เมือง-หมา-นุด

เมืองในยุคแรกมอบให้ใครเป็นนักพัฒนาเมือง พระราชกำหนดศุขาภิบาล กรุงเทพฯ ร.ศ.๑๑๖ กำหนดไว้ชัดเจนว่าเป็น "แพทย์" กับ "วิศวกร" เพราะเหตุใด ลองมาฟังกัน

เราคุ้นเคยกับรั้วบ้านทึบๆ สูงๆ ในกรุงเทพมหานคร แต่พอเราดูหนัง hollywood เราก็เห็นว่า บ้านในยุโรปและอเมริกา ไม่มีรั้วหรือมีก็แค่เตี้ย ๆ เพื่อกำหนดขอบเขตแบบหลวม ๆ แค่นั้นเอง ก็ให้สงสัยว่า ทำไมรูปแบบของรั้วบ้านเรากับบ้านเขามันต่างกันแบบสุดขั้วขนาดนี้ ก็ไปสืบค้นมาเล่าสู่กันฟัง

ประชาชนมักจะร้องเรียนเสมอว่า ผังเมืองรวมที่ประกาศออกมาใช้งาน ไม่ยุติธรรม ไม่เป็นธรรมต่อพวกเขา ทั้งจำกัดการมีส่วนร่วมของประชาชน และเมื่อประกาศออกมาบังคับใช้ก็รอนสิทธิที่พวกเขาควรจะได้รับไปอย่างมากเกินความจำเป็น ลองมาฟังกันว่า ผังเมืองรวมไม่ยุติธรรมจริงหรือ

ต่อเนื่องจากเมือง-หมา-นุด EP7 ที่ให้คำนิยาม "ความหนาแน่นสูง" กับ "ความแออัด" เอาไว้ แล้วทิ้งท้ายว่า กรุงเทพฯ เราไม่ได้หนาแน่นสูงเลย แต่แออัดเพราะเราวางผังเมืองไม่ดี Episode นี้มีตัวเลขเชิงสถิติมายืนยันอย่างชัดเจน ว่ากรุงเทพฯ หนาแน่นสูงเกินไปหรือเปล่า 

เว็บไซด์ของวารสาร National Geographic ได้อธิบายถึงวิวัฒนาการของเมืองไว้อย่างกระชับเข้าใจง่าย ผมเลยเอามาถอดความและขยายความเพื่อความเข้าใจที่ชัดเจนขึ้นมาเล่าสู่กันฟัง

ในอดีดพื้นที่สาธารณะถูกตีความว่า ต้องเป็นพื้นที่สีเขียว เป็นของรัฐเพียงอย่างเดียว และถูกใช้งานเพื่อสาธารณะตลอดเวลาเท่านั้น แต่ในปัจจุบันพื้นที่สาธารณะกำลังถูกตีความใหม่ ตีความอย่างกว้างเพื่อให้มีพื้นที่สาธารณะมากขึ้นและมีประสิทธิภาพในการให้บริการประชาชนมากขึ้น

มาดูสัดส่วนประเภทยานพาหนะที่คนกรุงเทพฯ ใช้เดินทางกัน รถยนต์ส่วนตัวก็ติด ระบบขนส่งมวลชนก็แน่นเอี้ยด จริง ๆ แล้วเขาเดินทางแบบไหนกันนะ แล้วถ้ารถไฟฟ้าสร้างครบ 10 สายแล้ว สัดส่วนการเดินทางจะเปลี่ยนไหม คนจะเลิกใช้รถยนต์ส่วนตัวแล้วหันมาใช้รถไฟฟ้าเพิ่มขึ้นไหมนะ

ญี่ปุ่นบอกว่า เกษตรกรรมแห่งอนาคตใช้วิธีแบบเดิมที่ปู่ย่าตายายเคยทำมาไม่ได้แล้ว เพราะสินค้าเกษตรต้องรับประกันปริมาณและคุณภาพ ใช้แรงงานให้ลดลง และต้องลดปัญหาต่อสิ่งแวดล้อมควบคู่กันไปด้วย ญี่ปุ่นจึงใช้นวัตกรรมด้านการเกษตร Agritech Innovation เพื่อแก้ปัญหาเหล่านั้น

เมือง San Francisco ได้เผยแพร่แผนและผังในการพัฒนาและฟื้นฟูพื้นที่ downtown เมื่อเดือนกรกฎาคม 2565 ครอบคลุมพื้นที่ศูนย์กลางเมือง 43 บล็อก เพื่อฟื้นฟูเมืองและปรับตัวให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตใหม่หลัง COVID-19

ในช่วงระบาดของ COVID-19 ประเทศจีนได้สร้างอาคารเพื่อกักตัวผู้ติดเชื้อและซุ้มเพื่อตรวจคัดกรองโรคเป็นจำนวนมาก วันนี้โควิดจบไปแล้ว จีนจะจัดการสิ่งที่สร้างเพื่อการเฉพาะหน้าเหล่านั้นอย่างไร

เราเรียนกันมาว่าเหตุแห่งการย้ายจากกรุงธนบุรีมากรุงรัตนโกสินทร์มี 4 ข้อ คือ ไม่มีพื้นที่ขยายวัง เป็นฝั่งที่ถูกแม่น้ำกัดเซาะ ขยายเมืองในอนาคตได้ยาก และมีปัญหาทางยุทธศาสตร์การป้องกันประเทศ แต่ที่ระบุไว้ในพงศาวดาร มีแค่เหตุเดียวและกรมพระยาดำรงราชานุภาพวิเคราะห์เพิ่มขึ้นอีก 1 เหตุ รวมเป็น 2 เหตุไม่ใช่ 4 เหตุอย่างที่เราเรียนกัน

