Ne Biliyor Us?

Bu bölümde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu (DEHB) tanı açısından sorgulayıcı bir gözle ele alıyoruz.  Yanıt aradığımız sorular: Bir test, bir kişide DEHB olduğunu kesin olarak söyleyebilir mi? Pahalı dikkat testleri yaptırmaya değer mi? Psikolojik testler aslında neyi ölçüyor? DEHB neden bir "dopamin eksikliği" değil de farklı çalışan bir sistem? Aynı dikkat yapısı neden ki...

Bu bölümde sevdiğimize neden yalan söylediğimizi, suskunluğun ne zaman bir yalana dönüştüğünü ve kırılan güvenin nasıl onarılabileceğini ele alıyoruz. Yanıt aradığımız sorular: Her yalan kötü müdür? Sevdiğimiz kişilere neden yalan söyleriz? Bir şeyi söylememek de yalan sayılır mı? Doğal mahremiyet ile bir şeyi örtbas etmek arasındaki sınır nerede? Aldatma yaptıysak partnerimize itiraf etmeli miyiz...

Bu bölümde yalan söylemeyi nörobilim bakışıyla ele alıyoruz. Yanıt aradığımız sorular: İnsanlar günde ortalama kaç kez yalan söyler? Yalan söylemek sadece insana özgü bir beceri mi? Çocuklar yalan söylemeyi kaç yaşında öğreniyor? Cezalandırıcı yetiştirme tarzı dürüst çocuklar mı, yoksa daha iyi yalancılar mı yetiştiriyor? Yalan söylerken beynimizde tam olarak neler oluyor? Beynimiz tekrarlanan yal...

Bu bölümde, iki yıldır konuştuğumuz tüm meselelerin arkasında duran büyük soruyu doğrudan ele alıyoruz: Hayatın bir anlamı var mı? İçerik (00:00) Giriş: Elli bölüm, bir soru (01:36) İki uyarı (02:43) Albert Camus (06:28) Sisifos ve absürt (08:29) Üç seçenek ve isyan (09:29) Felsefi mi, depresif mi? (10:35) Hayat boş, Kerem Yılmazer ve Camus (12:38) Elli bölüm ve Sisifos ritüeli Kaynaklar Albert Ca...

Mary Ainsworth'ün "yabancı durum deneyi" bağlanma stillerini tanımlayan en ünlü çalışmalardan biri. Ama 20 dakikalık bir laboratuvar gözlemiyle bir bebeğin bağlanma stilini belirlemek ne kadar güvenilir? Bu bölümde bağlanma stillerinin nasıl keşfedildiğini, Ainsworth'ün hayat hikayesini ve bu kuramın gerçek dünyayı ne kadar yansıttığını sorguluyoruz. İçerik (00:00) Giriş (00:38...

Yeni doğmuş bir bebek birkaç gün içinde annesinin kokusunu diğer tüm kadınlardan ayırt edebiliyor ama bunu bilinçli olarak yapmıyor.  Bağlanma, farkında bile olmadan beynimize kazınan bu tür izlerle başlıyor.  Bu bölümde bağlanma kuramının sancılı doğumunu ve bir bebeğin annesine bağlanırken beyninde neler olup bittiğini konuşuyoruz.  İçerik (00:00) Bowlby'nin 1957 sunumu ve psikanalitik düny...

Sabah alarmı çaldığında kendinizi dinlenmiş hissediyor musunuz? Çoğu kişi hissetmiyor. Bu bölümde kronik yorgunluğun önemli nedenlerinden biri olan iyi uyuyamamayı ele alıyoruz.  Vücudumuzun iç saati nasıl çalışıyor? Kronotip farklılıkları neden önemli? Uyku borcu nasıl birikiyor? Gündüzden intikam almak için uykudan çalma döngüsü nelere yol açıyor? İçerik (00:00) Giriş: Neden herkes yorgun? (00:5...

Bu bölümde güç dinamiklerinin psikolojisini ele alıyoruz. Güç ağlarının nasıl kurulduğunu ve bu ağların dışına çıkmanın neden bu kadar zor olduğunu inceliyoruz. İçerik (00:00) Giriş ve güç kavramı  (00:52) French ve Raven: gücün altı kaynağı  (01:54) Güç ağları ve Epstein vakası  (03:16) Prestijin çekim gücü ve ait olma ihtiyacı  (05:23) Karşılıklılık normu ve bağlanma  (06:08) Sadakat, ödünler ve...

