رادیو نو | RadioNow

اپیزود ۲۹ رادیونو تلاشی است برای نزدیک شدن به یکی از شخصی‌ترین و در عین حال پنهانی‌ترین لایه‌های نقاشی‌های کاراواجو، آنجا که مرز میان نقاش و مدل و شخصیتِ تصویرشده محو می‌شود. در این اپیزود به بررسی این نکته می‌پردازیم که کاراواجو چگونه چهرۀ خودش را وارد نقاشی‌هایش می‌کند. از باکوسِ جوانِ بیمار، تا جالوتِ سر‌بریده و مدوزایی که ترس در وجودش منجمد شده. این چهره‌ها در واقع ردی از زندگیِ خودِ نقاش‌اند...

نامه‌های کافکا به معشوقه‌هایش بخشی از میراث ادبی او به شمار می‌روند ــ نه صرفاً مواد و مصالحی برای پژوهش در سوانح احوال او، بل بستر و امکان نابِ نوشتن، نوشتن چونان ادبیات. کافکا به معشوقه‌هاش نامه نمی‌نوشت تا صرفاً بگوید و نشان بدهد که معشوقۀ مربوطه را چقدر دوست می‌دارد. عشقی هم اگر بود ــ که بود ــ آمیخته بود با سودای نوشتن، تو گویی عشق بود چونان نوشتن، چونان طرح‌افکنی بنیادی برای نوشتن، پر از لک...

در میان دیوارهای سرد و خاموش ماوتهاوزن، هنوز صدایی می‌پیچد؛ صدایی که از دل رنج و خاکستر برمی‌خیزد و قصه‌های تلخ و شیرین زمانه‌ای ظلمانی را روایت می‌کند. در قلب اردوگاهی که مرگ قصۀ هر روزۀ آن بود، یاکووس کامبانللیس شاهد و راوی زندگی شده است. او نه از قهرمانان می‌نویسد، نه از پیروزی، از انسان می‌گوید ـ انسانی که حتی در اردوگاه کار اجباری و در بیداد تحقیر و گرسنگی هنوز می‌تواند بخندد، عشق بورزد...

فرانسه در آستانهٔ قرن هجدهم به نماد بحران‌های ساختاری بدل شده بود؛ سلطنت بوروکراتیک، فقر گسترده و نارضایتی عمومی شرایطی را ایجاد کرده بود که جرقه‌ای کافی بود تا جامعه گُر بگیرد. و آن جرقه سرانجام با ندای آزادی‌ و برابری بر جامعه افتاد و گُر گرفت. اما در این غوغای انقلابی این صدای زنان بود که پژواک خواسته‌های واقعی مردم بود، صدایی با خاستگاهی متفاوت و ژرف‌تر. آنها با قلم و فریاد و حتی حضور فعال در...

‏هدف دیکتاتوری مسخ افراد است به منظور تضمین اطاعت محض و خودخواسته. اما مسخ به‌یکباره بر فرد خیمه نمی‌افکند. مسخ یک فرایند است. این‌طور نیست که نظام ناگهان فردی را نشان کند اسلحه‌ای بدهد به دستش بگوید این آدم را بکش! نظام آن فرد را برمی‌گزیند، مرحله به مرحله تربیت می‌کند، با صبر و حوصله روحِ مسئولیت را از وجود او می‌زداید، مرحله به مرحله بَرَش می‌کشد و اجازه می‌دهد از هرم قدرت تا یک جایی بالا برود....

خیلی به‌ندرت پیش می‌آید که جهان درستیِ یک استدلالِ دانشگاهی را ثابت کند، و حتی از آن هم نادرتر این است که با یک کلمه این کار صورت بگیرد. کووید-۱۹ به خشن‌ترین شکل ممکن - با قرار دادنمان میان مرگ و زندگی - نشانمان داده که وقتی به علم اعتماد نمی‌کنیم و توصیۀ متخصصان را نادیده می‌گیریم، چه اتفاقی می‌افتد. بااین‌همه گاهی دانشمندان به خطا می‌افتند. اساس علم تجربی بر مشاهده و استقراء مبتنی است. از همین‌ر...