เราคุ้นเคยกับ ค่าแรงขั้นต่ำต่อวัน ที่ประเทศไทยใช้เพื่อคุ้มครองแรงงานให้มีรายได้จากนายจ้างอย่างเป็นธรรมมาตลอด แต่ที่ประเทศอื่น ๆ ในโลกกำลังพยายามผลักดันกันกลับเป็น การรับประกันรายได้ขั้นต่ำ ของประชาชน โดยรัฐคำนวณว่าประชาชนต้องมีรายได้เท่าไหร่จึงจะเพียงพอต่อการดำรงชีวิตอย่างมีคุณภาพพอประมาณได้ แล้วรัฐเติมให้กับคนที่ได้น้อยกว่าให้เพียงพอ 

ข้อมูลขององค์การอนามัยโลก WHO เมื่อปี 2014 ได้สำรวจอัตราการเสียชีวิตของพลเมืองในประเทศต่าง ๆ ไว้ ลองมาดูข้อมูลของสหรัฐอเมริกา และ เยอรมนี เทียบกับประเทศไทย จะเห็นประเด็นที่น่าสนใจมาก ๆ 

เราชื่นชมกันนักว่า คนเนเธอร์แลนด์ขี่จักรยานกันเยอะมาก ๆ แต่เยอะแค่ไหน จริง ๆ แล้วเขาขี่กันไม่เกิน 4.5 กม.ต่อวันเท่านั้นนะ (กลุ่มวัย 12-17 ปี ที่ขี่มากสุดแล้ว ส่วนวัยอื่น ๆ ต่ำกว่านี้ทั้งนั้น)  ยานพาหนะทุกประเภทมีข้อจำกัดด้านระยะทางของตัวเอง เดินเท้า 400-800 เมตร จักรยานประมาณ 2 กม. ขนส่งมวลชนไม่เกิน 8 กม. จะส่งเสริมอะไรก็ต้องเข้าใจตัวนี้ก่อนนะจ๊ะ

มีการใช้ข้อความในทวิตเตอร์ประมาณ 2 ล้านทวีต ของ London และ San Francisco มาวิเคราะห์ว่าพื้นที่ไหนในเมืองใหญ่ที่คนรู้สึกมีความสุขที่สุดและมีความทุกข์ที่สุด

เป็นที่รู้กันว่า ประชากรในชนบทลดลงสวนทางกับประชากรเมืองที่เพิ่มขึ้น ปรากฏการณ์นี้ส่งผลอะไรบ้าง ลองมาฟังกัน

มาตรการ FAR bonus ถูกนำมาใช้กับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2549 เพื่อจูงใจให้เอกชนสร้างสิ่งที่พึงประสงค์ต่อสาวนรวมในแปลงที่ดินตนเอง แล้วสามารถสร้างพื้นที่อาคารเพิ่มจากที่กฏหมายกำหนดไว้สูงสุดได้ไม่เกิน 20% มาติดตามผลว่าจนถึงปัจจุบันมาตรการนี้ประสบความสำเร็จแค่ไหนอย่างไร

คนไทยบ่นว่าน้ำมันแพง แต่ตัวชี้วัดสองตัว คือ ราคาน้ำมันไทยเทียบกับค่าเฉลี่ยของโลก และอัตราค่าครองชีพ บอกว่า น้ำมันในประเทศไทยถูกกว่าประเทศอื่นเขานะ ลองมาฟังกัน

เคยสงสัยไหมว่า ทำไมฉันต้องเดินทางไปนู่นไปนี่ ทำไมฉันไม่อยู่กับที่แล้วทุกอย่างวิ่งมาหาฉัน ลองมาหาเหตุผลกัน

ขั้นตอนในการวางผังเมือง ที่กรมโยธาธิการและผังเมืองวางระเบียบไว้มีอยู่ 18 ขั้นตอน ดูซับซ้อนอยู่ เลยจับเอามาอธิบายให้สั้นลง เข้าใจง่ายขึ้น และเพิ่มเติมอุปสรรคในแต่ละขั้นตอนมาให้ฟังกัน

โลกเขาว่า การวางแผนทำให้ชีวิตดี มีประสิทธิภาพ และประหยัด ลองมาดูว่าโลกเขาคิดและทำอย่างไรกัน

ปัญหาการขยายตัวของเมืองแบบไร้ระเบียบ หรือ Urban Sprawl เป็นปัญหาของเมืองในช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมา ก็มีแนวทางแก้ปัญหาด้วยเทคโนโลยี ให้คนทำงานที่บ้านซะ ก็ใช้พื้นที่ชานเมืองและโครงสร้างพื้นฐานคุ้มค่ามากขึ้น แต่การใช้เทคโนโลยีจะเป็นเหตุให้คนจนถูกทิ้งไว้ข้างหลัง ลองมาฟัง

กรุงเทพฯ มีปัญหามากมายตามประสามหานครของโลก ลองมาฟังกันว่า ปัญหาหลัก ๆ คืออะไร และมีแนวทางในการแก้ปัญหาเหล่านั้นได้อย่างไรบ้าง

ใครคือบิดาแห่งการวางผังเมือง เขาคิดอะไรตอนที่จับพื้นที่ต่าง ๆ ของเมืองมาเข้าระเบียบเพื่อให้เกิดผังเมืองที่มีประสิทธิภาพ

ข่าวจากเว็บไซด์ news.thaipbs..or.th เมื่อวันที่ 24 มกราคม 2560 พาดหัวว่า กรมชลประทาน อึง "ผังเมือง" ไม่เคยออกแบบทางระบายน้ำ อ้าว แบบนี้เมืองที่มีผังเมืองแทนที่จะดี ก็กลายเป็นแย่น่ะสิ ลองมาฟังกันว่าหลักการที่ถูกต้องเป็นอย่างไร