Okulsuz Toplum Podcast

Sis Koridoru (2016 Yazı) Gri bir sabah. Kamera yavaşça yükselir; şehri baştan sona kaplayan ağır bir sis vardır. Binalar, arabalar, insanlar—her şey yarı görünür, yarı kayıp. Yüksek bir kuleden yayılan loş bir ışık, sisin içinde yol almaya çalışan insanların üzerine düşer. Bu kule, hikâyenin sinematik metaforu olan Karanlık Kule ’dir—propaganda, karalama ve korkunun merkezî motoru. Bir ses yank...

I. SAHNE – Boş Bir Odada Başlangıç Kamera yavaşça bir odanın içine girer. Oda boş, tek bir masa ve üzerinde açık bir defter. Pencereden hafif bir güneş ışığı süzülüyor; toz zerrecikleri ışıkta dans ediyor. Yusuf , 50’lerinde, eski bir öğretmen ve gönüllü, masanın başında oturuyor. Ellerini çenesine dayamış, gözleri uzaklara dalmış. Yusuf (iç monolog): “2016’dan beri her şeyi sorguluyorum…Gerçekten...

1. SAHNE – Gecenin Sessizliği Karanlık bir gecede İstanbul’un eski semtlerinden birinde küçük bir ev. Pencerenin önünde oturan yaşlı bir adam, Hoca Yusuf , Kur’an sayfalarını sessizce çevirir. Gözleri yorgun ama içi canlıdır. Ayetin üzerinde durur: “Nimetimi hatırlayın… Ahdimi yerine getirin… Benden korkun.” Fısıldar: “Rabbim, unuttuk galiba… Hem nimeti, hem de korkumuzu yanlış yerlere verdik.” 2....

1. SAHNE – Parlak Sahne 2015 yılı, büyük bir kültür merkezi. Dünya çocukları, gençler ve öğretmenler Türkçe Olimpiyatları için bir araya gelmişti. Sahne renkli, her köşede farklı dillerden şarkılar yükseliyordu:Bir Brezilyalı çocuk, Türkçe bir marş söylüyordu;Japon bir kız, zarif bir şekilde halk dansı yapıyordu. Salondaki politikacılar ayakta alkışlıyor, mikrofon başına geçerek: “İşte Türkiye’nin...

1. SAHNE – Pazar Meydanı Atina’ya benzeyen ama bugünün dünyasında geçen bir şehir. Taş sokaklar, mermer sütunlar, ama ortasında dev bir ekran: haber bülteni dönüyor. Ekrandaki spikerin sesi yankılanıyor: Bugün halk meclisi, şehirdeki huzuru bozanları belirlemek üzere toplandı. Her vatandaş, bir çanak alacak. Üzerine adını istemediği kişilerin ismini kazıyacak. En çok adı yazılan kişi, şehirden sür...

1. SAHNE: “Korkunun Gölgesi” Yıl 2016.Ankara’da, temmuz gecesi bir fırtına çıkmıştı. Siren sesleri, bağırışlar, yanan binalar, koşuşturan kalabalıklar... O gece, Mehmet’in zihninde bir şey kırıldı. Sabah olduğunda, dünya artık aynı yer değildi. “Artık kimseye güvenme,” demişti biri.“Onlar her yerdeler.” Kimdi “onlar”? Belli değildi. Ama herkesin içinde “onlar” vardı sanki. 2. SAHNE: “Her Yüz Aynı”...

1. SAHNE: “Tanıdık Yabancılar” İstanbul’un sokakları o yıl sessizdi. Sadece sirenler ve fısıltılar dolaşıyordu havada. Gazete manşetleri her sabah yeni bir “düşman” ilan ediyordu. Ali, o sabah aynaya baktığında kendini tanıyamadı. Yüzü aynıydı, ama bakışları başka birine aitti sanki. Kendi yansımasında bile bir yabancının gölgesini görüyordu. Eşi, Elif, kapıdan seslendi: “Ali, bugün dışarı çıkma,...

Rüzgârda uçuşan birkaç yaprak, apartmanın önündeki küçük bahçeye kondu. Leyla, elindeki telefon ekranına baktı. Bir yıl önce aldığı son mesaj hâlâ duruyordu: “Okulu kapattılar, ama çocukların gözleri hâlâ umutla doluydu.” O gözler, şimdi dünyanın dört bir yanına dağılmıştı. Kimisi Kanada’da, kimisi Norveç’te, kimisi hâlâ Türkiye’deydi — ama hepsi aynı sükûnetle taşımaya çalışıyordu yüklerini. 1. S...

