ตามรอยพระตถาคต

นามธรรมทั้งปวง ล้วนเนื่องด้วยนามธาตุ คือ วิญญาณธาตุ แต่จะเนื่องด้วยอย่างไร ต้องเห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท ตายแล้วอย่างไรต่อ คำตอบมีในคลิปนี้

การเห็นอริยสัจสี่ เป็นอย่างไร การรู้แจ้งขันธ์ห้า เป็นอย่างไร

อัสสขลุงกสูตร ว่าด้วยม้ากระจอกและคนกระจอก พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๒๐ หน้าที่ ๓๘๗

“ ภิกษุทั้งหลาย ทางนี้เป็นทางเดียว เพื่อความบริสุทธิ์ของเหล่าสัตว์เพื่อล่วงโสกะและปริเทวะ เพื่อดับทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งนิพพาน ทางนี้คือสติปัฏฐาน ๔ ประการ ”

ความรู้ความเข้าใจในปฏิจจสมุปบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ สมัยใดที่เกิดการมนสิการโดยแยบคาย ไปตามปฏิจจสมุปบาท ย่อมรู้ชัดธรรมทั้งปวง ว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา อริยมรรคเพื่อออกจากความยึดมั่น อริยมรรคเพื่อออกจากทุกข์ เป็นอย่างนี้

อะไรที่เราควรรู้แจ้งตาม จากอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ที่พระศาสดาได้บรรลุแล้ว บางอย่างเราต้องบรรลุอย่างที่พระศาสดาได้บรรลุแล้ว เพื่อให้ถึงความเป็นอริยบุคคล บางอย่าง องค์คุณยังไม่ถึง เราไม่อาจบรรลุคุณอันไหนได้

การรู้ชัดธรรมชาติที่อาศัยกันเกิดขึ้น ตามความเป็นจริง หรือรู้ชัดปฏิจจสมุปบาท นั้นคือหนทางอันประเสริฐ ที่จะทำให้เห็นแจ้งใน อนัตตา เพราะเห็นอนัตตา โดยถูกต้องตามความเป็นจริง จึงจะหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้

หลักการเจริญสติ มีหลักเดียว คือ ต้องพิจารณา หรือต้องโยนิโสมนสิการ ในธรรมนั้น ดังนี้ว่า เพราะอะไรหนอมี ธรรมนี้จึงมี หรือ เพราะอะไรหนอไม่มี ธรรมนี้จึงไม่มี การพิจารณา ไปตามลำดับดังนี้ จะทำให้เห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท เพราะเห็นแจ้งในปฏิจจสมุปบาท ย่อมรู้ชัดในอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา เพราะรู้ชัดในอนัตตา ย่อมหลุดพ้น ไม่ถือมั่นในธรรมทั้งปวง

ว่าด้วยการแสดงธรรมเรื่องสำคัญ เพื่อให้ภิกษุได้รับเอาไปปฏิบัติ ให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้

ว่าด้วยการแสดงธรรมเรื่องสำคัญ เพื่อให้ภิกษุได้รับเอาไปปฏิบัติ ให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้

สัมมาทิฏฐิ ความรู้ที่ถูกต้อง เป็นสิ่งสำคัญสูงสุด เพื่อออกจากทุกข์ทั้งปวง

ความรู้ความเข้าใจ ที่ถูกต้อง ในสังขตธรรมทั้งปวง นี้คืออริยสัมมาทิฏฐิ ที่ต้องมีก่อน ที่ต้องรู้ก่อน แล้วอาศัยความรู้ความเข้าใจนี้ เพื่อกำหนดรู้ เพื่อรู้ชัด เพราะเมื่อรู้ชัด เมื่อน้อมใจไปอย่างนั้น จึงจะเบื่อหน่าย คลายกำหนัด และหลุดพ้นจาก สังขตธรรมทั้งปวงได้

บทสนทนา นำเรื่องราวจากชีวิตประจำวัน เข้าสู่กระบวนการเดินมรรค กระบวนการกำหนดรู้ เพื่อรู้แจ้ง เพื่อหลุดพ้น ได้อย่างไร