سنت‌گرایانِ اروپایی چه می‌گویند و نسبت سنت‌گرایی اروپایی با جریان‌های سنت‌گرای جهان جهان و به‌ویژه سنت‌گرایان ایرانی چیست؟ رنه گنون، پیشوای فرانسوی سنت‌گرایان اروپایی، بر آن بود غرب در نتیجۀ توقف جریان انتقال سنت دچار بحران است و مانع انتقال سنت‌گرایی را سه‌گانۀ عقل‌گرایی و مادی‌گرایی و علم‌گرایی می‌دانست که معنویت را به محاق برده‌اند. او پیروِ این باور به تشکیل گروهی از مریدان و هدایت رازآمیزانۀ...

قسطنطنیه/استانبول شهری‌ست دوپاره، هم به لحاظ جغرافیایی، هم به لحاظ تاریخی، هم به لحاظ فرهنگ‌اش. نماد زنده‌ای‌ست از تضادها و تناقض‌ها، و معلق در میان دو زمان و دو جهان. شهری که دم به دم داستانی نو از تناقض‌های بی‌پایانش روایت می‌کند. تضادهایی که ذاتی این شهر است و از گذشته تا اکنون به غنای آن افزوده است. تاریخ باشکوه امپراتوری‌ها در کوچه‌پس‌کوچه‌های این شهر با زنگ ناقوس کلیساها و آوای اذان در‌می‌آم...

بداهه می‌سراید و می‌نوازد و می‌خوانَد لیکوزَن. قصد در دل است و دل اینجا نیست که دست می‌نوازد و دهان می‌خوانَد؛ آنجاست که دخترک «نشسته بی ‌شو لحاف‌هاش را می‌چید». چیست مرادمان اگر او را «دخترکِ بی شو» بخوانیم؟ یعنی شو کرده و شویَش نیست، یا شو نکرده اصلاً؟ لحاف‌های که را می‌چید دخترک؟ لحاف‌های خودش را تنها؟ لحاف‌های خودش را و شویِ شایدی‌اش را؟ لحاف‌های اهلِ خانه را؟ و دخترک که را دید می‌زد؟ دید که م...

«و آنجا پاریس بود: پاریسِ زیبای غم‌انگیز با مردمانی سردرگریبان و سوگوار که نشانه‌های جنگِ خانمانسوز در گوشه گوشه‌ی آن نمایان بود...» کنفرانس صلح پاریس (۱۹۲۰-۱۹۱۹)، قرار بود پایانی بر جنگ جهانی اول و آغازی برای جهانی منظم‌تر باشد، اما همان‌قدر که تصمیمات این نشست خطوط مرزی را ترسیم کرد، بذر بحران‌های آینده را هم کاشت که بعدها به جنگ جهانی دوم انجامید. اپیزود اولِ فصلِ سوم رادیونو را اختصاص داده‌ایم...

نوروز یکی از نشانه‌های ملیت ماست. نوروز یکی از روزهای تجلی روح ایرانی است. نوروز برهان این دعوی است که ایران، با همه‌ی سالخوردگی، هنوز جوان و نیرومند است... پیر نوروز یادها در سر دارد. از آن کرانه‌ی زمان می‌آید، از آنجا که نشانش پیدا نیست. در این راه دراز رنجها دیده و تلخیها چشیده‌است. اما هنوز شاد و امیدوار است. جامه‌‌های رنگ‌رنگ پوشیده‌است، اما از آن همه، یک رنگ بیشتر آشکار نیست و آن رنگ ایران ا...

اینکه امروزه مردم خیلی کمتر از گذشته مطالعه می‌کنند و کتاب می‌خوانند و این روند در آینده نیز ادامه خواهد داشت، خبر جدیدی نیست. سؤالی که از خودم می‌پرسم این است که آیا کتاب چیزی است که باید از آن عبور کرد؟ آیا کتاب یکی از مظاهر زندگی دیروز است که به‌تدریج باید کنار گذاشت؟ آیا ما به فرمولی جادویی دست یافته‌ایم که ما را از خواندن کتاب بی‌نیاز کرده است؟ آیا بشر در مسیر تکامل خود مرحلهٔ کتاب‌خوانی را پ...

