Studium Generale UU Podcast

Snelle maatschappelijke ontwikkelingen vragen om een flexibele houding. Waarom lukt ons dat vaak niet? Het antwoord gaf sociaal psycholoog Daan Scheepers van de Universiteit Utrecht op het podium van het Betweter festival. Ons lichaam doet daarbij vaak iets anders dan ons hoofd. Zo kan zelfs de meest progressieve man vrouwenemancipatie nog als een bedreiging zien... 

Wie goed uitgerust is kan meer aan, is optimistischer en actiever. Een goede nachtrust is dus belangrijk. Maar wat als je wakker wordt gehouden door werk, stress, lawaai of gezelligheid? Welke impact heeft structureel slaaptekort op je leven? En hoe kun je je slaappatroon aanpassen? Slaapexpert Jeroen Dudink van het UMC Utrecht legde vorig jaar op het Betweter festival uit hoe je van je plafonddie...

We willen gezonder eten, meer sporten en minder vliegen. Toch komt er van die voornemens vaak weinig terecht. Live vanuit het Betweter festival vertelt gedragswetenschapper Marieke Adriaanse van de Universiteit Utrecht waarom het zo moeilijk is om slechte gewoontes af te leren.

Van ontbossing tot bijensterfte. De biodiversiteit neemt wereldwijd af. Volgens Darwin zal de diersoort die zich voldoende kan aanpassen aan de omstandigheden overleven. Toch heeft volgens bioloog dr. Edwin Pos, van de Universiteit Utrecht, een flinke portie pech net zo veel invloed op de overlevingskansen. In deze podcast vanuit het Betweter Festival vertelt hij wat we moeten doen om de biodivers...

Seksonderzoekers William Masters en Virginia Johnson onderzochten in de jaren 50 voor het eerst vrijende stelletjes in het lab. Zo konden ze in kaart brengen wat er precies met ons lichaam gebeurt als we seks hebben. Aan de hand van fragmenten van de HBO-serie over hun werk - Masters of Sex - vertelt psycholoog prof. Ine Vanwesenbeeck (UU) over seksonderzoek toen en nu. Waarom bestaan er nog zo ve...

Van de parodieën van Lucky TV tot de kantinepraat van Voetbal Inside. Of een grap wel of niet kan, vindt cultuursocioloog prof. Giselinde Kuipers (TiU) niet zo interessant. Maar de mechanismen die erachter schuilgaan wél. Volgens Kuipers bestaat er niet zoiets als een onschuldig grapje, grappen leggen machtsrelaties bloot. Ze worden meestal ingezet om tegen de gevestigde orde aan te schoppen, maar...

Biologisch gezien bestaan rassen niet. Uit het Human Genome Project dat het menselijke DNA ontcijferde, bleek dat alle mensen genetisch voor 99,9% overeenkomen. Toch werken raciale denkbeelden door in onze samenleving, óók in de wetenschap. Wetenschapsantropoloog prof. dr. Amade M’charek (UvA) onderzoekt hoe dat in z’n werk gaat en welke gevolgen het heeft. Bijvoorbeeld bij de forensische opsporin...

Het is een bekende strategie in de politiek: weemoedig terugkijken naar het Nederland van vroeger. Toen we onze buren nog kenden, op elkaars kinderen pasten en je bij de bakker met iedereen een praatje maakte. Kortom: toen individualisme nog niet bestond en de onderlinge verbondenheid groot was. Volgens econoom prof. dr. Paul de Beer (UvA) laten de cijfers iets anders zien. Hij vertelt waarom de t...

Stel je voor: je hebt net te horen gekregen dat je een spierziekte hebt. Er is een behandeling mogelijk, maar die is fysiek en mentaal zwaar. Niet behandelen is ook een optie. Wat doe je dan? Het is een moeilijke keuze, dus van de arts verwacht je een duidelijk advies. Maar volgens Ellen Smets, hoogleraar medische communicatie (UvA), is dat vaak niet wat je krijgt. Hoe neem je als patiënt een goed...

In een democratie krijg je niet altijd wat je wilt. De meerderheid beslist, óók als die heel klein is. En dat kan ingrijpende en pijnlijke gevolgen hebben. Denk aan het Brexit-referendum. Een meerderheid van slechts 51% procent besliste over het lot van miljoenen Britten. Hoogleraar Moderne Politieke Geschiedenis Annelien de Dijn (UU) bespreekt de pijnpunten van ons democratisch stelsel. Wat gebeu...

Wetenschappers moeten zich regelmatig verdedigen tegen twijfels van buitenaf. Wordt klimaatverandering door de mens veroorzaakt? Is genetisch gemodificeerd voedsel echt veilig? Ze zouden graag harde feiten tegenover deze twijfels zetten. Maar volgens sociaal wetenschapper dr. Jaap Bos (UU) is absolute zekerheid in de wetenschap niet haalbaar. Hij vertelt over de filosoof Ludwig Wittgenstein, voor...

