejszają gramaturę lub objętość tego, co sprzedają. Czy jesteśmy wobec tego bezbronni? W tym odcinku omawiam przełomowy wyrok niemieckiego sądu w sprawie czekolady Mil...

Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, co by się stało, gdybyś nagle poznał zarobki wszystkich osób w Twoim biurze? Od 2026 roku w Polsce to nie będzie już kwestia domysłów, ale prawo wynikające z unijnej dyrektywy. Choć brzmi to jak triumf sprawiedliwości, ekonomia behawioralna podpowiada coś zupełnie innego. W tym odcinku stawiam kontrowersyjną tezę: jawność wynagrodzeń nie tylko nie zmniejszy nier...

Rok 2025 był rekordowy dla deweloperów – w samych największych miastach sprzedano ponad 40 tysięcy mieszkań, a w ofercie wciąż pozostawało ponad 60 tysięcy lokali. Według podręczników ekonomii tak ogromna podaż powinna przynieść obniżki, a jednak ceny nie chcą spadać. Dlaczego tak się dzieje? W tym odcinku rozkładam na czynniki pierwsze mechanizmy rządzące polskim rynkiem nieruchomości. Dowiesz si...

Igrzyska Olimpijskie to bez wątpienia największe i najbardziej prestiżowe wydarzenie sportowe na globie. Przez kilkanaście dni oczy całego świata zwrócone są na jedno miasto, a emocje sięgają ze nitu. Ale co dzieje się, gdy znicz olimpijski gaśnie, sportowcy wracają do domów, a kamery zostają wyłączone? Wtedy przychodzi czas na podliczenie rachunków. W dzisiejszym odcinku zaglądamy za kulisy olimp...

W 2025 roku Chiny osiągnęły to, co wydawało się niemożliwe – rekordową nadwyżkę handlową w wysokości 1,2 biliona dolarów. Mimo agresywnej polityki ceł Donalda Trumpa, gospodarka Państwa Środka nie tylko nie zwolniła, ale wręcz umocniła swoją pozycję, dywersyfikując kierunki eksportu. Dlaczego to właśnie Europa, a nie USA czy Chiny, może stać się największą ofiarą tego globalnego starcia? W dzisiej...

Czy to możliwe, że polska gospodarka już w 2030 roku będzie silniejsza od włoskiej? Jeszcze w latach 90. Włochy były dla nas niedoścignionym wzorem dobrobytu i celem emigracji zarobkowej. Dziś dystans ten topnieje w oczach! W tym odcinku, prosto z sycylijskiej Katanii, analizuję, jak doszło do tego, że „biedna” Polska dogania dawną potęgę gospodarczą. Co sprawiło, że Włosi stanęli w mi...

Czy zastanawialiście się kiedyś po powrocie z Włoch, dlaczego ceny kawy w polskich kawiarniach wydają się tak wysokie? W dzisiejszym odcinku analizuję ten fenomen i szukam przyczyn, dla których espresso w Rzymie kosztuje grosze, a w Warszawie to wciąż „produkt luksusowy”. I czy da się to jakoś zmienić? A jeśli tak, to kto może to zmienić? Bartłomiej Biga Posłuchaj i zostań na dłużej Od...

Serwicyzacja, czyli zastępowanie sprzedaży towarów dostarczaniem usług. W tym kontekście kluczowe pytanie brzmi: na ile marginalizacja tradycyjnej własności wynika z rzeczywistych potrzeb konsumentów, a na ile została nam narzucona przez korporacje? Prawdopodobnie prawda leży pośrodku. Z jednej strony, serwicyzacja odpowiada na autentyczne potrzeby wygody i elastyczności. Z drugiej, firmy mają sil...

Co było potrzebne, żeby uruchomić maszynę parową w XVIII wieku? Trochę żelaza, węgla, podstawowe narzędzia – i właściwie już mogłeś ruszyć z rewolucją przemysłową. A teraz pomyślcie, ile różnych elementów własności – materialnej i intelektualnej – trzeba kontrolować, żeby stworzyć system operacyjny czy nawet zwykły smartfon. Setki tysięcy patentów, prawa autorskie, licencje, stan...

Dziś zajmiemy się fascynującym tematem, który jeszcze kilka lat temu był na ustach wszystkich wizjonerów technologicznych, a teraz coraz częściej słyszymy, że to była tylko marketingowa bańka mydlana. Mowa oczywiście o gospodarce współdzielenia – tym fenomenie, który miał zmienić nasze życie tak samo jak kiedyś wynalazek koła czy silnika parowego. Ale czy rzeczywiście Uber, Airbnb i podobne...

Wraz z cyfryzacją naszej gospodarki cała instytucja własności się zmienia. Staje się słabsza, bo przejmuje cechy własności intelektualnej – trudność kontrolowania, nieostrość granic, problemy z egzekwowaniem. To nie jest ani dobry, ani zły trend – to po prostu nowa rzeczywistość, do której musimy się przystosować. Wydaje mi się, że kluczowe jest zrozumienie tej zmiany zanim nas zaskocz...

Dlaczego osoby o przekonaniach liberalnych i konserwatywnych patrzą z takim niepokojem na to, co dzieje się z własnością prywatną? Może wydawać się, że to odległa od nas kwestia teoretyczna, ale w rzeczywistości ma fundamentalne znaczenie dla tego, jak będzie wyglądała nasza gospodarka w najbliższych latach. Co się zmienia? Otóż coraz częściej nie trzeba być właścicielem czegoś, żeby z tego czegoś...

