تاریخ علم و اندیشه

به بازخوانی یکی از مفاهیم بنیادین در تاریخ فیزیک و نجوم می‌پردازیم: «اصل سادگی» . پارادوکس مدل ۱۶ کره‌ای عطارد چیست و چرا منجمان مکتب مراغه پیچیدگیِ کمّی را برای حفظ «سادگی کیفی» (حرکت یکنواخت) پذیرفتند؟ چگونه اصل «یکنواختی حرکت» در نجوم قدیم، به عنوان معیار اصلی بساطت و سادگی، زمینه‌ساز درک گالیله از سادگیِ طبیعت شد؟ منابع این اپیزود: Gamini, A. M., & Sadrforati, M. M. (2022). "The principle...

ایرانیان تا پیش از قرن نوزدهم میلادی از نظریۀ خورشیدمرکزی اطلاعی نداشتند. در سفرنامه‌های ایرانیانی که به هندوستان یا انگلستان سفر کرده‌اند نخستین بار با این نظریه روبرو می‌شوند و شرح حیرت خود را از این اندیشه‌ها در سفرنامه‌های خود آورده‌اند. در اینجا قسمتهایی از سفرنامه‌های عبداللطیف شوشتری، ابوطالب اصفهانی، آقااحمد کرمانشاهی و میرزا صالح شیرازی را مرور می‌کنیم. سخنران: امیرمحمد گمینی، از پژوهشکدۀ...

شَبَه علم: آیا فلسفۀ علم می‌تواند ما را از «شر» شبه‌علم خلاص کند سخنرانی امیرمحمد گمینی در کافه تلسی شهریورماه 1403 آیا روش علم استقرا یا ابطال پذیری است؟ آیا می توان مرزی میان علم و شبه‌علم کشید؟ آیا مطلوب است که همه یک طور فکر کنند؟ آیا بحث دربارۀ ارزش و برتری علم بحثی علمی است؟ معرفی کتاب چرا به علم اعتماد کنیم؟ نوشته نیومی اورسکیز. نشر نو فلسفۀ علم. نوشتۀ لیدیمن. نشر حکمت

آیا علوم جهان اسلام ریشه در عقاید دینی اسلامی داشت؟ به چه معنا می توان علم آن روزگار را اسلامی دانست و به چه معنا نمی توان؟ نقدی بر آرای سیدحسین نصر درباره تاریخ علوم قدیم امیرمحمد گمینی در پژوهشکدۀ مطالعات علم و فناوری دانشگاه ملی آذرماه 1403 ویدیو جلسه https://aparat.com/v/tdc89y9

آیا نصیرالدین طوسی مهندس بوده است؟ آیا جابر بن حیان پدر شیمی مدرن است؟ آیا دانشمندان جهان اسلام نظریۀ تکامل داروین را گفته بودند؟ آیا بیت الحکمة دانشگاه بود؟ آیا مسلمانان هواپیما را اختراع کردند؟ آیا چارطاقی‌ها رصدخانه بودند؟ ویدیوی سخنرانی https://www.aparat.com/v/Q9Ngm سخنرانی امیرمحمد گمینی در دانشگاه تربیت مدرس دبیرنشست دکتر فائزه اسکندری اسفندماه 1402

نکاتی گفته‌نشده درباره کتاب ما چگونه ما نشدیم گفتگوی پارسا زمانی از موسسه حامی علوم انسانی با امیرمحمد گمینی آیا عدم افول علوم قدیم در ایران به معنای پیشرفته بودم علوم ایران قدیم است ویدیو https://www.youtube.com/watch?v=zALPvz08Gf4 خرید کتاب مستقیم از ناشر

چگونه علمای مسیحی، چینی، و مسلمان از علوم جدید به مثابه ابزاری برای تبلیغ دین خود استفاده کردند. امیرمحمد گمینی مالک شجاعی مهرماه 1402 پژوهشگاه علوم انسانی

نظریۀ تکامل داروین از چه زمان در کتاب‌های درسی مدارس ایران وارد شد؟ چه تغییراتی در عرضۀ نظریۀ تکامل داروین در کتابهای درسی پیش و پس از انقلاب ایجاد شد؟ خلاصه‌ای از مقاله‌ای با عنوان «بررسی تاریخی تغییرات کتاب‌های درسی تاریخ طبیعی مدارس با تأکید بر موضوع تکامل جانوران و انسان از دورۀ قاجاریه تا کنون» که آقای محمد معصومی در اسفند 1402 در مجلۀ تاریخ علم منشر کرده است آدرس دریافت مقاله کامل https://ji...