Je bankzaken doe je via een app, foto’s deel je op sociale media en alle overheidspost is digitaal. Handig om alles online te kunnen regelen en delen, maar het maakt ons ook kwetsbaar. Cybercriminelen proberen ons op verschillende manieren geld af te troggelen. Ze doen aan afpersing met zogeheten ransomware, versturen phishing mails of plegen identiteitsfraude. Criminoloog Rolf van Wegberg (TU Del...

Als bacteriën resistent worden tegen antibiotica kan een ontstoken wond of een longinfectie dodelijk zijn. Toch worden antibiotica veel en soms gemakkelijk voorgeschreven. Britse onderzoekers schatten dat dit vanaf 2050 tot tien miljoen sterfgevallen per jaar zal leiden. Volgens arts en microbioloog prof. Marc Bonten (UMC Utrecht) wordt het gevaar overdreven. Waarom? Wie hebben er baat bij zulke d...

Van bijensterfte tot ontbossing. Regelmatig horen we alarmerende geluiden over de afname van de wereldwijde biodiversiteit. Maar wat biodiversiteit precies is en waarom het zo belangrijk is om die te behouden, daar is eigenlijk nog veel te weinig over bekend. Bioloog dr. Edwin Pos (UU) reist naar de meest afgelegen delen van het Amazonegebied om boomsoorten te tellen. Dat zijn er momenteel maar li...

Eén derde van de Nederlandse huishoudens heeft betalingsachterstanden. En bijna één op de vijf problematische schulden. Dat is schaduwkant van alle positieve verhalen over de economie. Lector Schulden & Incasso Nadja Jungmann maakt zich ernstig zorgen en pleit voor een grondige aanpassing van de schuldhulpverlening. Ze vertelt over de verlammende werking van stress, de wirwar aan regelgeving, en k...

In de oerknal gelooft hij niet. Donkere materie vindt hij een theoretisch zwaktebod. En zwaartekracht is niet wat je denkt dat het is. Theoretisch natuurkundige Erik Verlinde zette met zijn alternatieve zwaartekrachttheorie de wetenschap op zijn kop. Volgens Verlinde is zwaartekracht helemaal geen fundamentele kracht, maar bestaat het uit iets diepers: informatie. Hij vertelt over zijn zoektocht,...

Van de Russische bemoeienis met de Amerikaanse verkiezingen tot de annexatie van de Krim. Voor het beleid van Poetin hebben Nederlanders meestal geen begrip. Volgens schrijver Pieter Waterdrinker nemen we te weinig moeite om de psyche van de Russische leider te doorgronden. Dat is vreemd, want het nabije lot van Rusland én dus dat van Europa hangt van hem af. Welke historische gebeurtenissen bepal...

Het bestaan van racisme in Nederland is moeilijk te ontkennen. Etnisch profileren door Nederlands politieagenten is een erkend probleem en op de arbeidsmarkt wordt zichtbaar gediscrimineerd. Volgens cultureel antropoloog prof. dr. Gloria Wekker (UU) moeten we naar het verleden kijken om de huidige situatie te begrijpen. Welke sporen heeft 400 jaar kolonialisme in onze samenleving nagelaten? Hoe be...

Der. Die. Das. Wie heeft er niet eindeloos rijtjes Duits in zijn hoofd gestampt? Het leren van een nieuwe taal kan behoorlijk lastig zijn. Hóé lastig, hangt volgens taalwetenschapper dr. Sterre Leufkens (UU) af van de transparantie van een taal. Wat is dat precies? En welke talen zijn eigenlijk transparant?

Wie zich tegenwoordig modieus wil kleden, hoeft niet diep in de buidel te tasten. Maar we weten inmiddels ook dat een shirt van 3 euro zelden goed is voor mens en milieu. Kledingfabrieken buiten hun medewerkers uit, en voor de textielproductie worden gigantische hoeveelheden water gebruikt. SOMO-onderzoeker Martje Theuws deed onderzoek in de kledingfabrieken van Myanmar en vertelt over de verborge...

Duurzame ontwikkeling staat definitief op de politieke agenda. Toch staat niet iedereen te springen om een steentje bij te dragen. Multinationals en banken gaan nog altijd liever voor snelle winst dan duurzame ontwikkeling. Vaak met inzet van óns geld. Hoe gaan we dit veranderen? Hoeveel macht heeft het ‘grote geld’? En is duurzame ontwikkeling eigenlijk wel haalbaar zonder hervorming van de finan...

Voor de ziel bestaat geen 'hard' wetenschappelijk bewijs. Niemand heeft haar ooit gelokaliseerd. Waarom is de ziel dan toch nog springlevend in onze ervaring? Prof. dr. Carlo Leget is hoogleraar Zorgethiek aan de UvH waar hij thema’s als hoop, aandacht en kwetsbaarheid onderzoekt. Tijdens het Betweter Festival gaf hij antwoord op de vraag: is de ziel feit of fictie?

Stel je voor: een wereld waarin we allemaal een maandelijks inkomen krijgen, zonder ervoor te hoeven werken. Dat is het idee van het universeel basisinkomen. Het zou ons meer vrijheid geven en helpen bij armoedebestrijding. Historicus en journalist Rutger Bregman voert al jaren campagne voor het idee. Filosoof en econoom professor Ingrid Robeyns twijfelt over de haalbaarheid ervan. Gratis geld voo...