Prof. Antoni Dudek: Rzeczypospolite

Gościem audycji "Rzeczypospolite" był dr Paweł Sasanka z Instytutu Pamięci Narodowej. Rozmawialiśmy o wydarzeniach października 1956 roku w Polsce.

Na czym polegały "wybory" do Sejmu w czasach PRL-u? W jaki sposób wyłaniano kandydatów? Dlaczego namawiano do "głosowania bez skreśleń"?

Czy pojawienie się kryzysu po okresie długotrwałej poprawy warunków życia mogło doprowadzić do rewolucji roku 1980? Jak na nastroje społeczne wpływała zachodnia muzyka czy prasa dostępna w czasach gierkowskiego otwarcia na świat?

Gościem tego wydania audycji z cyklu "Rzeczypospolite" był prof. Jakub Polit z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Porozmawialiśmy o relacjach polsko-japońskich w pierwszej połowie XX wieku.

Gościem tego wydania "Rzeczypospolitych" był dr Tomasz Kozłowski z Instytutu Pamięci Narodowej oraz Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

W tym wydaniu audycji rozmawialiśmy o kształtowaniu tożsamości historycznej współczesnej Ukrainy. Gościem prof. Antoniego Dudka był prof. Tomasz Stryjek z Polskiej Akademii Nauk.

Zapraszamy na rozmowa z dr. Przemysławem Benkenem z IPN w Szczecinie o relacjach polsko-chińskich w latach 80. XX wieku i przyczynach dla których po 4 czerwca 1989 roku oba kraje poszły w różnych kierunkach.

Gościem tego wydania audycji z cyklu "Rzeczypospolite" był dr Maciej Łuczak z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk. 

O "Tygodniku Powszechnym" i jego znaczeniu w czasach PRL-u rozmawialiśmy w "Rzeczypospolitych" z Andrzejem Brzezieckim – autorem książki "Kocio, Kozioł, senator. Biografia Krzysztofa Kozłowskiego".

W jakim stopniu wywiad cywilny był w czasach PRL zależny od Związku Radzieckiego? Kim byli działający w jego ramach "Hiszpanie" oraz "Francuzi"? Czym przede wszystkim się zajmowano? Co spowodowało, że w roku 1961 doszło do reorganizacji wywiadu cywilnego?

Książki, artykuły, seriale i filmy. O tym, w jaki sposób w czasach PRL wojsko włączało się w historyczne spory, w audycji "Rzeczypospolite" opowiadał dr Tomasz Leszkowicz - autor książki "Spadkobiercy Mieszka, Kościuszki i Świerczewskiego. Ludowe Wojsko Polskie jako instytucja polityki pamięci historycznej".

- Lenin jest w oficjalnej narracji rosyjskiej potępiany jako człowiek, który po pierwsze zrobił rewolucję (...), jak również doprowadził do usamodzielnienia się szeregu republik - mówił w Dwójce Piotr Skwieciński, autor książki "Koniec ruskiego miru? O ideowych źródłach rosyjskiej agresji".

- Gomułka nie nadawał się charakterologicznie na w pełni dyspozycyjnego stalinistę (...). Chciał komunizm budować bardzo po polsku. Wbrew pozorom Gomułka był dziwnym rodzajem komunistycznego patrioty. Nienawidził II Rzeczpospolitej, ale jednocześnie zraził się do Związku Sowieckiego. Stalina kochał, ale mu nie ufał - mówił w Dwójce dr Robert Spałek z Instytutu Pamięci Narodowej.

- Lata 1720-1721, kiedy August II próbował wydostać się z sideł rosyjskich, ale jego próby nie powiodły się na skutek liberum veto stosowanego przez hetmanów z poparciem Rosji na sejmie, to był moment, kiedy zarówno król, jak i Rzeczpospolita znaleźli się za kratami, z których będzie bardzo trudno się wydostać - mówił w Dwójce Richard Butterwick, autor książki "Światło i płomień. Odrodzenie i znis...