Zacznijmy od fundamentalnego pytania: co się zmieniło w naszych oczekiwaniach? Odpowiedź jest prosta – żyjemy w erze natychmiastowej gratyfikacji. Chcemy film? Netflix. Potrzebujemy dojechać gdzieś? Uber. Nowa płyta? Spotify. Współczesny konsument nie chce czekać. I nie chodzi tutaj tylko o wygodę – to zupełnie inne podejście do planowania życia. Młode pokolenie coraz rzadziej myśli dł...

Jest wiele badań, które pokazują, że te kraje, które skutecznie i mocno chronią własność, rozwijają się lepiej. Jak do tego mają się prawa lokatorów i strefy czystego transportu? Ale czy to znaczy, że własność musi być traktowana jak świętość i że zawsze najbardziej sprzyjająca będzie jej jak najmocniejsza ochrona? To nie jest już takie nieoczywiste. A skoro tak, to nadaje się na temat kolejnego o...

W dyskusjach politycznych oraz częściej słyszymy obelgę – „populista”, „populiści”. Problem w tym, że najczęściej jest to używane w totalnym oderwaniu od jego znaczenia. Po prostu, jest to etykietka, którą dajemy tym, z którymi się nie zgadzamy. Więc czym naprawdę jest populizm i czy rzeczywiście jest taki zły, jak niektórzy twierdzą? W tym odcinku o też o wielkim konflikcie między elitami i społe...

Dzisiejszy odcinek poświęcam książce „Nierówności po polsku”, która rzuca światło na to, jak naprawdę wygląda podział bogactwa i obciążeń podatkowych w naszym kraju. Czy Polska to rzeczywiście kraj, w którym bogatsi płacą więcej, a biedniejsi mniej? A może jest odwrotnie?   Zawartość odcinka W tym odcinku podcastu usłyszysz między innymi: Omówienie książki „Nierówności po polsku”...

Dziś zajmiemy się fascynującym tematem: dlaczego niektóre kraje są bogate, a inne biedne? Różnica w dochodzie na mieszkańca między najbogatszym a najbiedniejszym krajem wynosi obecnie nawet 400 do 1! Dwieście pięćdziesiąt lat temu było to zaledwie 5 do 1. Co się zmieniło? W dzisiejszym odcinku przyjrzymy się więc, jak historia kształtowała nierówności ekonomiczne i jakie czynniki sprawiają, że jed...

Dziś przyjrzymy się, jak zmieniały się priorytety świata korporacji na przestrzeni dekad, od złotej ery kapitalizmu po współczesną erę nierówności i prymatu akcjonariuszy. To historia o tym, jak zmieniały się zarobki, podejście do pracowników, a nawet sposób, w jaki mierzymy sukces w biznesie.   Zawartość odcinka Jak w latach 50. i 60. korporacje kierowały się zasadami wspierającymi pracownik...

Jeśli myślisz, że na podnoszeniu płacy minimalnej zyskują ludzie, którzy słabo zarabiają, to jesteś w błędzie. W tym odcinku, wytłumaczę dlaczego. Wydawać by się mogło, że podniesienie płacy minimalnej to przede wszystkim ruch właśnie na korzyść osób najmniej zarabiających. W praktyce jest jednak zupełnie inaczej. Oczywiście, czasem zyskują oni na tym, ale to nie oni są największymi beneficjentami...

W poprzednim odcinku rozprawiliśmy się z mitem, jakoby polski złoty wiek miał miejsce w XVI stuleciu. Zdaniem Marcina Piątkowskiego, najlepsze czasy dla Polski właśnie trwają i historia transformacji po komunizmie jest w polskim wydaniu fenomenem na skalę światową . W tym odcinku, kilka słów o danych, które pokazują skalę naszego sukcesu oraz o tym, co zrobić, żeby w kolejnych latach nie go nie za...

Na lekcjach historii słyszymy wiele bzdur, ale może rację miał Napolen Bonaparte, który mawiał, że „historia to uzgodniony zestaw kłamstw”. Dobrze jednak, że małymi krokami próbujemy doszukiwać się prawdy. W ostatnim czasie do szerszej publiczności dotarło obalenie mitu, jakoby XVI, czy nawet jeszcze XVII wiek to był „złoty wiek Polski”. Prostowanie tej fałszywej narracji z jednej strony zawdzięcz...

D. Rodrik w książce „Rządy ekonomii” pisze – „ekonomiści często gubią się właśnie dlatego, że mają się za niespełnionych fizyków czy matematyków.” W praktyce jednak tworzone przez nas modele mają więcej wspólnego z baśniami niż z fizyką czy matematyka. Dobrze obrazuje to też dowcip – „ Ekonomista to ktoś, kto widzi, jak coś działa w praktyce i pyta, czy w teorii też ”. Zatem wracamy do...

Ludzki mózg fatalnie radzi sobie z liczbami i ze statystyką. Te umiejętności w toku ewolucji przez większość czasu nie były nam przecież szczególnie potrzebne. W ostatnich jednak latach kompetencje w tym zakresie są kluczowe i mogą być bardzo w brzemienne skutki. Podobno nie sposób się całkiem uodpornić na błędy w szacowaniu i czytaniu statystyk, ale z pewnością warto sobie uświadomić ich istnieni...

W Wielkiej Brytanii i USA zapytano ludzi, której grupie zawodowej ufają najmniej. Okazało się, że ekonomiści są w ścisłej czołówce. Tylko politycy wypadli gorzej. Aby poprawić notowania ekonomistów w społeczeństwie powstała książka „Good economics. Nowe rozwiązania globalnych problemów”. I to na niej skupimy się w tym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista.     Zawartość odcinka „Opt...