Nauka każdego dnia | Radio Katowice

Czy przyszłość naszej planety interesuje wszystkich jej mieszkańców? Odpowiedzi szuka Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Gdy na straganach pojawiają się pierwsze nowalijki, chętnie je kupujemy, ale musimy pamiętać, że o tej porze roku nafaszerowane są chemią, a zwłaszcza związkami azotu, bo są nimi nawożone. Zanim je zjemy, musimy chemię z nich usunąć, ponieważ mogą nam zaszkodzić. O tym właśnie z dr Katarzyną Kasperkiewicz z Wydziału Nauk Przyrodniczych UŚ rozmawia Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Tym razem powiemy o językoznawstwie i rozwoju feminatywów. Skupimy się na leksemach o trwałym żeńskim rodzaju gramatycznym, w skład którego wchodzą rzeczowniki samodzielne składniowo. Brzmi skomplikowanie? Opowie prof. Katarzyna Wyrwas z Wydziału Humanistycznego UŚ, z którą rozmawia Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Nazwa kraju, o przyrodzie którego opowiemy pochodzi od staronordyckiego nord vegen co oznacza droga na północ. Najstarsze ślady działalności człowieka w Norwegii odkryto koło Komsa w okręgu Finnmark i niedaleko Fosna w Nordmøre. Znalezisko to datowane jest na lata 9000-8000 p.n.e. Piękne i czyste rejony niestety mogą niebawem znaleźć się pod wodą. Wszystko przez zmiany klimatyczne. Profesor Barbar...

Tempo zmian w klimacie jest wręcz niewyobrażalne. Efektem będzie drastyczne zubożenie bioróżnorodności, zaburzenie funkcjonowania licznych ekosystemów, a w wielu wypadkach ich załamanie. Większość roślin i zwierząt po prostu nie jest w stanie dostosować się do tempa zmian. Stoi na z góry przegranej pozycji – mówi w rozmowie z Katarzyną Głuch-Juszkiewicz prof. Piotr Skubała z Wydziału Nauk Przyrodn...

Starsze pokolenia upodobały sobie stwierdzenie: "kiedyś młodzież była zupełnie inna". To prawda. Zmienia się świat nauki, technologii, medycyny, ale także języka polskiego. Różnica w języku stosowanym przez przedstawicieli różnych pokoleń często prowadzi do problemów z komunikacją, a co za tym idzie do konfliktów. O Boomerach, XD, LOL i epickim języku młodzieży opowiada dr Katarzyna Wyrwas, z któr...

Wbrew cyfryzacji, tradycyjne książki nie trafią szybko do lamusa i przetrwają jeszcze wiele lat w naszych bibliotekach. Stanie się tak, pod warunkiem że przetrwa papier – materiał, na których je wydrukowano. Niestety i on może ulec wielu destrukcyjnym czynnikom. Na przykład grzybom, o których opowiada dr Robert Musioł z Instytutu Chemii UŚ w rozmowie z Katarzyną Głuch-Juszkiewicz.

Nauka nie pozostawia wątpliwości: obecny kryzys klimatyczny zagraża przyszłości planety. Wzrost średniej globalnej temperatury o ponad 1,5°C oznacza podniesienie poziomu mórz, ekstremalne zjawiska pogodowe, wyginięcie wielu gatunków i zniknięcie naturalnych siedlisk, jak również niedobór żywności i wzrost ubóstwa milionów ludzi na całym świecie. O tym, w jaki sposób na ratunek przyrodzie możemy ru...

Citizen science to według Oksfordzkiego Słownika Języka Angielskiego: Gromadzenie i analiza danych dotyczących świata naturalnego przez członków społeczeństwa, zazwyczaj w ramach projektu współpracy z profesjonalnymi naukowcami. Trudno określić początki nauki obywatelskiej. Pierwszy raz termin ten został użyty w 1979 r. w amerykańskim magazynie New Scientist, w artykule na temat ufologii a od lat...

Po czym poznać, że ktoś jest pewny siebie? Pewność siebie to stan - lub według innych definicji postawa - w których czujemy się dobrze sami ze sobą, jesteśmy pewni poczucia własnej wartości i własnych kompetencji, akceptujemy siebie i wierzymy w swoje możliwości. Koniec roku to idealny czas na pogadanie sobie przed lustrem o postrzeganiu siebie. Gościem Katarzyny Głuch-Juszkiewicz jest motywatorka...

Przy okazji Świąt dzieci są obdarowywane słodyczami w hurtowych ilościach. Co ciekawe, z reguły po spożyciu takich prezentów dzieci stają się nadpobudliwe, nerwowe, ale zaczynają chorować i to nie na niestrawność. O tym, że cukier wcale nie krzepi, dla mózgu potrzebujemy mądrej diety Mind, a natura sama nam podpowie, co jest dobre, a co nie - w rozmowie z Katarzyną Kasperkiewicz Katarzyna Głuch-Ju...

