O prawach człowieka po ludzku

Czym są prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne i czy słusznie nazywa się je kolejną generacją praw człowieka? Czy Polskę stać na to, by je zapewnić?  “Mieszkanie prawem, nie towarem”, “Żądamy godnej płacy” - to pierwsze z brzegu przykłady postulatów praw społecznych. Obejmują one także chociażby prawo do nauki czy ochrony zdrowia, ale też prawo do własności, dziedziczenia oraz prawo do uczestnic...

Dlaczego prawo do aborcji jest prawem człowieka? Jak wygląda teraz dostęp do aborcji w Polsce? W jakiej sytuacji obowiązujące przepisy stawiają kobiety, osoby im najbliższe, ale także praktyków zdrowia czy tych, którzy decydują się chociażby przekazywać rzetelne informacje na temat możliwości przerwania ciąży? Jak na restrykcyjnych przepisach tracimy wszyscy? Porozmawiamy o tym, dlaczego prawo do...

Aleksander Łukaszenka znajduje nowe sposoby na prześladowanie społeczeństwa obywatelskiego. Tym razem sięga po tych, którzy zdecydowali się wyemigrować. Wprowadzając nowe prawo dotyczące wydawania i przedłużania paszportów, chce zmusić Białorusinów i Białorusinki do powrotu do kraju, w którym mogą spotkaćich represje i prześladowania za sprzeciwianie się reżimowi.   W tym odcinku przyglądamy się ż...

Czy unikanie wczasów all inclusive wystarczy, by nazywać się odpowiedzialnym turystą lub turystką? Co właściwie oznacza etyczne podróżowanie i na kim spoczywa odpowiedzialność za to, jak wygląda turystyka – na osobach podróżujących, biurach podróży, a może na władzach państwowych?  W tym odcinku rozmawiamy z Alicją Kosińską, prezeską Fundacji Go’n’Act, o prawach człowieka w turystyce i dylematach...

Amnesty International działa w Polsce już od 35 lat, niezmiennie broniąc praw człowieka. Co to oznacza w praktyce? Czy i co zmieniło się na przestrzeni 35 lat? W jaki sposób można się zaangażować, żeby wspierać prawa człowieka? Co daje największą satysfakcję w takim działaniu, a co może być wyzwaniem?  O swojej działalności w Amnesty, w rozmowie z Martą Marchlewską-Ziomek, opowiadają:  - Anna Kuli...

Czym jest transpłciowość? Z czym mierzą się osoby transpłciowe? Jakie wyzwania związane z prawem, ochroną zdrowia czy interakcjami z instytucjami państwa przed nimi stoją? Z Julią Katą – psycholożką i aktywistką, wiceprezeską Fundacji Trans-Fuzja, rozmawiamy o transpłciowości, tłumaczymy czym jest i sprawdzamy, czy Polska potrafi zadbać o transpłciow_ obywatel_. Bierzemy pod lupę proces tranzycji...

Czy sztuka współczesna ma obowiązek podejmować tematy polityczne? Czy instytucje kultury, finansowane ze środków publicznych, powinny reagować na zbrodnie wojenne i apartheid? Czy artyści mają moc realnej zmiany? Czego publiczność oczekuje od nowoczesnej galerii sztuki?   Joanna Kordjak, historyczka sztuki i kuratorka Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki w rozmowie z Kachą Szaniawską opowiada o tym,...

Czy grozi nam globalny kryzys praw człowieka? A może już żyjemy w czasach, w których rządy i korporacje bez mrugnięcia okiem łamią prawo międzynarodowe, a podejmowane dziś decyzje polityków i miliarderów nieodwracalnie zniszczą życie przyszłych pokoleń? W tym odcinku omawiamy główne zagadnienia Raportu o stanie praw człowieka 2024-25, flagowej publikacji Amnesty International w ciągu roku.  Rozmaw...

Czy kino dokumentalne ma moc zmieniania świata i czy powinniśmy tego od niego oczekiwać? Jak zmienia życie bohaterów i bohaterek? Jaka jest kondycja filmu dokumentalnego w dzisiejszym świecie i jak się ma względem kina komercyjnego? Wreszcie – co warto zobaczyć na tegorocznym festiwalu filmów dokumentalnych MDAG - Millenium Docs Against Gravity?  Karol Piekarczyk , dyrektor artystyczny festiwalu,...

“Nikt nie pozna prawdziwie narodu, póki nie zobaczy jego więzień”, mówił Nelson Mandela, który w więzieniu spędził 27 lat. Jakie są problemy w polskich więzieniach? Czy panujące w nich warunki są zgodne z Europejską Konwencją Praw Człowieka i Konstytucją RP? Czy w Polsce dochodzi do torturowania osób w detencji? Czy niesławny ośrodek w Gostyninie jest zgodny z polską konstytucją? Jak wygląda praca...

W 2024 roku ponad 1,5 tysiąca osób straciło życie z rąk własnego państwa, w pełnym majestacie lokalnego prawa. Kara śmierci, mimo że wykonywana w coraz mniejszej liczbie krajów, nadal zbiera co roku tragiczne żniwo – wynika z nowego raportu o karze śmierci Amnesty International. W odcinku rozmawiamy o tym, skąd w tylu miejscach na świecie tak duże przywiązanie do kary ostatecznej i co na ten temat...

Jak wygląda sytuacja w Białorusi w 5 lat po wyborach prezydenckich i masowych protestach z 2020 roku? Z czym mierzą się Białorusini i Białorusinki i dlaczego tak wiele osób decyduje się na emigrację? Jak wygląda sytuacja więźniów politycznych?   2020 rok stanowi cezurę w rozmowach o Białorusi. To wtedy, po wyborach nieuznawanych przez społeczność międzynarodową, Białorusini i Białorusinki masowo w...

Zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne czy ludobójstwo to tego rodzaju przestępstwa, za których popełnienie można być ściganym przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym. Jak dochodzi do ścigania? Kto może trafić przed oblicze Trybunału? Co dzieje się ze skazanymi przez ten Trybunał? Adam Ploszka rozmawia z profesorem Piotrem Hofmańskim , sędzią w stanie spoczynku Międzynarodowego Trybunału K...

Apartheid najpowszechniej znany jest jako system obowiązujący w Republice Południowej Afryki (RPA) do roku 1990, w którym obowiązywał zakaz małżeństw mieszanych, oddzielna edukacja dla dzieci białych i o innym kolorze skóry czy podział ziemi i przestrzeni publicznej ze względu na rasę. Jednak prawo definiuje apartheid szerzej.  Czy apartheid to pieśń przeszłości czy mroczny rozdział historii ludzk...

Kto stoi za tym, że kobiety mają więcej praw? W jaki sposób i kto upominał się o prawa kobiet?   Czy działaczki w pierwszym polskim parlamencie popierały rewolucyjną ideę, że kobiety także mogą mieć prawa polityczne? Czy kobiety były bardziej liberalne czy bardziej konserwatywne?  Jak kobiety, które walczyły o prawo do edukacji, do pracy zawodowej czy prawa wyborcze, widziały inne kobiety – czy wi...

Lena Khalid opowiada o życiu Sahrawi - rdzennych mieszkańców pustyni w Saharze Zachodniej, którzy od lat domagają się prawa do samostanowienia. Niezwykle ważna rolę pełnią w tej walce kobiety. Omeima jest przedstawicielką Sahrawi przed ONZ i podnosi kwestie łamania praw człowieka na arenie międzynarodowej. Sultana Khaya jest ikoną niezłomności - choć za swój sprzeciw płaci ogromną cenę i traci oko...

Sport to nie tylko zdrowie, może być także... wsparciem dla praw człowieka. Już wkrótce, 30 marca, odbędzie się kolejna edycja akcji #BiegamDobrze, podczas której, biegnąc określony dystans (5 km lub półmaratonu), można jednocześnie wspierać działania Amnesty International na rzecz więźniów i więźniarek sumienia w Białorusi. Z tego odcinka dowiecie się więcej o samej akcji #BiegamDobrze oraz o met...

Prawa człowieka w przestrzeni medialnej. Teksty, które warto znać  Książka, artykuł, a może zdjęcie? Niezależnie od formy, teksty pojawiające się w mediach potrafią wywołać reakcję łańcuchową, a nawet doprowadzić do zmiany w rzeczywistości.  W dzisiejszym odcinku przyglądamy się, jak prawa człowieka poruszane są w mediach. Oś odcinka stanowi Pióro Nadziei – nagroda Amnesty International za działal...

Po kontrowersyjnych wyborach prezydenckich w sierpniu 2020 r. urzędujący prezydent Aleksander Łukaszenka ogłosił swoje zwycięstwo pomimo licznych doniesień o nieprawidłowościach wyborczych i oskarżeń o oszustwa. Wybuchły pokojowe protesty, które białoruskie władze brutalnie stłumiły, używając bezprawnej siły, zatrzymując dziesiątki tysięcy demonstrantów i poddając wielu z nich torturom oraz innemu...

Temat związków partnerskich co i rusz czas wraca do debaty publicznej, wzbudzając gorące dyskusje. W dzisiejszym odcinku wyjaśniamy dlaczego jest to tak ważna kwestia dla społeczności LGBT+, co może zmienić wprowadzenie związków partnerskich w życiu queerowych osób (i nie tylko), co na to wszystko Konstytucja oraz jak oceniamy nowy rządowy projekt ustawy o rejestrowanych związkach partnerskich. Dr...

Zjawisko migracji to niezwykle kontrowersyjne zagadnienie w naszej debacie publicznej. Często w tej debacie pojawiają się różne półprawdy i przekłamania. W tym odcinku rozwiewamy podstawowe mity o migracji, rozwiewamy wątpliwości czy mur na granicy jest w stanie powstrzymać migrację oraz analizujemy zgodność z prawami człowieka nowej strategii migracyjnej.  Dr Adam Ploszka rozmawia z Alexandrem St...

Prawa człowieka to nie tylko zakaz tortur czy wolność słowa. To także granice dla władzy- chronią nas w styczności z aparatem państwa, przedstawicielami służb, wielkimi korporacjami. Co nam dają prawa człowieka? Kim są obrońcy i obrończynie praw człowieka? Z tego odcinka dowiesz się także jak wspierać prawa człowieka [i domagać się ich przestrzegania w Polsce i na świecie] -choćby u cioci na imien...

Czym jest ludobójstwo i co naprawdę ten termin oznacza? Czy ludobójstwo to zabijanie wielu ludzi?  Jak je udowodnić? Czy można je usprawiedliwić? Jakie czyny i w jakiej skali oznaczają zbrodnię ludobójstwa? Amnesty dokumentuje, że właśnie teraz dochodzi do ludobójstwa. To ludobójstwo na Palestyńczykach w Strefie Gazy popełniane przez Izrael na przestrzeni ostatniego roku po zbrodniczych atakach Ha...

Czy listy mogą zmienić czyjeś życie? Uwolnić niesłusznie skazanych z więzienia, połączyć rodziny, zmienić złe prawo? Maraton Pisania Listów Amnesty International od wielu lat udowadnia, że tak.   Maraton Pisania Listów to największa na świecie akcja na rzecz praw człowieka. Co roku, w okolicach Międzynarodowego Dnia Praw Człowieka 10 grudnia miliony osób z całego świata łączy siły, aby poprzez pis...