Wetenschap Vandaag | BNR

Twee derde van de wereldbevolking onder de 50 draagt het herpesvirus bij zich dat een koortslip kan veroorzaken. Nu is het wetenschappers eindelijk gelukt om het virus ver terug in de tijd te volgen.  Ondanks dat het herpesvirus dat de koortslip veroorzaakt nu zoveel voorkomt onder mensen – varianten ervan zijn overigens ook te vinden in dieren, zoals vleermuizen en koraal – was oud materiaal van...

Deze hele week gaat het in de zomerserie van deze rubriek over 'het lichaam'. En we beginnen helemaal bij het begin, namelijk bij de geboorte. Want wat blijkt: een zware bevalling heeft veel meer impact op een vrouwenlichaam dan eerder werd gedacht.  Onderzoeker Chahinda Ghossein van de Universiteit Maastricht vond het vreemd dat al langer bekend was dat er een link is tussen zwangerschapsvergifti...

Wij mensen gaan vaak slechter horen als we ouder zijn, maar krokodillen – die ook flink oud kunnen worden – houden hun hele leven een goed gehoor. Hoe kan dat?  Ons gehoorverlies komt in de meeste gevallen omdat receptoren in onze oren het niet meer doen. Die receptoren groeien helaas niet meer terug. Tenminste: bij ons. Bij sommige dieren, zoals krokodillen, die wel 70 jaar oud kunnen worden, geb...

Luistertip van de redactie: een wonderlijke reis langs het ontstaan van de kosmos, geleid door wetenschapsjournalist Govert Schilling. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De beperkte hoeveelheid zuurstof in water is een steeds groter probleem voor vissen en andere waterdieren. Onderzoekers van de Radboud Universiteit wilde weten: voor welke vissen is het gevaar het grootst?  Zuurstofarm water ontstaat onder andere door opwarming en vervuiling. Daar komt nog eens bij dat vissen in warmer water meer zuurstof nodig hebben om te kunnen leven. En stikstof in het water k...

Adolescenten nemen vaak meer risico's dan andere leeftijdsgroepen. Waar komt dat nou precies door? En hoe bestudeer je zoiets eigenlijk? Onderzoeker Anna van Duijvenvoorde van de Universiteit Leiden legt uit hoe je met experimenten achter het antwoord op die vragen kan komen. Ze vertelt dat er meerdere oorzaken voor kunnen zijn. Wat uit onderzoek bijvoorbeeld al bleek: adolescenten hebben minder m...

Stel: de temperatuur in een mierennest neemt toe. Het wordt goed heet onder de voetjes van de mieren. Maar ze buffelen door. En dan ineens: evacuatie van de hele kolonie. Hoe beslissen ze dat?  Uit onderzoek blijkt dat de reactie van de mieren op een soortgelijke stimulus te vergelijken is hoe een netwerk van neuronen – zoals onze hersenen – werkt. De input van zintuigelijke informatie zorgt er in...

Hebben apen emoties? Herkennen ze die in elkaar? En hoe verhoudt zich dat dan tot de mens? Het zijn vragen die moeilijk in het wild te beantwoorden zijn, maar dankzij slimme technieken nu wel in de dierentuin. Onderzoeker Mariska Kret kijkt in haar werk naar het verschil tussen apen mensen op het gebied van emoties. Ze bestudeerde al eens hoe bonobo's sterk reageren op emoties bij onbekende soortg...

Is het gedrag dat bijen laten zien instinctief? Kopiëren ze elkaar slechts? Of is er echt sprake van individuele intelligentie? Deze experimenten zeggen: dat laatste is waar.  Natuurlijk hebben we het over een veel kleiner brein dat dit gedrag aanstuurt dan bij ons. Een speldenknop in grootte. De hersenen van bijen hebben ook een stuk minder zenuwcellen. Maar ondanks dat vind je in de hersenen van...

Eén enkel stofje blijkt te bepalen of de cellen van onze haarzakjes zichzelf delen, of dat ze juist sterven. En dat is belangrijke kennis bij het behandelen van kaalheid en nog veel meer.  Haarzakjes zijn een interessant onderdeel van ons lichaam. Terwijl veel typen weefsel – zoals het weefsel in de lever en maag - zichzelf pas herstellen en cellen laten groeien als er schade is, doen haarzakjes d...

Deze hele week gaat het in de zomerserie van deze rubriek over 'gedrag'. En we beginnen bij agressie. Stel: iemand is zo agressief dat diegene gevaarlijk is voor zichzelf en zijn of haar omgeving, zou het dan te verantwoorden zijn om in te grijpen in iemands hersenen? We bespreken het met Ruben Knehans, promovendus aan de Universiteit Maastricht . Hij doet binnen een strafrechtelijk kader onderzoe...

Mijten vind je overal, zelfs in onze eigen poriën. Vaak doen ze goed werk, in sommige gevallen zorgen ze voor problemen. In een populatie lama-achtige dieren in Argentinië creëerden ze een slagveld.  Een Yale studente moest haar onderzoek in een natuurpark in Argentinië abrupt onderbreken door de covid-pandemie. Gelukkig had ze toen al genoeg data verzameld om iets heel opmerkelijks verder uit te...

In een vorige aflevering hoorden we dat ze straks zwaartekrachtsgolven in de ruimte willen gaan meten. We nemen een kijkje in het lab waar de instrumenten die hiervoor nodig zijn worden ontwikkeld.  Omdat elke missie uniek is en de onderdelen voor instrumenten vaak alles behalve standaard zijn, is het maken van ruimte-instrumenten enorm uitdagend, vertelt system engineer Dennis van Loon van SRON....