گفتگویی به بهانۀ ترجمۀ کتاب «مکانیکی‌سازی تصویر جهان: از فیثاغورس تا نیوتن» نوشتۀ دیکسترهویس Dijksterhuis, The Mechanization of the World Picture: Pythagoras to Newton , 1986 (1950). وحید احمدی امیرمحمد گمینی علیرضا شفاه تیرماه 1402 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

گفتگوی پوریا ناظمی از پادکست «در این شب‌ها» با امیرمحمد گمینی دربارۀ فرضیۀ افول علم در دوران اسلامی و نقد و بررسی آن نسخۀ ویدئویی https://youtu.be/076IF9oHh6c منابعی برای مطالعه بیشتر در این موضوع: 1. در این ویدئو تصاویری از نسخه های خطی علمی و شواهد تاریخی را آمده است https://www.aparat.com/v/CnNTJ 2. گمینی این کتاب را به زودی منتشر می کند: ما چگونه ما نشدیم: نقد و بررسی فرضیۀ افول علم در ایران و...

چگونه سوگیری‌های ایدئولوژیک در روایت تاریخ علم تأثیر می‌گذارند؟ نشست علمی در خانۀ اندیشمندان علوم انسانی مرداد ماه 1401 دبیرجلسه: دکتر مالک شجاعی سخنران: دکتر امیرمحمد گمینی ویدئوی جلسه https://www.aparat.com/v/IdMKk کتاب پیشنهادی مقدمه‌ای بر تاریخ‌نگاری علم. هلگه کراگ. نشر سمت

آیا منجمان یونانی و دوران اسلامی به زمین تخت اعتقاد داشتند؟ دانشمندان قدیم چه دلایلی برای کرویت زمین داشتند؟ آیا همۀ نخبگان قدیم کرویت زمین را پذیرفته بودند؟ مصاحبۀ وبسایت پرسون با امیرمحمد گمینی در تیرماه 1401 https://porsoon.net/

آیا ایدئولوژی علم‌دوستی در قرون سوم و چهارم هجری مستقیما در آیات و روایات اسلامی ریشه داشت یا عوامل سیاسی و اجتماعی در برساخت آن نقش داشت؟ چگونه علوم یونانی که در محیط مذهبی بسیار متفاوتی با تمدن اسلامی پرورش یافته بود، در بستر این تمدن ریشه دواند و بهترین بستر برای جذب و توسعه‌اش را در این محیط پیدا کرد؟ مطالعۀ بیشتر کتاب اندیشۀ یونانی، فرهنگ اسلامی. نوشتۀ دیمیتری گوتاس. نشر فرزان روز http://farz...

سادگی یکی از معیارهای دانشمندان برای انتخاب میان نظریه‌ها است. گالیله و اینشتین نظریات خود را در فیزیک ساده‌ می‌دانستند. در تاریخ نجوم می‌بینیم که از زمان بطلمیوس و سپس آثار منجمان دوران اسلامی صراحتا به این معیار توجه داشتند. در مدلهای غیربطلمیوسی با اینکه تعداد افلاک بیشتر می شود ولی به ظرافت مدلها توجه داشتند. سخنرانی امیرمحمد گمینی با همکاری محمدمهدی صدرفراتی در موسسه حکمت و فلسفه ایران آبان 1...

استیون هاوکینگ چند سال پیش اظهار نظر کرد که فلسفه مرده است. ولی آیا واقعا چنین است؟ در این قسمت علی هادیان درباره تز مرگ فلسفه با امیرمحمد گمینی گفتگو می‌کند. پاسخ دکتر بیژن عبدالکریمی را از کانال علم برای عموم @Ali_Hadyan بشنوید.

آیا گالیله سوسیالیست بود؟ آیا اختلاف گالیله با کلیسا بر سر ایمان و عقلانیت بود؟ آیا گالیله نظریه خورشید مرکزی را اثبات کرده بود؟ آیا رصدهای گالیله نجوم بطلمیوسی را به طور قطع مردود کرده بود؟ (اصلاحیه: خانم منجم یونانی در قرن چهارم میلادی هوپاتیا نام داشت.) محمدمهدی موسوی به بهانۀ بازخوانی نمایشنامۀ «زندگی گالیله» اثر برتولت برشت در گفتگو با امیرمحمد گمینی به سراغ تاریخ علم در قرن هفدهم و روابط گال...

گالیله تجربه‌گرا بود یا عقل‌گرا؟ چگونه دیدگاه‌های ایدئولوژیک سنت‌گرا یا نوگرا باعث تحریف تاریخ علم می‌شوند. یک جلسۀ مستقل از کلاس روش‌تحقیق دانشجویان تاریخ علم دانشگاه تهران بر اساس فصل یازدهم کتاب مقدمه‌ای بر تاریخ‌نگاری علم نوشتۀ هلگه کراگ، انتشارات سمت https://www.adinehbook.com/gp/product/600020342X

نصیرالدین طوسی مهندس نبود. ولی چرا در ایران روز هندسه‌دان، ریاضیدان، فیزیکدان، مورخ و جامعه‌شناس نداریم؟ مصاحبه با برنامه هفت اقلیم به مناسبت روز مهندس #میرزاخانی جامعهٔ صنعت‌زدهٔ ایران و ذهنیت صنعت‌گرای مسئولان آن برخلاف ادعاها نشان‌دهندهٔ تسلط سود و فایده بر گفتمان ایرانی است.

