SBS Karen - အဲးစ်ဘံအဲးစ် ကညီ

ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ်ကပာ်လီၤဝဲဒၣ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢလၢ တၢ်အီၣ်ဒီး ပနံာ်ရိကျး ကဘၣ်လူၤပိာ်ထွဲမၤပိာ်ထွဲအီၤနီၣ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ.

၂ဝ၂၄ နယူဆီၣ်သ်ဝံကီၢ်စဲၣ် ပှၤသးစဲလၢပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်လိၣ်ဘၣ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ တၢ်ဟ့ၣ်လၤကပီၤခိၣ်ဖးစရီအပူၤန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး သရၣ် Aung Kyaw Htut Saw လၢအမၤတၢ်ဒ်သိး ပှၤမၤစၢၤပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအပှၤတဝၢ ပှၤမၤတၢ်ဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲဖံးတၢ်မၤတၢ်ဒ်သိးပှၤမၤစၢၤပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအပှၤတဝၢန့ၢ်အနံၣ် ၃ဝဘျဲၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲခိၣ်ဖးတၢ်လၤကပီၤအံၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအသီတခါလၢ University of Wollongong ဒီး Settlement Services International မၤသကိးအီၤအပူၤ ထံၣ်ဘၣ်သ့ၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဟံၣ်ပူၤဃီပူၤတၢ်မၤဆူၣ်မၤဆီး အမဲာ်ညါဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်စ့ၢ်ကီးတၢ်နိးတၢ်ဘျးဒီး တၢ်သးဘၣ်တံာ်တာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဆူၣ်ချ့ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်သးခု မ့ၢ်လၢဘံးထိရံယါပဒိၣ် ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤလၢ အကပာ်လီၤ တၢ်မၤကွၢ် ကသံၣ်ဖျၢၣ်သနူ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်မၤလီၤစိၤတခါအသိးန့ၣ်လီၤ.

နမ့မ့ၢ်ပှၤအိၣ်ဆိးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤလၢအဘၣ်တီၣ်ဖျါထီၣ်ခီသွဲစရီန့ၣ်, စးထီၣ်ဖဲလါယူၤလံ ၁သီ, လၢအမ့ၢ်ကျိၣ်စ့နံၣ်စးထီၣ်န့ၣ်, နကဘၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် အပူၤကွံာ်တနံၣ်နကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်လၢနမၤန့ၢ်အီၤခဲလၢာ် လၢအပာ်ဖျါဝဲဒၣ် တၢ်ဟံးန့ၢ်နကျိၣ်စ့လၢခိသွဲအဂီၢ်ထဲလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ တၢ်သမံသမိးကွၢ်စရီအဖီခိၣ် အီစထြ့လယါခိသွဲဝဲၤဒၢး (ATO) အဆၢတဲာ်ဝဲဒၣ် မ့ၢ်နကဘၣ်န့ၢ်ဘၣ်က့ၤ ကျိၣ်စ့ထဲလဲၣ် မ့တမ့ၢ် နကမၣ်အိၣ်လၢနဘၣ်ဟ့ၣ်အါထီၣ်ခိသ...

ဆူမဲာ်ညါစှၤကိးလါအတီၢ်ပူၤ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ 3-G mobile phone network — လီတဲစိစိာ်စုလီကျိၤဘျးစဲန့ၣ် တၢ်ကပာ်ပတုာ်ကွံအီၤန့ၣ်လီၤ.

အံးလဲးထြီနံး လီမ့ၣ်ပီးလီဖဲနဟံၣ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် အမၤတၢ်အသးသမူမ့ၢ်ဘူးထီၣ်ကလၢၤကွံာ်န့ၣ် နမၤတၢ်မနုၤလဲၣ်?

