PIASA Archives Podcast

Anti-Polish Propaganda in Polish-Jewish Relations Colonel, At the end of September 1944, a minor incident occurred in Rio de Janeiro, which, however, had certain political consequences and contributed to the exacerbation of Polish-Jewish relations in Brazil, particularly in Rio de Janeiro. Since I have reason to believe that the echoes of this matter will reach New York and London and that you, Co...

Polish prisoner named Włodek Turczyniak, having secured a position as the SS kitchen warehouseman, began contemplating an escape. Surveying his surroundings, he concluded that, by removing certain obstacles, he could take the risk of making a break for "freedom" from the warehouse area, which was near the Soła River. One wall of the building was not secured with barbed wire on the river side, and...

Jan Pogorzelski From My Memoirs: The Last Days The end of April 1945 is approaching. The German extermination camp in Mauthausen is swelling with an overflow of new transports. Every day, transports of human phantoms, ravaged by hunger and disease, drag themselves in. There is no more space in Mauthausen; we sleep four to a single bunk. So they drive people further to Gusen, but since there is no...

Wacek was the youngest political prisoner in the Crematorium III squad at the German Concentration Camp of Birkenau. He was no older than 11, came from the vicinity of Zamość, and despite the beautiful May weather, he constantly sniffled with a runny nose. His father and his sister Irene, who was 16, were also in Birkenau, but the fate of his mother and younger sister, who was about 6, was unknown...

Before I found myself on the death train, I was properly arrested on May 3, 1943, and then transported by the Germans to Miechów. There, I was interrogated under torture—beatings and the "pole" method. Since I was tough, the infamous sadist known as Ivan the Terrible and the deputy head of the Gestapo, Retinger, personally tried to break me. During the investigation, they proved that I had escaped...

Jan Pogorzelski Z teki moich wspomnień: Ostatnie Dnie: Zbliża się koniec kwietnia 1945 roku. Vernichtung Lager (obóz wyniszczenia) w Mathausen pęcznieje od nadmiaru nowych transportów. Wloką się co dzień transporty widm ludzkich, zżartych przez głód i choroby. W Mathausen nie ma już miejsca, śpimy po czterech na pojedynczej pryczy. Pędzą więc ludzi dalej do Gusen, ponieważ jednak i tam nie ma miej...

Włodek Turczyniak dochrapawszy się posady magazyniera kuchni SS zamyślił ucieczkę. Rozejrzawszy się w otoczeniu doszedł do wniosku, iż po usunięciu niektórych przeszkód może zaryzykować skok na „wolność” z rejonu magazynu, który był w pobliżu rzeki Soły. Jedna ze ścian budynku nie była strzeżona od rzeki drutami, zaś dolne okna tejże ściany należały do piwnicy budynku. Okna te zaopatrzone były w ż...

Zanim znalazłem się w pociągu śmierci, zostałem prawidłowo aresztowany w dniu 3 maja 1943 r., po czym przewiozło mnie gestapo do Miechowa. Tu przeprowadzono ze mną przesłuchy przy zastosowaniu tortur, czyli bicia i słupka, a że byłem twardy, więc osobiście mnie zmiękczał sławny sadysta zwany Iwanem Groźnym oraz zastępca szefa gestapo Retinger. Na śledztwie udowodniono mi trzy ucieczki z trzech pop...

Wacek był najmłodszym więźniem politycznym komanda Krematorium III Birkenau. Miał lat najwyżej 11, pochodził z okolic Zamościa i mimo pięknej majowej pogody ustawicznie pociągał usmarkanym nosem. Ojciec jego i siostra Irena lat 16 byli również w Birkenau, lecz los jego matki i młodszej siostry, lat około 6, był dla niego nieznany. Wacek dostał się z rodziną do obozu koncentracyjnego, dlatego tylko...

