Odrodzona-nieznana

Na drogach i torach II Rzeczypospolitej dochodziło do wielu głośnych katastrof. Międzywojenne gazety rozpisywały się o wypadku samochodowym gwiazdora Eugeniusza Bodo, w którym zginął jego przyjaciel. O szczegółach rozmawiali Paweł Makowiec, Marek Teler i dr Adam Podlewski.

Czy rzeczywistość II Rzeczypospolitej była piękna? Nie zawsze, ale próbowała być. Budynki użyteczności publicznej, meble, moda... Do dzisiaj podobają nam się tamte projekty i styl. Artystą, który odcisnął piętno na przedwojennej Polsce był Wojciech Jastrzębowski.

Po niedawnej konferencji bezpieczeństwa w Monachium przypomina się konferencję monachijską z 1938 roku. Czy słusznie porównujemy te dwa wydarzenia? O tym w "Odrodzonej-nieznanej" mówili: historyk, doktor Michał Przeperski i były zastępca szefa kontrwywiadu wojskowego pułkownik rezerwy Maciej Matysiak.

W drugim spotkaniu z przedwojennym Zakopanem opowiedzieliśmy o białym szaleństwie i brydżu, jazzie i ciszy, narciarskich mistrzostwach i żydowskich igrzyskach oraz niemieckich agentach i ostatnim sylwestrze prezydenta Mościckiego.

Zakopane to zimowa stolica Polski, ale również jedno z najbardziej kontrowersyjnych miast. Wątpliwości i dyskusje budziło już w dwudziestoleciu międzywojennym. Miało swoich przeciwników, miało i entuzjastów. Tu, jak w soczewce skupiała i skupia się odwieczna walka pomiędzy wielką sztuką, a kiczem i komercją.  

Dziś używamy terminu "soft power", który oznacza wpływ na politykę zagraniczną poprzez kulturę, naukę i sport. Przed wojną tego terminu nie znano, ale starano się robić dokładnie to samo. O tym, jak II RP starała się być widzianą za granicą opowiadaliśmy w "Odrodzonej-nieznanej" z ekspertami: Adamem Podlewskim i Markiem Telerem.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku tabor tworzonych Polskich Kolei Państwowych stanowiły pojazdy przejęte od zaborców, wśród których znajdował się jeden wagon spalinowy.

Bolesne perypetie Dołęgi-Mostowicza, ataki na Boya-Żeleńskiego czy Broniewski w więzieniu mokotowskim za sympatyzowanie z komunizmem. Kto z przedwojennej literackiej palestry odnalazłby się we współczesnym świecie mediów społecznościowych i plotkarskich portali. Jak wyglądał ówczesny "hejt", a jak popularność?

Białorusini stanowili jedną z przedwojennych mniejszości zamieszkujących II RP. W 35-milionowym społeczeństwie, ponad milion obywateli stanowiła ta narodowość, choć te szacunki są także mocno dyskusyjne.

Jednym z mitów założycielskich współczesnej Polski jest powstanie warszawskie, dla II Rzeczypospolitej takim mitem było powstanie styczniowe. - Józefowi Piłsudskiemu bardzo zależało, aby pokazać, że Polska, która pojawiła się na mapach Europy, jest tą samą Polską, która zniknęła z tych map w roku 1795 - mówi w Programie 1 Polskiego Radia Jacek Radzymiński.

Wariat czy geniusz? Niedoszły naczelnik polskiej sztuki, nadwrażliwy artysta czy współtwórca polskiego faszyzmu? A może po prostu nawiedzony rzeźbiarz, który przejdzie do historii jako "dziadek Leonardo DiCaprio"? Kim był Stanisław Szukalski?

Przy radiu, gramofonie i orkiestrze. W domu, w szynkach, restauracjach i na balach. Przy monopolce i wymyślnych drinkach, za parę lub kilkadziesiąt złotych. Sylwestra, Nowy Rok i karnawał świętowano rozmaicie. Dochodziło wówczas również do scen gorszących. - Kobiety potrafiły wyrwać broń panom, którzy się nią bawili i urządzić sobie rodeo po Warszawie strzelając na wiwat - słyszymy w Programie 1 P...