สัพพาสวสูตร พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๑๒ หน้าที่ ๑๗

อาสวะที่ต้องละด้วยทัสสนะ เพราะอาศัยการได้ฟังพระสัทธรรม และเพราะอาศัยโยนิโสมนสิการ จนเห็นแจ้งในพระสัทธรรม คือ เห็นแจ้งในอริยสัจ เห็นแจ้งในอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา เพราะเห็นปฏิจจสมุปบาท เพราะเห็นธรรม เพราะเห็นการตรัสรู้ของพระศาสดา เพราะเชื่อในการตรัสรู้ของพระศาสดาแล้วนั่นเอง โสดาบันจึงมีได้

กายคตาสติสูตร ว่าด้วยการกำหนดรู้กาย การกำหนดรู้ดินน้ำไฟลม

พระศาสดา ตรัสรู้ความจริงนี้ ความจริงอันซับซ้อน ยุ่งยาก ยาก จนหาคนที่จะรู้ตามได้ยากยิ่ง เพราะเหตุนั้น ในเบื้องต้น พระศาสดาจึงน้อมไปที่จะไม่แสดงธรรม ดังนั้นสิ่งที่พระศาสดาตรัสรู้จึงยาก และเราต้องรู้แจ้งในสิ่งนั้นให้ได้ และสิ่งนั้น สิ่งที่พระศาสดาตรัสรู้นั้น ก็คือ เรื่องของตัวเรานั่นเอง ผู้ใดไม่รู้ชัดว่า ตัวเราคืออะไร ผู้นั้นย่อมออกจากอัตตาไม่ได้เลย

“อานนท์ เพราะเหตุนี้แล กรรมจึงชื่อว่าเป็นไร่นาวิญญาณจึงชื่อว่าเป็นพืช ตัณหาจึงชื่อว่าเป็นยางเหนียว วิญญาณดำรงมั่นอยู่ได้ เพราะธาตุอย่างหยาบของสัตว์ที่มีอวิชชาเป็นเครื่องปิดกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูกใจ การเกิดในภพใหม่จึงมีต่อไปอีกด้วยประการฉะนี้”

อาศัยดินน้ำไฟลมมี กามธาตุจึงมี อาศัยผัสสะกับกามธาตุ เวทนา สัญญาในกาม สังกัปปะ(สังขาร)ในกาม จึงมี อาศัยสัญญาวิปลาส สังกัปปะวิปลาส ในกามธาตุนั้น จิตวิปลาสในกามธาตุ หรือ กาโมจึงมี

เบื้องต้นขอให้ปลงใจเชื่อในปฏิจจสมุปบาท เชื่อในธรรมชาติที่อาศัยกันเกิดขึ้น เช่น ธรรมสิบหมวด เชื่อมั่นว่าไม่มีอัตตา ในธรรมชาติเหล่านั้น หากยังใส่ใจเพ่งพินิจ กำหนดรู้ ไปเรื่อยๆ อนุสัยจะค่อยๆสิ้นไปตามลำดับ ไม่ได้สิ้นไปทีเดียว อินทรีย์จะดีขึ้นไปตามลำดับ ไม่ได้เต็มรอบในคราวเดียว

พระศาสดาทรงจำแนกธรรมสั่งสอนสัตว์ ให้เหมาะแก่อินทรีย์ ให้เหมาะแก่สภาพความเป็นอยู่ พระองค์ทรงมีปัญญา แสดงหนทางดำเนินไปเพื่อออกจากอกุศลธรรม เพื่อไปบรรลุกุศลธรรม แก่ทั้งฆราวาสและบรรพชิต

สุสิมปริพพาชกสูตร พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๑๖ หน้าที่ ๑๔๓

พระอรหันต์มีปกติ เห็นโลกทั้งปวงอย่างไร

พระศาสดาแสดงไว้แล้ว ขอให้ตั้งใจฟัง

อานาปานสติ เป็นอีกรูปแบบของสติ (เครื่องอยู่เป็นสุขของพระอรหันต์) อานาปานสติ เป็นอีกรูปแบบของการเจริญสติ (การเดินมรรคของผู้ตำ่กว่าพระอรหันต์) แต่การทำอานาปานสติ ก็เป็นของปรุงแต่ง เป็นสังขตธรรม อาศัยการสงบจากกาม พยาบาท เบียดเบียน และอาศัยการมีอริยสัมมาทิฏฐิ จึงจะเป็นฐานะที่จะทำอานาปานสติได้ มรรคนี้ ปฏิปทานี้ พระศาสดา จึงตรัสสอนแก่บรรพชิต ผู้หลีกออกจากกาม เป็นหลัก เพราะอริยสาวกเหล่านี้ จะเข้าถึงอานาป...