KONSULAT GENERALNY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W KURYTYBIE CORITIBA, 23 sierpnia 1940 r. Do Pana Ministra Dr. Tadeusza Skowrońskiego Posła R.P. w Rio de Janeiro. Stosownie do polecenia Pana Ministra w sprawie przyjazdu poetów Tuwima i Lechonia, pozwalam sobie rzucić kilka uwag odnośnie formy wykorzystania ich przewidzianego pobytu w Paranie. Biorąc pod uwagę, pod względem narodowościowym -  eksponow...

POSELSTWO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W RIO DE JANEIRO dn. 20 października 1939 r. W sprawie możliwości rekrutacji w Brazylii do armii polskiej Do: Ministerstwa Spraw Wojskowych w Paryżu Ściśle tajne Liczebność kolonii polskiej w Brazylii oceniana była powszechnie w Polsce przez Światowy Związek Polaków z Zagranicy na circa 300.000 osób, przy czym Polaków liczono na 196.000, Rusinów – na ca 83.000,...

POSELSTWO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W RIO DE JANEIRO RIO DE JANEIRO, dn. 8 grudnia 1939 r. W sprawie opozycji antyhitlerowskiej wśród Niemców, Austriaków, Czechów i Żydów w Brazylii Do: Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Angers Niemcy: Emigracja niemiecka w Brazylii, której liczebność oceniana jest na circa 1,5 miliona, składa się pod względem politycznym w większości z hitlerowców, względnie symp...

Napisała Róża Nowotarska W okresie przedwojennym często słyszeliśmy takie zdania: “Kobiety kształtują charakter Narodu” - albo: “Jakie są kobiety, taki jest Naród”. Oba te zdania podkreślają nie tylko zaszczytną rolę, jaką wyznaczono kobiecie w polskim życiu narodowym, ale również określają jasno obowiązki, jakie z tym zaszczytem spadły na barki kobiece. W normalnych, przedwojennych warunkach, wyp...

Zdarzyło się, że musiałem wyjechać do Niemiec... W pociągu, jak to teraz zwykle, tłok i ścisk, ludzie jednak rozumiejąc ciężką sytuację, robią wychodzącemu miejsce, tak, że i ja mogłem się dostać do środka wagonu … Rozmowy: tu mówią po niemiecku, tam słychać język serbski, ówdzie znów węgierski… Jakoś polskiego języka nie słychać. Pociąg mija jedną stację za drugą i wreszcie na końcu wagonu: “Fele...

Napisał W. M. Tereński “Idą czasy, które wymagać będą nie tylko tęgich mózgów, ale i tęgich charakterów.” (Dr. Tadeusz Bielecki) Często mówi się o kimś: to jest człowiek z charakterem. Nie zawsze jednak dokładnie zdajemy sobie sprawę, co przez to należy rozumieć? - jakimi cechami odznacza się “człowiek z charakterem”? Nie można powiedzieć, aby określenie to było szczególnie szczęśliwe, lecz stwier...

Dzisiejszy dzień Święta Narodowego święcimy w chwili zwycięstwa, we chwili, gdy Niemcy – nasz odwieczny wróg – wspólnym wysiłkiem Narodów Zjednoczonych, a w ich liczbie i Polski – został nareszcie powalony, hitlerowski „Nowy Ład”, który miał panować nad światem – rozsypał się na zawsze w gruzy. Dla nas Polaków ten upragniony dzień triumfu nie przynosi jednak radosnej nowiny, iż Ojczyzna nasza odzy...

Rio de Janeiro, dnia 16 listopada 1944 r. Panie Pułkowniku, W końcu września 1944 r. zaszedł w Rio de Janeiro drobny incydent, który jednak pociągnął za sobą pewne następstwa polityczne i wpłynął na zaognienie stosunków polsko-żydowskich w Brazylii, a w szczególności w Rio de Janeiro. Ponieważ mam dane przypuszczać, że echa tej sprawy dojdą do New Yorku oraz do Londynu i że Pan Pułkownik może się...

