Sbunker

A janë shtrigat thjesht një realitet mitik i një të kaluare të largët, apo vazhdojnë të mbeten reale edhe sot, në një kontekst tjetër politik e social? Në diskursin publik, hakmarrjet me karakter politik e social zakonisht përshkruhen përmes togfjalëshit ‘gjueti shtrigrash’, duke u bazuar në historinë e mesjetës, ku shtrigat përndiqeshin dhe vriteshin me dekret kishtar. Por, a kanë qenë vërtet sht...

Shëndeti mendor vazhdon të mbetet preokupim i njeriut të sotëm, institucioneve dhe instituteve hulumtuese. Psikologjia tradicionale e bazuar kryesisht në vëzhgimet klinike duke krijuar kategorizimet konceptuale dhe diagnostike sikur ankthi, depresioni, çrregullimi bipolar, çrregullimi posttraumatik, është përpjekur të gjejë mënyrat e trajtimit dhe kurimit. Studimet dhe zhvillimet e reja po i tejka...

Episodi i pestë i Çelnajës i kushtohet teatrit politik. Teatri është një pjesë e rëndësishme jetës dhe formësimit tonë estetik. Me Jeton Neziraj diskutojmë nivele të ndryshme për treatrin politik, dramaturgjinë, kritikën dhe edukimin me teatër. Po ashtu flasim për lirinë, shijet dhe përjetimet që ofron loja në skenë. • Autor dhe moderator: Latif Mustafa • Mysafir: Jeton Neziraj • Montazhi dhe real...

Episodi i katërt i Çelnajës i kushtohet identiteteve shoqërore. Së bashku me sociologen Greta Avdyli, diskutojmë rreth identitetit dhe formave të manifestimit të tij. Për më tepër flasim për identitetet qëndrore dhe periferike si dhe kontekstet historike dhe kulturore në formësimin e identiteteve të ndryshme shoqërore në epokën e globalizmit. Me Gretën, përpiqemi të dekonstruktojmë hegjemoninë dhe...

Në diskursin publik pushteti nënkupton qeverinë, partitë politike dhe institucionet tjera vendimmarrëse. Por, kuptimet dhe praktikat e pushtetit janë më të thella se kaq. Pushteti është njëri ndër konceptet kryesore të shkencave sociale, ndërsa si praktikë herë e qendërzume herë e shpërndarë në kontrollimin, dominimin dhe projektimin e “tjetrit”. Pushteti si agjent i kontrollit është, ndër të tjer...

Hapësira publike është një koncept i rëndësishëm në shkencat sociale dhe hapësirë e lirë dhe e qasshme e qytetit nga ana e qytetarëve. Hapësira publike është hapësira e cila mundëson një pjesë të rëndësishme të zhvillimit individual dhe kolektiv të shoqërisë. Sheshet publike janë hapësirat ku qytetarët zhvillojnë komunikim aktiv në nivelin social, kulturor dhe atë ekonomik. Hapësira publike është...

Edukimi seksual, sado që është i pranishëm si nocion në opinion publik, në shoqërinë kosovare vazhdon të mbetet akoma si temë e heshtur apo e ndaluar. Përveç kësaj, ajo vazhdon të jetë një temë e keqkuptuar dhe keqintepretuar. Edukimi seksual ende nuk është pjesë e kurrikulave shkollore në vend.   Episodi i parë i emisionit Çelnaja i dedikohet pikërisht edukimit seksual. Në emision, së bashku me a...

Libri i filozofes, shkrimtares dhe teoricienes sociale, Simone De Beauvoir “Seksi i dytë I: Faktet dhe mitet” dhe “Seksi i dytë II: Përvoja e jetuar” i botuar në shqip në Tiranë në vitin 2002 me përkthim të Nasi Lerës, është një nga librat kryesorë të literaturës feministe. I botuar në vitin 1949, libri i paraprinë fazës ose valës së dytë të feminizmit që ka përshkuar vitet e gjashtëdhjeta dhe sht...