میلان کوندرا اصرار داشت که در قسمت زندگینامهٔ کتاب‌هایش فقط دو جمله بیاید: «در چکسلواکی زاده شد. سال ۱۹۷۵ در فرانسه ساکن شد.» او که در کشورش در اوج دورانِ استالینسیمْ کمونیستی دوآتشه بود، بعدها از هرچه ایدئولوژی‌ بیزار شد و از زندگینامه پرهیخت. یادداشت مختصر بیوگرافیکی که می‌خواست در شرح عمرش بیاید اکنون دیگر جملهٔ آخرش را یافته است: «در چکسلواکی زاده شد. سال ۱۹۷۵ در فرانسه ساکن می‌شود. سال ۲۰۲۳ د...

هانا آرنت در مقالهٔ «آشویتس تحت محاکمه» به جریان محاکمۀ فرانکفورت و حواشی آن پرداخته است. این مقاله داوریِ آرنت است دربارۀ آشویتس، دربارۀ جهانی که واژگون شده، جهانی ساختگی که هرگونه شباهتی با واقعیت را از دست داده بود، جهانی که در آن هر چیز هولناکی که در خیال می‌گنجید امکان‌پذیر بود، حتی وقتی که رسماً مجاز نبود. نشر نو این مقاله را در کنار ۹ جستارِ پیشترمنتشرنشدۀ دیگر از آرنت در کتابی با عنوان مسئ...

واتسلاو هاول نویسنده و رهبر جنبش مدنی چکسلواکی سابق در سال ۱۹۸۳ در پاسخ به بعضی نامه‌ها و شنیده‌ها از اتفاقات کشور دو نامه می‌نویسد. در روزهایی که خبر می‌رسد که همهٔ محافل و نیروهای مدنی مشغول بگومگو و نزاع با یکدیگرند، که کسی کاری نمی‌کند، که کسانی دارند کشور را ترک می‌کنند، که کسانی فقط به فکر خودشان هستند و انحصارطلبی پیشه کرده‌اند، که کسانی به فساد اقتصادی آلوده شده‌اند و کسانی هم شهرتِ بیشتر...

مسئولیت شخصی در دوران دیکتاتوری مقالهٔ مفصل و تاریخیِ هانا آرنت است در پاسخ به امواجِ انتقادات و نیز بدگویی‌ها دربارهٔ کتاب مشهورش آیشمان در اورشلیم. آرنت در این مقاله پرسش‌های بیشتری طرح می‌کند و به هر کدام پاسخ می‌دهد: مرز «مسئولیت شخصی» و «مسئولیت حقوقی» کجاست؟ افرادی که با حکومت‌های توتالیتر و خودکامه همکاری می‌کنند چه توجیهی برای همکاری خود دارند؟ شرّ چگونه مبتذل و پیش‌پاافتاده می‌شود؟ چ...

«شب‌های ۱۱۲» بخشی از خاطرات م. ف. فرزانه نویسندهٔ مشهور ایرانی‌ست از سال‌های دوستی با فرخ غفاری و فریدون هویدا در پاریس، و رفت‌وآمد و همکاری با سینماگران برجسته اروپایی چون روبرتو روسلینی و انریکو فولکینیونی و دیگران. روایتی دست‌اول از خلقیات و بده‌بستان‌ها و مشغله‌های این هر سه نویسنده و هنرمند ایرانی در پاریس و مناسبات آنها با چهره‌های ایرانی و اروپایی. دو کتاب از م. ف. فرزانه نیز معرفی کرده‌ایم...

«زبان فارسی» در طی قرن‌ها چه نقشی در شکل‌گیری هویت ملّی و جهان‌بینی مردم ایران داشت؟ زبان فارسی چگونه توانست مردمانی از گردنه‌های سخت‌گذر تاریخ عبور دهد و به امروز برساند؟ چه عوامل و زمینه‌های تاریخی‌ای دست به دست هم داد تا زبان فارسی قوام گرفت و آبستن ده‌ها حماسه و صدها دیوان شعر و تاریخ و متون علمی شد؟ چرا ضرورت دارد که امروز به گذشتهٔ این زبان و طیِ طریقِ تاریخی‌اش نگاه کنیم و جنبه‌هایی از زندگ...