2 grudnia 1939. Poselstwo Rzeczypospolitej Polskiej  w Rio de Janeiro  Tajne Napaść Sowietów na Finlandię             Napaść Sowietów na Finlandię była dla tutejszych sfer politycznych niespodzianką, do ostatniej bowiem chwili liczono się tu, że wiszący w powietrzu konflikt uda się załatwić w drodze pokojowej dzięki koncesjom ze stro...

Z myślą o tym dniu składy armii napełniły się wykradzioną Niemcom, kupioną od nich lub tajemnie sporządzoną przez Polaków bronią. Pod okiem wroga urósł ten największy w dziejach tajny arsenał, z którego dzisiaj żołnierze Armii Krajowej dostaną wreszcie karabiny maszynowe, karabiny i ręczne granaty. Sygnał: Dzisiaj o piątej! W ostatniej chwili ten i ów dostaje jeszcze rewolwer. Żołnierze Armii Kraj...

Tytuł zapowiadający wybór archiwalnych materiałów, czyli 52 listów pisanych przez i do Tadeusza Sułkowskiego, okazuje się niezwykle adekwatny do tego, co w nich odkrywamy, bo Tadeusz Sułkowski faktycznie najpierw i przede wszystkim jest w nich poetą – twórcą, a później dopiero żołnierzem. Bez wątpienia jest w nich także emigrantem. Większość wybranych listów pochodzi z okresu, kiedy Sułkowski prze...

28 sierpnia 1960 Szanowni i drodzy Państwo! Najmocniej przepraszam, że dopiero dzisiaj odpowiadam na list z wiadomością o śmierci Tadeusza Sułkowskiego – która wiadomość wstrząsnęła mną i przejęła mnie do głębi serca. Niestety, otrzymałam list, leżąc ciężko chora w klinice i przez dłuższy czas nie byłam w stanie załatwić nawet ważnej i pilnej korespondencji – Ta wiadomość uderzyła mnie swoją nieoc...

Londyn, Przedwieczór Trzech Króli 1959 Kazimierz, dostałem Twój recenzyjny list, promujący słuszne zmiany w takich zbiorowych audycjach. Powiem o tym Tymonowi, Choć wiem z góry, że to groch o ścianę. Istotnie, za bardzo się przejmuję radiowymi sprawami, które powinienem, jak słusznie pisałeś, traktować czysto materialnie, bo o to tylko chodzi. W tym miesiącu nagram bardzo mało, może jedną rzecz za...

Londyn 9 października 1956 Kazimierzu Drogi, wczoraj dostałem Twój list i od razu wsiadam na ważnego konia. Koło mego stypendium zupełna cisza. Jeśli więc znajdziesz sposobność, wybadaj Nowaka, ale błagam, Kazimierz, zrób to jak najoględniej. Spaliłbym się ze wstydu, gdyby wyszło z tego jakie upominanie się o pomoc. Zrozum, że z Tobą mogę tak rozmawiać, ale pary nie puszczę z gęby do kogo innego....

31.V.51 środa Drogi Panie Tadeuszu – piszę głównie, żeby zawiadomić, że nie trzeba mi odsyłać książek. W międzyczasie otrzymałam od mego ekswydawcy (bo teraz już nie ma prywatnych wydawców) 10 dodatkowych egzemplarzy autorskich i ten przesłany oferuję Panu. Książka została zapakowana zanim napisałam dedykację. Tej paczki z lekarstwami jeszcze nie otrzymałam, ale już się na nią cieszę. Witaminy byw...

30.X.50. Wtorek. Drogi Panie Tadeuszu – Dziękuję Panu za list z 8 października i przepraszam za tak opóźnioną odpowiedz, ale miałam okres ciężkich dosyć chorób śród moich bliskich, co długo zaprzątało mi czas i gniotło serce. Pyta Pan o moich wojennych wychowanków, ale z tytułu, jakim Pan ich określił – inżynier i artystka – wnoszę – że musiałam już o nich Panu pisać. W samej rzeczy są już dorośli...