Në librin “Historia e seksualitetit 1: Vullneti për dije” të botuar në shqip në Tiranë në vitin 2012 me përkthim të Orgest Azizit, filozofi Michel Foucault vë në pah një marrëdhënie midis zhvillimit të llojeve të caktuara të dijes mbi seksualitetin dhe shtimit të rregullimit të sjelljes seksuale gjatë shekujve XVIII dhe XIX. Për të biseduar rreth këtij libri, na bashkohet Alban Bokshi. Ai ka studi...

Libri për të cilin bisedojmë sot ka të bëjë me pushtimin dhe kolonizimin, me “veten” dhe “tjetrin”. Kolonizimin e kontinentit amerikan, që për Botën europiane përbën një takim me të ashtuquajturën Botën e tretë dhe me ndërtimin e raportit në mes "vetes së qytetëruar" dhe “tjetrit barbar". Libri “Konkuista e Amerikës: Çështja e “tjetrit”, i historianit, filozofit, sociologut dhe kritikut letrar, Tz...

Konflikti është i pashmangshëm në shoqëri. Ai ndodh dhe rezulton në forma të reja të organizimit shoqëror. Kështu, konflikti është motor i ndryshimeve shoqërore, është i shëndetshëm e i nevojshëm, për aq sa mundëson liri shoqërore e politike. Këto janë temat bosht të librit “Konflikti shoqëror modern: Ese për politikën e lirisë” të sociologut Ralf Dahrendorf, të botuar në Tiranë në vitin 1997 dhe...

Kjo është pjesa e dytë e diskutimit të librit “Leximi kritik i Tekstit I: Kritikë e arsyes islame” të redaktuar dhe të përkthyer nga unë Gëzim Selaci dhe Abdulla Rexhepi. Në esenë e tij “Kultura shkencore dhe mjerimi i mendimit fetar” që është pjesë e këtij libri, filozofi Sadik Al-Azm konstaton një raport përjashtues në mes doktrinave fetare dhe dijes shkencore moderne. Ai diskuton disa përpjekje...

Presioni për të fshehur identitetin e tyre, lufta për të dalë hapur dhe mungesa e mbështetjes nga familjet e tyre dhe shoqëria në përgjithësi i bëjnë njerëzit LGBT+ më të ndjeshëm ndaj çrregullimeve të humorit, depresionit, ankthit, vetëvrasjes dhe abuzimit me substancat, nëse krahasohen me popullatën e përgjithshme. Ky është një rezultat i drejtpërdrejtë i stigmës dhe vetmisë me të cilën përballe...

Diskriminimi prek njerëzit LGBT+ në shumë vende, duke përfshirë edhe vendin e punës. Krahasuar me format e tjera të diskriminimit, diskriminimi homotransfobik në vendin e punës shpesh anashkalohet. Pjesërisht, kjo ndodh sepse vetë personat LGBT+ ngurojnë të raportojnë rastet e ngacmimit dhe diskriminimit në vendin e punës ndaj tyre, për shkak të mosbesimit ndaj institucioneve dhe frikës se identit...

Nëse ndonjëherë ju ka intriguar ideja e rikthimit të arsyes në të kuptuarit e fesë islame dhe e përdorimit të analizës shkencore në të studiuarit e dukurisë fetare, atëherë mund t’ju interesojë edhe libri që e diskutojmë sot. Libri “Leximi kritik i Tekstit I: Kritikë e arsyes islame”, i redaktuar dhe i përkthyer nga Gëzim Selaci dhe Abdulla Rexhepi dhe i botuar në Prishtinë në vitin 2021, është nj...

Shëndeti seksual është një temë që rrethohet nga shumë tabu. Injoranca dhe stigma rreth shëndetit seksual synojnë veçanërisht komunitetin LGBT+, si pasojë e stereotipeve të vjetruara që nuk gjejnë bazë në shkencë.  E megjithatë, ngurrimi për të diskutuar publikisht dhe siç duhet për shëndetin seksual ka një ndikim të dëmshëm në higjienën mendore dhe fizike të gjithsecilit, pavarësisht nga ide...