در اپیزود یازده رادیو نو به مفهوم و تاریخ و بازتاب‌های واژهٔ «میهن» در زبان فارسی و تاریخ ایران پرداخته‌ایم. میهن چیست؟ میهن کجاست؟ میهن‌دوستی و مهر به میهن چه پیشینه و چه نقشی در زندگانیِ تاریخیِ ایران‌زاده‌ها داشته است؟ پژواکِ میهن در رادیو نو مهیای شنیدن است. نویسنده: رضا فرخ‌فال | مدیر هنری و گوینده: نگین کیانفر | صداگذار: حامد کیان | تهیه‌کننده: نشر نو

در اپیزود ده رادیو نو به نامه‌های عاشقانهٔ آلبر کامو و ماریا کاسارس در کتاب «خطاب به عشق» پرداخته‌ایم. داستان عشق این دو نویسنده و هنرمند مشهور را از آغاز تا اوج آن در میانهٔ قرن بیستم روایت کرده‌ایم و نامه‌هایشان را در این روایت خوانده‌ایم. در این نامه‌ها با وجوه ناآشنا و غیرمنتظره‌ای از شخصیت آلبر کامو مواجه می‌شویم و ژرفا و وسعت وجود ماریا کاسارس این بازیگر مشهور قرن بیستم را درمی‌یابیم. کِی، ک...

در اپیزود نه رادیو نو به حیات و ممات نویسنده‌ای پرداخته‌ایم که از مهم‌ترین نویسندگان و منتقدان ادبیِ ایرانیِ این قرن بود؛ از اعضای اصلیِ جنگ اصفهان و سرآمدِ جریانی از جریان‌های داستان‌نویسیِ چنددههٔ میانیِ قرن چهاردهم خورشیدی. او چگونه زیست؟ به چه افق‌هایی می‌نگریست؟ چه تلاطم‌هایی از سر گذراند و سرانجامِ کارش چه بود؟ او، آن روز که پائولو کوئیلو به تهران آمده بود، کجا بود؟ نویسندگان: شهریار مندنی‌پ...

پاریس برای هدایت مترادف آزادی و ادبیات بود. جنب‌وجوش زندگی دههٔ «دیوانه» (دههٔ بیست) امکانات تازه‌ای به او می‌بخشید. فرانسویان می‌خواستند جنگ جهانی و مرده‌های‌شان را به فراموشی بسپارند. چیزی به حرکت درآمده بود. تغییر قرن انگار در دههٔ بیست اتفاق می‌افتاد. پاریس در حال دگردیسی بود. هدایت در خیابان‌ها پرسه می‌زد، در میکده‌ها، سینماها، موزه‌ها وقت می‌گذراند و از حال‌وهوا، رنگ‌ها، نواها تأثیر می‌گرفت....

ازرا پاوند در نامه‌ای به رابیندرانات تاگور از او می‌خواهد که سفارش بانتینگ را به شخصی به نام پروفسور روریش بکند. در معرفی بانتینگ می‌نویسد: «او شاعری عالی است که می‌خواهد فارسی را بهتر یاد بگیرد و در جزایر قناری بی‌پول و مفلس افتاده‌ است. هیچ پولی ندارد و حاضر نیست تسلیم ساز و‌ کارهای مخوف کسب‌ درآمد شود.» اما بازل بانتینگ کیست؟ چند نفر از ایرانیان او را می‌شناسند و از ارتباطش با ایران اطلاع دارند...

ازرا پاوند در نامه‌ای به رابیندرانات تاگور از او می‌خواهد که سفارش بانتینگ را به شخصی به نام پروفسور روریش بکند. در معرفی بانتینگ می‌نویسد: «او شاعری عالی است که می‌خواهد فارسی را بهتر یاد بگیرد و در جزایر قناری بی‌پول و مفلس افتاده‌ است. هیچ پولی ندارد و حاضر نیست تسلیم ساز و‌ کارهای مخوف کسب‌ درآمد شود.» اما بازل بانتینگ کیست؟ چند نفر از ایرانیان او را می‌شناسند و از ارتباطش با ایران اطلاع دارند...

طاعون کِی از شهر خواهد رفت؟ مگر می‌شود داستان یک تنهایی و بی‌پناهی عمیق را در چند صفحه باز گفت؟ مگر می‌شود چیزی نوشت وقتی حتی نمی‌توان حرف زد؟ مگر می‌توان به وضعیتی چشم دوخت که در آن، حتی کسی هم که مرگ با بیماری در تقدیرش نوشته نشده ترجیح می‌دهد به زندگی‌اش پایان ببخشد؟ او هرچه می‌خواند و هرچه فکر می‌کند و هرچه قدم می‌زند، به جایی نمی‌رسد... پس طاعون کِی از شهر خواهد رفت و قرنطینه به پایان خواهید...