“Suça sürüklenme” denen şey nedir? Suç oranları neden ve nasıl artar?  Bu bölümde gen–çevre tartışmasını, “suça sürüklenen çocuk” kavramının neden öne çıktığını ve suçun arkasındaki biyolojik, ailevi ve toplumsal etkenlerin nasıl iç içe geçtiğini konuşuyoruz. İçerik  (00:00) Giriş ve "Suça sürüklenen çocuk" kavramı.  (02:16) Genetik açıklamalar: neyi açıklar, neyi açıklamaz?  (05:05) Suç...

Bu bölümde ertelemeciliğin altında yatan nedenleri ve çözüm önerilerini ele alıyoruz.  İçerik (00:00) Giriş ve erteleme örnekleri (01:26) Dopamin ve harekete geçme (02:44) Ödül – ceza döngüsü ve son dakika etkisi (04:45) Mükemmeliyetçilik ve verimlilik yanılgısı (05:40) Duygu düzenleme, dikkat ve erteleme (08:19) Alt beyin – üst beyin çatışması (11:05) Gelecekteki ben, uykudan çalmak ve erteleme d...

Sevmek, çalışmak ve gülmek ruhsal sağlık ve iyi yaşamın en temel yapı taşları arasında yer alıyor. Bu bölümde Freud’un “sevmek ve çalışmak” vurgusundan yola çıkıp, modern psikolojinin önemli çerçevelerinden öz belirlenim teorisiyle bu fikri yeniden ele alıyoruz. Çalışmanın bizi nasıl gerçekliğe bağladığını, sevmenin neden sadece rahatlatmak değil canlandırmak olduğunu ve mizahın neden en olgun sav...

İnsan belleği kusursuz bir kayıt cihazı gibi çalışmaz, son derece güçlü ama yanılmaya açıktır. Bu bölümde belleğin neden bir kamera gibi değil, anlam ve çağrışımlar üzerinden çalışan bir sistem olduğunu; yanlış anıların, eksik kayıtların ve unutmanın aslında nasıl ortaya çıktığını konuşuyoruz.  İçerik (00:00) Giriş ve DRM deneyi (02:01) Örtük bellek ve açık bellek (03:02) Epizodik ve semantik bell...

Unutkanlık en sık rastladığımız yakınmalardan biri.  Bu bölümde belleğin nasıl çalıştığını, günlük yaşmadaki unutkanlığın sebeplerini, modern yaşamın bilişsel yükünü ve stresin belleğimiz üzerindeki etkilerini ele alıyoruz.  İçerik (00:00) Giriş: Günlük yaşamda unutkanlık (01:06) Dikkatin bellek oluşumundaki rolü (01:44) Çalışma belleği ve kapasite sınırlılıkları (03:05) Kodlama (05:51) Bilginin d...

Bu bölümde en acı verici ama aynı zamanda en öğretici duygulardan birini, pişmanlığı ele alıyoruz.  Bu bölümde yanıtlarını aradığımız bazı sorular: Pişmanlığı hayal kırıklığı ve suçluluktan ayıran temel fark nedir? Beynimiz nasıl aktif olarak çalışıp pişmanlığı üretiyor? Yaptıklarımızdan mı yapmadıklarımızdan mı daha çok pişman oluruz? Pişmanlığı nasıl geviş getirme (ruminasyon) döngüsü olmaktan ç...

Neden bazen karar verirken kilitleniriz? Seçeneklerin artması neden bizi özgürleştirmek yerine felç eder? Bu bölümde kararsızlığın psikolojisini, sonuçlarını ve çözüm yollarını ele alıyoruz. İçerik (00:00) Giriş, reçel deneyi ve seçenek bolluğu (01:39) Kararsızlık türleri  (02:24) Tek yönlü ve çift yönlü kararlar (03:39) Karar yorgunluğu (06:12) Seçim felci: Fazla düşünmenin kilitlediği anlar (07:...

Hayat kritik anlarla dolu ve bazen saniyeler içinde karar vermemiz gerekiyor. Peki baskı altındayken beynimiz nasıl çalışır? Hızlı sezgilerimize mi güvenmeliyiz, yoksa yavaş ve analitik düşünceye mi? Bu bölümde Acil Tıp uzmanı Doç. Dr. Yusuf Ali Altuncı konuğumuz. Acil servisin yüksek temposunda hem hızlı hem de doğru kararların nasıl verildiğini ve bu zorlu ortamda kazanılan becerilerin günlük ha...

Bu bölümde hemen herkesin hayatının bir döneminde kapıldığı bir histen, tükenmişlikten bahsediyoruz.  Tükenmişlik tam olarak nedir? Gündelik bir yorgunluktan veya depresyondan farkı ne? Neden olur? Bizi tüketen şey başarı hırsı mı, geçim kaygısı mı? Ve son olarak, bu bir kader mi? Bu döngüyü kırmak için bireysel olarak ne yapabiliriz? İçerik (00:00) Giriş (01:44) Tükenmişlik nedir, depresyondan fa...