လါယူၤအသီ ၂ဝ မ့ၢ်ဝဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲမုၢ်နံၤအသိး တၢ်မၤဝဲဒၣ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ဒ်အမ့ၢ် တၢ်သ့ၣ်နီၣ်မၤလၤကပီၤပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဟံၣ်ဃီလၢအပှ့ၤဖဲအကြၢးအဘၣ် အတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒ်ဝဲဒၣ်လၢအမ့ၢ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်တခါအဆၢကတီၢ်, အီစထြ့လယါကီၢ် ကီၢ်စဲၣ် ၂ဘ့ၣ်လၢမ့ၢ်ဟံၣ်အပှ့ၤဒိၣ်ကတၢၢ်တၢ်လီၢ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢခံကတၢၢ် လၢအဘၣ်ဃးတၢ်ကမၤလီၤကဆှၣ် မၤဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါက့ၤ ဟံၣ်ဃီတၢ်အိၣ်ဆိး အတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤကိးနံၣ်ဒဲးဖဲလါယူၤအတီၢ်ပူၤန့ၣ်တၢ်သ့ၣ်နီၣ်မၤလၤကပီၤဝဲဒၣ်ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအနွံ, လၢအမ့ၢ်နွံတနွံလၢအပၣ်ဃုာ်ဒီးလါယူၤအသီ ၂ဝ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအမုၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲအီစထြ့လယါ ပှၤအ့ဒံယါဖိ အပှၤတဝၢအပူၤ ပိာ်မုၣ်ခံဂၤ လီၤအုးသံထံဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်ဃ့ထီၣ်အသီလၢတၢ်ကမၤဂ့ၤထီၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဘၣ်ဃးတၢ်ပူၤဖျဲးလၢထံအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဆၢကတီၢ်နုာ်လီၤဆူ တၢ်ဘၣ်တီၣ်ဖျါထီၣ်ကဒါက့ၤခိသွဲစရိလံအဃိ ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်လၢ ကအိၣ်ဒီးတၢ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သး မ့ၢ်လၢ ပှၤကူၣ်တရံးမၤန့ၢ်ကျိၣ်စ့ — scammer, လၢအသူတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အံၤ ဒီးပာ်လီၤတၢ်ပညိၣ်ဆူ တၢ်မၤန့ၢ်ပှၤအီစထြ့လယါဖိ နီၣ်ကစၢ်တဂၤအဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ် အနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ်ဟဲအါထီၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

ပှၤထူလံၤဖိ Aboriginal ဒီး Torres Strait Islander သ့ၣ်တဖၣ် စူးကါဝဲဒၣ်အဝဲသ့ၣ်လုၢ်လၢ်ထူသနူထးခိၣ်အကတိၤ လၢအသူဝဲဒ်သိးတၢ်ဘၢၣ်စၢၤတခါ လၢအစိာ်ခီ အဝဲသ့ၣ်လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတၢ်ဃဲၤပူၤသ့ၣ်တဖၣ်, အဝဲသ့ၣ်သူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ထံကီၢ်အံၤအဂ့ၢ်အကျိၤအရ့ဒိၣ်လၢကဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤနီၣ်နီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤစဲအ့ၣ်ဖိဒီး ဆူၣ်ချ့ပှၤဒိၣ်စိဒိၣ်ကမီၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ်လၢ ထိၣ်ဆီတိးကွံတၢ်ဆါအတၢ်ပနီၣ်အံၤ လဲလိာ်သလၣ်လီၤအသးဆူပှၤကညီကဒဲကဒဲအအိၣ်သ့န့ၣ်လီၤ.

တချုးဖဲ၂ဝဝ၇နံၣ် အဝဲအဟံၣ်ဖိဃီဖိဟဲသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဖဲကီၢ်အီစထြ့လယါဒ်ဘၣ်အခါန့ၣ် နါမိန့သွဲၤ ပှၤပၢဆှၢတၢ်အခိၣ်ဒိၣ်ဖဲ Comfort Care and Community Services မ့ၢ်ပှၤလၢအအိၣ်တ့ၢ်ဖဲမဲၢ်လးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤ စးထီၣ်ဖဲ၁၉၉၄ နံၣ် ဖဲအဝဲအသးနံၣ်အိၣ် ၁၅နံၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအီစထြ့လယါလွံၢ်ပူ သၢပူန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤအိခီဖံၣ်ကိးနံၤဒဲးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖံၣ်န့ၣ် ဖဲအံၤ တၢ်ပာ်အီၤဒ်သိး သးသမူသွံၣ်ကျိၤန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအီစထြ့လယါဖိလၢအကွဲၢ်အါမးကန့ၢ်ဘၣ်အါထီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအဘူးအလဲ ၃.၇၅မျးကယၤန့ၣ်လီၤ. Fair Work Commission ဆၢတဲာ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကဘၣ်မၤအါထီၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ကမနၢၤအဘူးအလဲန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဃုထၢမၤန့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤစရီအသီတခါအပူၤန့ၣ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အပူၤကွံာ်တနံၣ်န့ၣ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိ လၢအမၤန့ၢ် စ့ဟ့ၣ်လိၢ် တအိၣ်ဒီးစ့အ့ၣ် ဖဲပဒိၣ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤ အနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ်အါန့ၢ် ပှၤနီၣ်တဂၤစုာ်စုာ် မၤန့ၢ်အီၤဒ်အန့ၣ်လီၤ.

တနွံအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲကီၢ်အီစထြ့လယါဒီကလုာ်တၢ်မၤဃူမၤဖိးက့ၤတၢ်အနွံ National Reconciliation Week န့ၣ်လီၤ.

နမ့မ့ၢ်မိၢ်တဂၤလၢဖိဘူးကအိၣ်ဖျဲၣ် မ့တမ့ၢ် ဖိအိၣ်ဖျဲၣ်ဝံၤသီသီန့ၣ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် နကနၢ်ဟူဘၣ် တၢ်ကတိၤ 'baby blues' လၢအခီပညီမ့ၢ်— တၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ တၢ်သးဘၣ်တံာ်တာ် လၢဘၣ်လဲၤခီဖျိဖဲဖိအိၣ်ဖျဲၣ်ဝံၤသီ ၄လါတုၤ ၅လါအတီၢ်ပူၤအခါန့ၣ်လီၤ.

တနွံအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤဃူမၤဖိးက့ၤတၢ်အနွံ National Reconciliation Week, လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် မုၢ်နံၤမုၢ်သီအရ့ဒိၣ်ခံခါ ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ် တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ ဘၣ်ဃးပှၤထူလံၤဖိအတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲအပူၤကွံာ်တယံၤဒ်ဘၣ်န့ၣ် နါဖီဂ့ၤ လၢအမ့ၢ် ကညီတၢ်ကစီၣ်ဝဲၤလီၢ် ပှၤပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်အခိၣ်ဒိၣ်ဒီး အဲဒံထၢၣ်ခိၣ်ကျၢၢ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် Women in News Editorial Leadership Award ခိၣ်ဖးတၢ်လၤကပီၤ လၢအဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤလၢ WAN-IFRA WIN တၢ်ကရၢကရိ ဒီး အဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ်ခိၣ်ဖးတၢ်လၤကပီၤအံၤဒ်သိးဒီးအ့ရှၢၣ်မုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးခၢၣ်တဂၤအသိးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်လၢ Frontier Wars — ထံဆၢကီၢ်ဆၢတၢ်ဒုးတၢ်ယၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ကတိၤဖျၢၣ်လၢတၢ်သူညီနုၢ်အီၤလၢ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် အပူၤကွံာ်အါန့ၢ်အနံၣ်တကယၤအခါ တၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကး တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ် လၢအကဲထီၣ်ဖဲ ပှၤမၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢ်လၢအဟဲဆီလီၤအသးသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤ လၢအကဲထီၣ်အသးဖဲလၢ အဲကလံးဟဲသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအခါန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါမ့ၤ ၁၄သီအနၤန့ၣ် ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပှၤပၢၤစ့ Jim Chalmers ဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ် ၂ဝ၂၄နံၣ် စ့တိာ်ကျိၤစရီ လၢအပာ်တၢ်ပညိၣ်လၢကမၤစှၤလီၤ တၢ်အီၣ်တၢ်အီအပှ့ၤဒိၣ်ထီၣ်တၢ်ဆီၣ်သနံးဒီး စ့သွၣ်သွံလၢအကတၢၢ်တသ့ဘၣ် အတၢ်ဆီၣ်သနံးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

မုၢ်ပိၢ်ကပျီၤ လၢအမ့ၢ် မုၢ်ဖျၢၣ်ဖးဒိၣ်အကိပူၤ တၢ်ပိၢ်ဖးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ကဲထီၣ်သးအဃိ ဒုးကဲထီၣ်တၢ်လီၤကမၢကမၣ်လၢ အနဲၣ်ဖျါထီၣ် မုၢ်တၢ်ကပီၤအကတြူၢ် မုၢ်ယဲၤဂီၤလါ သကုၤဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.