In deze laatste aflevering van de ruimteweek leren we meer over een nieuwe manier om zwaartekrachtsgolven te meten. Niet vanaf de aarde, maar in de ruimte.   Sterrenkundige Gijs Nelemans van de Radboud Universiteit en SRON frist ons geheugen eerst even op. Want wat zijn zwaartekrachtsgolven ook alweer? Daarna legt hij uit hoe je ze zowel onder de grond op aarde, als in de ruimte kunt detecteren. O...

Ken je de kogelvis? Je weet wel: dat onderwaterbeestje dat zichzelf op kan blazen tot een bolletje? Die blijkt helemaal geen werkende maag nodig te hebben.  Voor ons en een heleboel andere dieren zou een niet functionerende maag enorme problemen opleveren. We hebben die maag nodig om het eten dat we eten te verwerken. Maar de kogelvis lost dat anders op.  De vis heeft het lichaamsdeel wel, maar in...

Toen een rivieren-expert werd gevraagd om mee te werken aan een onderzoek naar modderstromen op Mars, had ze niet verwacht dat ze iets zouden ontdekken wat nooit eerder was aangetoond.  Voor Lonneke Roelofs van de Universiteit Utrecht begon het allemaal met een studie aardwetenschappen. Inmiddels doet ze in speciale Mars-kamers in het lab onderzoek naar hoe er modderstromen op de planeet kunnen on...

Een groep wetenschappers die bekend staat om het altijd ontkrachten van ontdekkingen van zwarte gaten, heeft er nu zelf eentje gevonden. En ja: ze weten het zeker.  Sommige zwarte gaten zijn te zien vanaf de aarde omdat aangetrokken materie en gas rond het gat draaien. Dat zorgt voor zoveel frictie dat het hele zootje gigantisch heet wordt en dat produceert weer röntgenstraling die we kunnen meten...

Hoe gedragen plantenwortels zich in ondergrondse tunneltjes gegraven door kleine knaagdieren, wilden onderzoekers weten. Maar de knaagdieren ter plekke werkten niet mee.  Goffers lijken qua uiterlijk een beetje op een kruising tussen een mol en een rat. Ze komen voor op verschillende plekken in Amerika waar ze onder de grond leven. Ze zijn gespecialiseerd in het graven van tunnels. Sommigen van di...

Deze hele week kijken we in de zomerserie van deze rubriek naar 'De Ruimte'. Behalve vandaag. Vandaag kijken we vanuit de ruimte naar ons eigen planeet. Met satellieten kunnen we namelijk steeds beter in de gaten houden waar wat wordt uitgestoten.  We zijn in deze aflevering op bezoek bij SRON - het Nederlands instituut voor ruimte-onderzoek - waar Aaldert van Amerongen en Jochen Landgraf meer ver...

Mutaties, onvruchtbaarheid en soms zelfs het uitsterven van een hele soort: in levende organismen zitten een heleboel egoïstische genen die helemaal niet het beste voorhebben met hun gastheer.  Onderzoekers van de Universiteit van Rochester hebben nu naar één van die storende genetische elementen genaamd SD gekeken in een populatie van fruitvliegjes. Ze zagen dat SD rommelt met het eerlijk doorgev...

Onderzoekers buigen zich al lange tijd over een gat in het fossielenarchief. Want welk dier was de schakel tussen ongewervelden en gewervelden?   Vissen, reptielen, vogels, zoogdieren: ze lijken soms totaal niet op elkaar, maar delen als gewervelden diersoorten wel, nouja... precies dat: dingen als een ruggengraat en een schedel. Ooit moeten deze structuren zijn ontstaan, maar als je naar fossiele...

De zomerzon heeft in een land als Nederland op de meeste mensen - mits goed ingesmeerd en niet te heet - een positief effect. Nu blijkt alleen uit onderzoek dat het mannen wel eens hongeriger zou kunnen maken.   We weten inmiddels: te veel of onbeschermd in de zon en je vergroot de kans op huidkanker. Spendeer precies genoeg tijd in de zon en je levensverwachting wordt juist wat langer. Dankzij vi...

Onderzoekers zijn begonnen aan een proef met een nieuwe stamceltherapie die onder meer moet helpen tegen genetische spieraandoeningen en spierafbraak bij ouderen. Nooit eerder werd dit op deze manier en met dit type spierstamcellen geprobeerd. De techniek verschilt per patiëntengroep. Waarbij het uitmaakt of het bijvoorbeeld gaat om een genetisch defect dat makkelijk te corrigeren is in de lichaam...

Bij het bestuderen van groepen zwanen zagen onderzoekers dat vechten om de beste eetspot het bij de dieren vaak wint van een goede nachtrust.  De bezigheden van de zwanen werden in dit onderzoek opgedeeld in vier categorieën: ruziemaken, eten zoeken, lichaamsverzorging en rusten. Op het moment dat er een beperkte hoeveelheid goede eetspots waren, zagen de onderzoekers via webcam livestreams dat ag...

We hebben ons allemaal kunnen vergapen aan de eerste plaatjes van de James Webb Space Telescoop. Wat zien we precies? Waarom zijn ze zoveel scherper? En wat staat er hierna op de agenda? Vaste gast in de rubriek - Webb systems engineer Maurice te Plate van ESA - vertelt waarom er naar objecten gekeken is die eerder al door voorganger Hubble werden vastgelegd. Ook legt hij uit waarom de beelden nu...