Bu bölümde güzelliğin biyolojik kökenlerinden kültürler arası farklılıklara, tarihsel dönüşümlerden sosyal medyanın “Instagram yüzü”ne kadar uzanan geniş bir yolculuk yapıyoruz. Evrensel işaretler, dönemsel trendler ve algoritmaların yarattığı tek tip güzellik anlayışı üzerine konuşuyoruz. İçerik  (00:00) Giriş: Güzellik algısına dair temel sorular  (00:48) Beynimiz için bir ödül olarak güzellik  ...

Bu bölümde  konuğum İstanbul Tıp Fakültesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı öğretim üyesi  Irmak Polat'la birlikte yakın ilişkilerin önemini ele alıyoruz. Neden ilişkilere ihtiyaç duyarız? İlişkilere ihtiyaç duymamızın evrimsel nedenleri nelerdir? Yalnızlık ve sosyal acının beyindeki karşılığı nedir?  Bebeklik dönemindeki bağlanma stilleri, yetişkinlikteki ilişkilerimizi nasıl şekillendirir? Kaçınga...

Bu bölümde başarısızlığın psikolojisini ve süreçten öğrenerek çıkmak için bu psikolojinin nasıl yönetilebileceğini ele alıyoruz. İçerik (00:00) Giriş: "Demek ki hedefini hep küçük tutmuşsun" (01:24) Başarı nedir? (02:17) Sosyal acı ve beyin (03:32) Kendini kıyaslama (07:33) Başarısızlık sonrası analiz (09:36) Bilişsel çarpıtmalar (11:14) Süreç analizi: “Ne planladım, ne oldu?” (11:50) Kö...

Bu bölümde açıkça yanlış şeyleri savunan kişilerin bile neden hep kendilerini haklı sandığından ve kendi yanlışını fark etmenin neden bu kadar zor olduğundan bahsediyoruz. İçerik  (00:00) Giriş, herkesin kendisini haklı sanması  (01:00) Sistem 1 ve Sistem 2  (02:27) Wason kart deneyi ve Sistem 1'in hataları  (04:44) Onaylama yanlılığı  (06:22) Bilgi yeterliliği ve açıklama derinliği yanılsama...

Bu bölümde, suç işleyen ya da ahlaki açıdan sorunlu davranışlar sergileyen kişilerin nasıl olup da kendilerini hâlâ “iyi insan” olarak gördüklerini konuşuyoruz. Rüşvet, torpil, kopya çekmek gibi örnekler üzerinden insanların vicdanlarını nasıl ikna ettiğini ve ahlaki çelişkilerle başa çıkmak için hangi psikolojik mekanizmaları kullandığını ele alıyoruz. İçerik (00:00) Giriş: “Haram yemem, rüşvet y...

Bu bölümde, ChatGPT gibi yapay zeka sohbet botlarının bir tür “ilişki danışmanı” olarak kullanılmasının mantıklı olup olmadığını tartışıyoruz. Önce LLM’lerin (geniş dil modellerinin) nasıl çalıştığını, daha sonra gerçek terapistlerle benzerlik ve farklılıklarını ele alıyoruz. İçerik (00:00) Giriş: “ChatGPT’ye sordum, ayrıl dedi” (01:27 ) LLM’ler nasıl çalışır? (02:19) Çin Odası ve yapay anlama (04...

Bu bölümde, psikiyatrik hastalıklar arasında en ölümcüllerden biri olan anoreksiya nervoza üzerine konuşuyoruz. Güzellik ve zayıflık kavramlarının modern kültürde nasıl iç içe geçtiğini, sosyal medyanın beden algısı üzerindeki etkisini ve neden bazı insanların zayıflık uğruna hayatlarını riske attığını inceliyoruz. Genetik yatkınlık, duygularla başa çıkma becerileri, kültürel değerler ve sosyal kı...

Bu bölümde yaşadığımız coğrafyanın kişiliğimiz ve psikolojik yapımız üzerindeki etkilerini ele alıyoruz. İklim, kültür, ekonomik koşullar, sosyal normlar ve göç dinamikleri bireyi nasıl şekillendiriyor? Kültürel farkların ruh sağlığına etkisinden, halk danslarıyla birey-toplum ilişkisine; dikkat eksikliği olan kişilerin Amerika'ya göç eğiliminden büyük şehirde büyümenin psikolojik bedeline ka...