دیدگاه‌های پروفسور رشدی راشد دربارۀ جایگاه و اهمیت تاریخ علم دوران اسلامی در فهم تاریخ علم جهانی از افراط و تفریط در جایگاه علم دوران اسلامی بپرهیزیم. نه زیادی بزرگش کنیم و نه زیادی بی اهمیت جلوه‌اش دهیم. پروفسور رشدی راشد از دانشگاه پاریس 7 در طول فعالیت پژوهشی خود نشان داد که چرا ما برای فهم نوآوری‌های دکارت و فرما لازم است آثار خیام و طوسی را در ریاضیات درک کرده باشیم. متن پادکست https://rtis2....

چگونه تأکید در ریاضی‌سازی و زبان ریاضی طبیعت به انقلاب علمی قرن هفدهم منجر شد؟ آیا ریاضی‌گرایی مختص قرن هفدهم بود یا برگرفته از علوم یونانی و دوران اسلامی بود؟ آیا انقلابیان قرن هفدهم به دنبال تقدس‌زدایی از طبیعت بودند یا تقدس بخشیدن به آن؟ آیا بدون فهم ریشه‌های باستانی انقلاب علمی می‌توان فهم دقیقی از آن پیدا کرد؟ جلسۀ پرسش و پاسخ حلقۀ مطالعاتی تمنا با امیرمحمد گمینی دربارۀ کتاب «مبادی مابعدالمطب...

آیا بیرونی به حرکت زمین اعتقاد داشت؟ آیا ابوسعید سجزی نظریۀ حرکت زمین را مطرح کرده بود؟ سخنرانی امیرمحمد گمینی در موسسۀ شهر کتاب شهریور 99 لینک ویدیو https://www.instagram.com/tv/CEoeQCMpyYV/?igshid=ljsfjj8yzcu2

آیا بناهای باستانی چون برج رادکان و کعبه زرتشت رصدخانه بوده‌اند؟ تفاوت ابزارهای رصدی با ساعت آفتابی و تقویم خورشیدی چیست؟ مصاحبه احمد کریمی از مرکز نجومی گنبد مینا با امیرمحمد گمینی مردادماه ۱۳۹۹ تماشای مصاحبه https://www.instagram.com/tv/CDejI_VJcTz/?igshid=4avlnzg2dpp خواندن مقالات و دیدن تصاویر برای اطلاعات دقیق‌تر بررسی کابرد نجومی بنای کعبه زرتشت https://article.tebyan.net/99970 برج رادکان ht...

آیا ابن سینا نخستین کسی است که گذر زهره را از مقابل خورشید دیده است؟ چرا بعضی منجمان با امکان رؤیت گذر زهره مخالف بودند؟ نخستین بار چه کسانی و چرا به وجود لکه‌هایی روی خورشید اشاره کردند؟ مصاحبۀ مائده فرهوش از کافه‌آسترو با امیرمحمد گمینی https://www.instagram.com/cafeastro/ تیرماه 1399 متن مقالۀ پژوهشی این قسمت jihs.ut.ac.ir/article_36133.html ویدئوی این اپیزود https://www.instagram.com/tv/CCeGVR...

چه عوامل اقتصادی و اجتماعی در ایجاد انقلاب علمی قرن هفدهم در غرب مؤثر بود؟ در اپیزود قبلی گفته شد که نظریۀ افول نه درست است و نه می‌تواند تفاوت تحولات علمی در غرب و شرق را توضیح دهد. بنابراین چرا علم غربی تفاوتی بنیادین با علم قرون میانه پیدا کرد؟ گفتگوی زندۀ اینستاگرامی گروه دوبلۀ نجومی صدای کیهان با امیرمحمد گمینی http://voiceofcosmos.ir/ http://instagram.com/voiceofcosmos تیرماه 1399 متن سخنران...

آیا علم در ایران و جهان اسلام از قرن ششم هجری افول کرد؟ آیا غزالی و اشاعره عامل افول علم بودند؟ اگر علم در جهان اسلام افول نکرد، پس چرا علم در ملل اروپایی از جهان اسلام پیشرفته‌تر است؟ سخنرانی امیرمحمد گمینی در گروه فلسفۀ علم دانشگاه شریف اردیبهشت 1399 نظریه افول علم در جهان اسلام را نژادپرستان قرن نوزدهمی مثل ارنست رنان مطرح کردند و امثال دکتر صادق زیباکلام بدون هیچ آشنایی اولیه با ظرائف تاریخ عل...