- Największym problemem Polaków było zbudowanie nowoczesnego państwa, które byłoby w stanie stworzyć sieć instytucji organizujących życie - mówił podczas spotkania z Antonim Dudkiem prof. Włodzimierz Mędrzecki z Instytutu Historii PAN.

Ilu Ukraińców zostało w Polsce po II wojnie światowej? Gdzie były ich największe skupiska? Jakie było znaczenie Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego w PRL? Jakie miejsce zajmowała tematyka ukraińska w publikacjach bezdebitowych? O Ukraińcach w Polsce Ludowej opowiadał w "Rzeczypospolitych" prof. Igor Hałagida z Uniwersytetu Gdańskiego.  

- Wiemy całkiem sporo na temat, z kim handlowano i jak to wyglądało w praktyce. Materiały są do pewnego stopnia odtajnione, chociaż część jeszcze znajduje się w instytucji, która była za to odpowiedzialna i była monopolistą. Chodzi o Centralny Zarząd Inżynierii - mówił w rozmowie z prof. Antonim Dudkiem Przemysław Gasztold z Instytutu Pamięci Narodowej.

O książce "Miejski grunt. 250 lat polskiej gry z nowoczesnością" prof. Antoni Dudek rozmawiał w "Rzeczypospolitych" z jej autorem prof. Rafałem Matyją.

- Jeśli chodzi o kwestię porozumienia, 1950 rok, trzeba rozpocząć od uwagi, że był to element szerszej wizji prymasa Wyszyńskiego dogadywania się z władzami w sposób pokojowy, do kiedy jest to możliwe - mówił w audycji "Rzeczypospolite" prof. Rafał Łatka, autor książki "Prymas Stefan Wyszyński w realiach PRL".

Podczas III wojny światowej - zgodnie ze szczegółowymi rozkazami płynącymi ze Sztabu Generalnego Armii Sowieckiej - przed polskimi jednostkami stawiano zadania głównie ofensywne. Polscy żołnierze w ramach wielkiej ofensywy wojsk należących do Układu Warszawskiego mieli zdobyć północną część RFN, Danię, częściowo Holandię i Belgię. Broń jądrowa stanowiła przy tym niezwykle istotny czynnik walki.

W audycji "Rzeczypospolite" gościliśmy prof. Wandę Jarząbek i rozmawialiśmy o jej książce "Kłopotliwy sojusznik? PRL i RP w politycznych strukturach Układu Warszawskiego w latach 1980-1991".

Kim byli komuniści, którzy po II wojnie światowej objęli w Polsce władzę? Z jakich grup społecznych się wywodzili? Jakie były ich przedwojenne losy? Dlaczego tak mało było wśród nich kobiet? Skąd wzięła się w powojennej elicie władzy taka duża obecność osób z żydowskimi korzeniami? Gościem audycji z cyklu "Rzeczypospolite" był dr Łukasz Bertram z ISP PAN, autor książki "Bunt, podziemie, władza. Po...

Wielkie ośrodki wypoczynkowe albo domki nad jeziorami, stołówki i dancingi. Podczas audycji cofnęliśmy się o kilkadziesiąt lat i rozmawiamy o tym, jak wyglądał urlop w minionej epoce.

- Anders był człowiekiem doświadczonym, wywodził się z armii rosyjskiej, znał język i realia. Przeżył gehennę aresztowany we Lwowie, siedział w więzieniu na Łubiance. Był to naturalny kandydat do objęcia tego stanowiska - mówił w Dwójce prof. Sławomir Kalbarczyk z Instytutu Pamięci Narodowej. Audycję poświęciliśmy fenomenowi Armii Andersa i jej wędrówce z terenów ZSRR na Zachód.

Stosunki między USA i ZSRR uległy znacznemu ochłodzeniu po śmierci Franklina Delano Roosevelta. Co zdecydowało o tej zmianie kursu? Jakimi zasadami kierował się nowy prezydent - Harry Truman?