Bir zamanlar, bir grup insan bilgiyle, sevgiyle ve inançla bir ışık üretmek istemişti. Cehaleti aydınlatmak, yoksulluğu azaltmak, genç zihinleri uyandırmak… Ama sonra o ışık, yanlış aynalara çarptı. Yankı bozuldu. Ve insanlar kendi eserlerinden korkar oldular. Harun (orta yaşlı bir akademisyen): Ben onu iyilikten yaptım. Parça parça, düşüncelerle, dualarla, yıllar süren çabayla…Her birini dikkatle...

Albert Dock’un eski taş rıhtımları, sabahın ilk ışığında hâlâ ıslaktı. Mersey nehri, bu saatte gri değil koyu lacivertti; sanki gecenin son kalıntılarını içine çekip götürmekten yorulmuştu. Daniel Adeyemi yürüyordu. Yürüdüğü her sabah gibi, adımları kararlıydı ama içi boştu. Kırk üç yaşındaydı. Nijeryalı bir göçmenin oğlu, Liverpool Üniversitesi mezunu, şehrin en büyük inşaat şirketlerinden birini...

Bazı kırılmalar gürültüyle olmaz. En derin yaralar, sessizliğin içinde, bir damla kan gibi usulca sızar ve hiç fark edilmeden ruhu ele geçirir. Ben bunu, o günlerde değil, çok sonra anladım. O zamanlar sadece bir şaşkınlık vardı içimde; sanki dünya bir anda soluk renklerle boyanmış, sesler kısılmış, bakışlar perdelenmişti. Şehrin taşları aynıydı ama insan denen o kırılgan varlık, kendi gölgesinden...

Liverpool’un rıhtımlarında, Mersey Nehri’nin gri suları kabardığında, şehir adeta nefesini tutardı. Yağmur, kaldırım taşlarını döverken, Albert Dock’un eski depoları arasında puslu bir ışık dans ederdi; sanki geçmişin hayaletleri, bugünün beton kuleleriyle kucaklaşıyordu. İşte o nemli, ağır havada, Faruk Yılmaz adında bir adam, kırk iki yaşında bir finans danışmanı, ofisinin yirmi üçüncü katındaki...

Akşam üzeri Bakırköy sahili her zamanki telaşlı kalabalığıyla doluydu. Vapur düdükleri, martıların aç çığlıkları, simitçilerin “Sıcak simit!” bağırışları… Şehir ritmini hiç bozmuyordu. Ama kalabalığın tam ortasında, yirmi sekiz yaşındaki grafik tasarımcı Efe, içinden yavaş yavaş bir şeylerin çöktüğünü hissediyordu. Banklardan birine oturmuş, dizlerine yasladığı defterine boş boş bakıyordu. Son ayl...

İstanbul’un sisli bir sabahı, Karaköy’ün dar sokaklarına gri bir tül gibi çökmüştü. Deniz, kıyıya vuran dalgalarla kendi kendine konuşur gibiydi. İşte o sabah, uzun zamandır içsel bir buhranın içinde kaybolmuş olan genç psikolog Deniz, Mimar Sinan’ın kemerli geçitlerinden birinin altında durup derin bir nefes aldı. Elinde, her sabah okuduğu küçük bir not defteri vardı. İlk sayfada şu dua yazıyordu...

İstanbul, Eminönü… Hanların birbirine yaslandığı, çekiç seslerinin martı çığlıklarına karıştığı o kadim ticaret merkezi. Hikâyemiz, bir zamanlar tekstil dünyasının parlayan yıldızı olan ancak 2022 krizinde her şeyini kaybedip “mevziini terk etmeyen” Selim Usta ve onun küçük atölyesindeki sadık ekibi üzerine. Selim Usta, fabrikası iflas edip mallarına el konulduğunda, Eminönü’ndeki döküntü bir hana...

İstanbul’un o her köşesi tarih ve hüzün kokan semti Kuzguncuk’ta, hayatın en sert rüzgârlarını yemiş ama eğilmemiş bir adamın, Hakan’ın hikâyesi. Selim, 15 Temmuz sonrası o büyük fırtınada her şeyini kaybetmiş, “mağdur” etiketiyle toplumun kıyısına itilmiş binlerce öğretmenden biriydi. O, ayetlerin bahsettiği “dondurucu rüzgârın” (117) kendi ekinlerini nasıl vurduğunu bizzat görmüştü. Bir zamanlar...

İstanbul’un o yorgun ama vakur semti Kuzguncuk’ta geçen, ruhu paramparça edilmiş bir adamın, yani çocukluk arkadaşım Hakan ’ın hikâyesini anlatacağım. Hakan, bir zamanlar bu ülkenin en başarılı matematik öğretmenlerinden biriydi. Ancak 15 Temmuz sonrası o devasa fırtına koptuğunda, Hakan sadece işini değil; itibarını, dostlarını ve hatta selamını bile kaybetti. Hakan, “mağdur” sıfatıyla mühürlenmi...