Choć 11 listopada 1918 roku Polska odzyskała niepodległość, jeszcze długo walczono o wyznaczenie granic. Miało to miejsce m.in. w Wielkopolsce. 26 grudnia 1918 roku powracający do Polski Ignacy Jan Paderewski - w drodze do Warszawy, gdzie miał objąć funkcję premiera - zatrzymał się w Poznaniu. Wygłosił wówczas słynne przemówienie do tłumów zebranych przed hotelem Bazar. 

Boże Narodzenie i Chanuka - święta, które odbywają się w tych samych dniach, blisko siebie i jednocześnie daleko. Jak obchodzono je w przedwojennej Polsce?

Paryż Północy - tak często i chętnie mówiono przed wojną o Warszawie. Jaki ten "Paryż" był w istocie i czy był bardziej "paryski" od innych Paryżów Północy? Wiele miast europejskich pretendowało do tego miana. Często jednak samozwańczo. A jak było ze stolicą Polski?

Wakacje na gorącej polskiej wyspie, polska kawa, nasze własne banany, "zielona szkoła" w Afryce. Wszystko to bez tragedii w 1939 roku. Owszem, wojny nie dałoby się uniknąć, ale byłaby to wygrana wojna, bo szalę zwycięstwa przełamałaby czarna armia - 100 tys. chłopa, którzy zdobyliby Berlin tak szybko, że Stalin nie odważyłby się przyłączyć do Hitlera. W audycji "Odrodzona-nieznana" rozmawialiśmy o...

"Pisarka, publicystka, skandalistka, gorszycielka" - tak sama o sobie mówiła. Irena Krzywicka przemówiła z archiwalnych nagrań w najnowszej audycji "Odrodzona-nieznana", a rozmowie z Agatą Tuszyńską poznaliśmy szczegóły jej nieprzeciętnego, niełatwego życia, także życia przy boku Tadeusza Boya-Żeleńskiego.

Przedwojenne Wilno, Warszawa i Łódź miały swoje mroczne oblicza. W audycji "Odrodzona-nieznana" wróciliśmy do II Rzeczpospolitej, lecz nie była to podróż sentymentalna. Była to podróż z nożem i rewolwerem w ręku, bowiem spotkaliśmy się z gangami przedwojennej Polski.

"Apaszem Stasiek był w krąg znały go ulice. W spelunkach tam, gdzie podłe życie wre". A może "U Grubego Jozka, przy ulycy gnojnej, zebrał się ferajny kwiat"? W "Odrodzona-nieznana" mówimy o tym, skąd naprawdę wziął się uliczny folklor, czyli jak zawodowi muzycy dali repertuar podwórkowym orkiestrom.

Przed II wojną światową zaledwie dwukrotnie obchodzono dzień 11 listopada jako święto narodowe. 3 Maja początkowo czcili przede wszystkim Polacy sympatyzujący z Narodową Demokracją, 1 Maja - szeroko pojęta lewica. O rzeczywistości przed II wojną światową Grzegorz Kalinowski rozmawiał ze swoimi gośćmi.

Policja Państwowa została utworzona na mocy ustawy, która jednoczyła kilka odrębnych formacji policyjnych. Jaka była Policja Państwowa, jak powstała, jakie były jej sukcesy, a jakie porażki? Jak ją ocenić? 

Gdy nasz kraj odzyskał niepodległość, trzeba było scalić trzy różne systemy administracyjne i walutowe obowiązujące dotąd w poszczególnych zaborach. Do tego Polska, podobnie jak inne kraje europejskie, zmagała się z powojennym kryzysem ekonomicznym. 

O tym jak tworzyły nie tylko dzieła sztuki ale i swoje fascynujące życiorysy rozmawiają ministra Hanna Wróblewska i pisarka Sylwia Zientek.

Dla ponad 60% obywateli II Rzeczpospolitej język polski nie był najważniejszym językiem. Jaka była tożsamość narodowa mieszkańców przedwojennej Polski? Kto czuł się pełnoprawnym obywatelem przedwojennej Polski i czy wszyscy mieli na to szanse? 

Czy był to świat eleganckich kasiarzy i włamywaczy czy brutalnych, niewyszukanych pospolitych przestępstw? W studiu Monika Piątkowska, Jacek Dehnel i Jarosław Dobrowolski.