Onder de vleugels van Den Herder

Van sommige muziek is de opening zo bekend dat bijna iedereen het wel herkend. De vijfde van Beethoven bijvoorbeeld, of zijn für Elise. Het pianoconcert van Grieg hoort daar ook wel bij. De paukenroffel, gevolgd door de naar beneden klaterende akkoorden in de piano. 

Muziekstukken met een hoofdrol voor de hoorn, dat zijn er niet al teveel. Robert Schumann schreef een prachtige tweedelig werk voor hoorn en piano. Veel contrasten, heerlijke romantiek. Luister maar!

De Mondschein-sonate van Ludwig van Beethoven, met dat prachtig dromerige eerste deel. Bijna iedereen kent het wel. Maar het virtuoze laatste deel is minstens zo boeiend. En er is meer overeenkomst dan je misschien zou denken. Jacobus vertelt er over. 

Erik Satie moest begin 1900 een tijd als barpianist werken om de huur te betalen. Hij leerde er al doende een hoop. En ook zijn sensuele lied Je te veux stamt uit die tijd. Hij maakte er zelf een pianosolo versie van, waar Jacobus graag over vertelt. 

Een nieuwe opname van de cellosonate door Jean-Guihen Queyras en pianist Alexander Melnikov is een mooie aanleiding om dat prachtige Andante uit die sonate eens onder de loep te nemen. 

Gustav Mahler schreef niet veel voor de piano. Maar zijn bundel liederen uit Das Knaben Wunderhorn voorzag hij eerst van een pianopartij, voor de orkestversie ontstond. Dit lied vertelt over de soldaat die nog een keer zijn meisje bezoekt voor hij richting slagveld vertrekt. 

Een rhapsodie is een vrij en vaak wat onstuimig werk met veel contrasten erin. Brahms schreef er twee en Jacobus laat zijn licht schijnen over de tweede daarvan. 

Frederique Chopin had een last van een slechte gezondheid en samen met George Sand besloot hij de winter van 1838 op Mallorca door te brengen, hopend op de Spaanse zon. Helaas, het ware barre omstandigheden daar en ook de piano die Pleyel die kant op zou sturen liet lang op zich wachten. Chopin had gelukkig wel tijd om te schrijven daar. Zo rolde deze prachtige 'regendruppelprelude' uit zijn pen. 

In een aflevering van De Ochtend van 4 vol vogelmuziek, kon deze muziek van Maurice Ravel natuurlijk niet onbesproken blijven. Oiseaux tristes, het prachtige tweede deel uit zijn suite Miroirs voor piano. Treurige vogels zijn het, maar ook schilderachtig mooi. 

Het samenwerken met zangers is specialisme voor pianisten. En één van de hoogtepunten uit het liedrepertoire is Dichterliebe van Robert Schumann. In slechts een paar dagen tijd geschreven, in 1840. Vooral in de postludes gebeuren er prachtige dingen in de pianopartij. Jacobus pikt er twee liederen uit. 

27 pianoconcerten schreef Wolfgang Amadeus Mozart. Slechts 2 daarvan in een mineurtoonsoort. Dat zijn meteen ook misschien wel de mooiste. Jacobus vertelt in deze aflevering iets over het 24ste concert, over de rol van de houtblazers bijvoorbeeld. 

Nog een keer Bach deze week, maar dan in het origineel. Hoewel, sommigen vinden Bach op de moderne vleugel gespeeld nooit origineel. Hoe het ook zij: de muziek staat als een huis en Jacobus vertelt in deze aflevering over de Tweede Franse Suite voor klavecimbel. Of piano dus..

Rond 1710 schreef Johann Sebastian Bach in zijn jaren in Weimar enkele monumentale preludes en fuga's voor het orgel. Ruim 100 jaar later nam Franz Liszt deze werken ter hand. De organist speelt met handen én voeten, de pianist met 2 handen en het derde pedaal van de vleugel.

Op verzoek van een maandblad in Sint-Petersburg schreef Tsjaikovsky in 1876 twaalf stukken voor elke maand van het jaar. De Barcarolle die hij voor de maand juni schreef, werd één van de bekendste van deze serie. Jacobus licht het toe. 

170 werken zou Manuel Blasco de Nebra (1750-1784) geschreven hebben in zijn korte leven. Slechts 30 zijn er bewaard gebleven en die worden ook nog eens te weinig uitgevoerd. Bijzondere muziek toch. Jacobus vertelt erover. 

De eerste suite voor 2 piano's van Sergei Rachmaninov bestaat uit 4 delen, elk op basis van een gedicht. Het derde deel heet Les Larmes (de tranen). En hoe klinken 'onophoudelijke tranen' op de vleugel? Jacobus laat het horen!

Soms kom je zomaar iets tegen dat je nog nooit gehoord hebt, maar waar je meteen voor valt. Dat overkwam Jacobus deze week met een jeugdwerk van Manuel De Falla. Zijn Serenata Andaluza, geschreven net na 1900. 

Rondom Moederdag speciale aandacht voor muziek voor de moeder der moeders: Maria. Het Ave Maria van Charles Gounod is wereldwijd bekend, vooral in de gezongen versie natuurlijk. Maar het begon als een Meditation voor piano solo. Jacobus legt uit hoe dat zit. 

Lang niet alle componisten kunnen leven van enkel het componeren. Op deze 'dag van de arbeid' aandacht voor de pianomuziek van de Amerikaan Philip Glass, die naast componeren ook vaatwassers installeerden, een verhuisbedrijf had en rondreed in een taxi. Inmiddels is hij natuurlijk een gevierd componist en schreef hij onder meer 20 etudes voor piano, waarvan Jacobus de laatste bespreekt. 

In deze aflevering van Onder de vleugels van den Herder muziek van de Argentijnse componist Alberto Ginastera, geboren in 1916. Ginastera gebruikt graag de open klanken van de kwart en de kwint. Jacobus legt uit hoe dat zit. 

Op 22 april beleefde De Ochtend van 4 haar 4000ste uitzending. Jacobus vertelde daar over de melancholische Hongaarse Melodie van Franz Schubert en speelde 'm vervolgens zelf. Een aflevering van Onder de Vleugels van den Herder, maar dan net even anders. 

Na alle prachtige, maar ook droevige muziek uit de Lijdensweek is het tijd de ramen en deuren open te zetten en de zon naar binnen te laten. Jacobus denkt daarbij meteen aan muziek van Wolfgang Amadeus Mozart. Zijn Rondo KV.485 sprankelt de kamer in!

Naast de grootsheid van de Matthaus-Passion van J.S. Bach is de Via Crucis van een opvallende eenvoud. Zeker in de bijna kale versie voor piano solo. Toch zit het hele verhaal van de kruistocht erin verwerkt. Jacobus zoomt in op Statie 2, 3 en 4. 

Op de 125ste sterfdag van Johannes Brahms natuurlijk aandacht voor zijn prachtige muziek voor piano solo. Zijn eerste van 4 Ballades is geïnspireerd op de van oorsprong Schotse ballade Edward. Een klassieke moord-ballade. Jacobus vertelt hoe Brahms de tekst gebruikte voor zijn pianowerk. 

Er blijkt een interessante overeenkomst te zijn tussen een deel uit het Gloria (1959) van Francis Poulenc en het langzame deel uit zijn klarinetsonate (1962). Jacobus laat het horen!