Sana bugün çocukluk arkadaşım Deniz’in hikâyesini anlatmak istiyorum. Hani şu her zaman “Deniz’in kalbi isminin hakkını verir,” dediğimiz o adam... Geçen hafta İstanbul’un o boğucu sıcağında, Haliç’in kıyısında oturduğumuzda bana dönüp Rûm Suresi’nin 41. ayetini fısıldadı: “İnsanların kendi elleriyle yapıp ettikleri yüzünden karada ve denizde düzen bozuldu...” İşte o an, Deniz’in bir “çöp toplayıc...

Bak dostum, sana bugün çok yakın bir arkadaşımın, İstanbul’un o nemli ve tarih kokan sokaklarında geçen, ruhunu nasıl temize çektiğinin hikâyesini anlatacağım. Onun adı Kerem. Kerem’i bilirsin; zeki, hırslı, antikaya ve kitaba olan tutkusuyla tanınan o adam. Ama onun bir zaafı vardı: Biriktirmek. Sadece eşya değil, başarı, statü ve vazgeçemediği o devasa kütüphanesi... Kerem’in kütüphanesinde bir...

İstanbul, Balat… Tarihin yorgun ama vakur binalarının, birbirine omuz vermiş dar sokakların semti. Bizim hikâyemiz, o sokakların birinde, rutubet kokulu bir antikacı dükkânında başlıyor. Adım Selim. Bir zamanlar İstanbul’un en parlak borsa simsarlarından biriydim. Benim dünyam rakamlar, grafikler ve “altın” üzerine kuruluydu. “Her şeyin bir fiyatı vardır” felsefesiyle yaşadım otuz yıl boyunca. İha...

İstanbul, Kapalıçarşı... Yüzyılların ticaret ahlakıyla örülmüş, sadakatin altın kadar değerli olduğu o labirent. Hikâyemiz, çarşının en eski sarraflarından olan Yakup Efendi ve modern, hırslı bir tüccar olan Emre arasında geçiyor. Emre, dışarıdan gelen turistlere (ümmîlere/yabancılara) ürünleri değerinin çok üstünde satıyor ve bunu “Onlar zaten yabancı, piyasayı bilmiyorlar; onlara karşı hile yapm...

Liverpool’da, rüzgârı hep biraz sert, sokakları kırmızı tuğla evlerle dolu bir mahalle düşünün. Orada yaşayan, 35 yaşında, evli ve iki çocuk babası bir taksi şoförü: adı Murat. Türkiye’den yıllar önce “para kazanmak” için gelmiş. Kafasında tek cümle: “Ne kadar çok çalışırsam, o kadar çok ederim.” Günler geçtikçe şehir büyüyor ama Murat’ın içi daralıyor. Her vardiya sonrası aynı düşünce:“Bu kadar s...

Londra’da yaşayan, 28 yaşında Türk bir yazılımcı: adı Emre. Üniversiteyi bitirmiş, iyi maaşlı bir iş bulmuş, ama içten içe “Ben ne yapıyorum? Her gün metro, ofis, ekran; sonunda ne var?” diye soran biri. Kasım sabahı, Londra’nın ağır, gri sisi. Emre Tottenham’dan Victoria line’a biniyor. Metroda herkes kulaklık takmış, ekranına gömülmüş, gözlerde aynı yorgunluk. O an, aklına Dördüncü Söz’deki şu f...

Berlin, 1990. Duvar yeni yıkılmıştı ama şehir hâlâ ikiye bölünmüş gibiydi. Doğu’dan gelenler, Batı’nın parlak vitrinlerine yabancıydı; Batı’dakiler ise Doğu’dan gelenleri “öteki” gibi görüyordu. Bu kırılmanın tam ortasında, 27 yaşındaki Anja vardı. Anja, Doğu Berlin’de büyümüş, sistemin içinde şekillenmişti. Babası bir Stasi subayıydı; annesi ise bir ilkokul öğretmeni. Duvar yıkıldığında, Anja’nın...

O gün, odanın içi sessizdi. Ahmet, yıllarca üzerinde çalıştığı kitaplarını raflara dizerken başını kaldırdı. Gökyüzünden sızan ışık, pencereden değil, sanki yukarıdan, görünmez bir tavanın çatlaklarından süzülüyordu. Birden fark etti: Ne zaman yukarıya adım atmak istese, başını sert bir şeye vuruyordu. Görünmeyen ama varlığıyla can yakan bir şey… Bir cam tavan. I Ahmet, yıllarca öğretmenlik yapmış...