Përse sot kodet penale në shtetet e së drejtës nuk sanksionojnë torturën dhe ndëshkimi publik për shkelësit e ligjit, por forma më të zbutura të ndëshkimieve, siç është burgu, dhe se çfarë na tregon kjo për ushtrimin e pushtetit politik mbi subjektet ose qytetarët e tij. Michel Foucault, në librin e tij “Disiplinë dhe ndëshkim: Lindja e burgut”, të botuar në shqip në Tiranë në vitin 2010 me përkth...

Efektet e zhvillimeve të modernitetit në jetën kolektive dhe morale të shoqërive janë problematizuar nga një numër i madh i studiuesëve dhe filozofëve shoqërorë. Filozofi Charles Taylor, në librin “Etika e autenticitetit”, të botuar në shqip në Tiranë në vitin 2008 me përkthim të Virgjil Muçit, ka identifikuar disa rënie ose humbje në kulturën bashkëkohore ose “sëmundje” që vijnë si pasojë e...

Për të gjithë, identiteti gjinor është diçka që na përcaktohet prejt të tjerëve sapo lindim. Për të gjithë ata që janë transgjinorë apo të gjinisë jokonforme, kjo do të thotë se ballafaqohen me shumë stigma gjatë jetës. Gjithashtu ky proces i bën njerëzit trans të kalojnë nëpër procedura të komplikuara, të shtrenjta e delikate që mbështeten në marrjen e shërbimeve të duhura nga institucionet e ins...

A mund të shkruhet një rrëfim mbi lindjen e kombit shqiptar, duke marrë për bazë zhvillimet më të reja teorike të historiografisë dhe të shkencave shoqërore? Libri që e diskutojmë sot është një përgjigjjeje pohuese e kësaj pyetjeje. “Në fillimet e nacionalizmit shqiptar: Lindja e një kombi me shumicë myslimane në Evropë” e osmanologes dhe ballkanologes, Nathalie Clayer, i botuar në shqip në vitin...

Dalja hapur mbetet një nga proceset në të cilat duhet të kalojë çdo person LGBTIQ+ në Kosovë. Gjasat për humbje të mbështetjes emocionale dhe financiare nga familja, shfaqja e ndjenjës së izolimit dhe mungesa e trajtimit të barabartë në institucione private e publike e bëjnë “daljen hapur” (coming out) një proces të vështirë. Njëjtë vlen edhe për personat që vendosin të mos  dalin hapur dhe m...

Ne e mendojmë traditën si diçka që na vjen nga e kaluara e largët dhe që e trashëgojmë nga brezat e shkuar. Mirëpo, praktika të caktuara kulturore, rituale të cilat popujt e kombet i mendojmë si të lashta, në të vërtetë, janë risi të vonshme. Historiani Eric Hobsbawm këtë dukuri e ka quajtur “shpikje e traditës". Kjo është një përmbledhje e argumentit bosht të librit “Shpikja e traditës” të redakt...

Kur në media raportohet për çështje të cilat lidhen me personat LGBTIQ+ zakonisht bëhet në formë të senzacionit dhe në mungesë të informatave të sakta. Një nga këto raste është çështja e njohjes institucionale të lidhjeve gej dhe lezbike, ku ka shumë pak raportim për mënyrën se si mungesa e kësaj njohje ndikon në çiftet të cilat nuk janë heteroseksuale dhe në vetë personat e përfshirë në këtë lidh...

Në kushte të caktuara ideologjike dhe në regjime të caktuara politike, e keqja ose e liga bëhet normale, e mirëqenë, e rëndomtë ose banale. Dhe pikërisht kjo është e frikshme: se edhe njerëzit më normalë mund të bëjnë krime në rrethana të caktuara dhe në sisteme të caktuara politike. Është kjo një tezë e propozuar në librin e teoricienes së politikës Hannah Arendt, në librin e saj “Banaliteti i së...

Nacionalizmi është një forcë e madhe në shumë shoqëri. Për shumë njerëz, identiteti kombëtar është shtresë e rëndësishme e identitetit të tyre nga i cili burojnë edhe obligime të veçanta etike e politike. Mirëpo, a mund të arsyetohet një identifikim i tillë bashkë me obligimet që krijon ai? A i shërben identifikimi kombëtar ndonjë qëllimi të dëshiruar? Për t’iu përgjigjur pyetjeve si këto, teorici...