Czym jest radioodbiornik? To urządzenie elektroniczne służące do odbioru audycji radiowych. Audycje wysyłane są przez stacje nadawcze, jako fale radiowe zmodulowane sygnałem akustycznym. Ale słuchacze nie widzą fal, widzą za to swoje radioodbiorniki. A o historii tych najstarszych z Jarosławem Racięskim rozmawia Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Wiemy już, że ewolucja języka polskiego to tak, jakby raty pożyczek z różnych światowych banków. Tego typu zmiany zachodzące współcześnie w polszczyźnie powstają najczęściej na gruncie kontaktu z językiem angielskim. Tzw. polszczyznę korporacyjną wyróżnia widoczna obecność elementów angielskich, cechujących się bogactwem form i językową plastycznością. W spotkaniu z prof. UŚ Katarzyną Wyrwas rozma...

Termin "psychobiotyki" został ukuty w 2013 roku przez psychiatrę klinicznego profesora Teda Dinana i neurologa profesora Johna Cryana. Odnosi się on do „przyjaznych bakterii", które odgrywają rolę w funkcjonowaniu osi jelito-mózg i wpływają na zdrowie oraz aktywność mózgu. Jakie szczepy bakterii są dla nas dobre? Dlaczego trzeba uważać na kombuchę i dlaczego mikrobiolodzy boją się mykotoksyn? O ty...

Terminu chandra używa się dla określenia rodzaju obniżenia nastroju, stanu przygnębienia, któremu towarzyszy pogorszenie koncentracji i zmęczenie. Jak radzić sobie z jesienną chandrą? Czy może pomóc kolorowy płaszcz, rozwój osobisty albo zawodowy? Czym jest heksagon szczęścia i jaki ma związek z naszym dobrym samopoczuciem właśnie jesienią? O tym opowie certyfikowana coach, trenerka rozwoju osobis...

Metaloterapia jest znaną od starożytności sztuką leczniczą, polegającą na wykorzystywaniu własności fizycznych metali. Jej korzenie sięgają orientalnej medycyny ajurwedyjskiej. W renesansie zajmował się nią również Paracelsus, ojciec medycyny nowożytnej. Dlaczego srebro jest lepsze od złota i dlaczego w sklepach nie ma już ołowianych żołnierzyków? O tym właśnie z profesor Mariolą Saternus z Katedr...

Czy można wyobrazić sobie rozwój cywilizacji bez metali? Czy bez nich świat byłby równie wielobarwny, fascynujący i frapujący? Jest osiem metali nazywanych starożytnymi. Kilka z nich znamy doskonale, a o innych wciąż zdobywamy nową wiedzę. O nich właśnie z profesor Mariolą Saternus z Katedry Metalurgii i Recyklingu na Wydziale Inżynierii Materiałowej Politechniki Śląskiej rozmawia Katarzyna Głuch-...

Niewystarczające zasoby danego języka, związane z występowaniem pewnych przedmiotów czy zjawisk jedynie w określonym regionie powodują przeniesienie tych określeń na grunt języka polskiego. Przykładem może być igloo — taka forma domostwa nie występuje przecież w naszym regionie geograficznym, więc przejęliśmy nazwę z języka Inuitów. Kolejną przyczyną występowania zapożyczeń może moda. I to również...

Język, tak jak jego użytkownicy, stale się zmienia. Staje się bogatszy między innymi dzięki zapożyczeniom, które do niego przenikają. Polski od samego początku swojego istnienia był wzbogacany o nowe słowa, a przyczyny tego procesu były niezwykle zróżnicowane. Z profesor UŚ Katarzyną Wyrwas, kierowniczką Poradni Językowej, rozmawia Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Jesień, jedna z czterech podstawowych pór roku w przyrodzie, w strefie klimatu umiarkowanego. Charakteryzuje się umiarkowanymi temperaturami powietrza z malejącą średnią dobową oraz stosunkowo dużym w skali roku opadem atmosferycznym. Za jesień klimatyczną przyjmuje się okres, w którym średnie dobowe temperatury powietrza wahają się pomiędzy 15 a 5°C. Po jesieni następuje zima, jednak pomiędzy tym...

Słowo aneksja jest ostatnio odmieniane przez przypadki w serwisach informacyjnych. Słowo pochodzi z łaciny - od wyrażenia annexio – i oznacza przyłączenie. Jak się okazuje, najwięcej o aneksji wiedzą politolodzy. Katarzyna Głuch-Juszkiewicz wyjaśni to na lekcji nauk społecznych.

Choroby nękają ludzkość od zarania dziejów. Do dziś najlepszym możliwym sposobem na zatrzymanie tego stanu jest wciąż rosnący arsenał leków. Niektóre z nich - wynalezione tysiące lat temu stały się początkiem nowych dziedzin medycyny. Nie byłoby tych odkryć, gdyby nie pokolenia chemików. I o wpływie chemii na medycynę opowie profesor Robert Musioł z Instytutu chemii UŚ, z którym rozmawia Katarzyna...

W tradycyjnej medycynie surowce roślinne odgrywały niebagatelną rolę. Mieszanki takie były często przygotowywane przez aptekarzy w terapii rozmaitych dolegliwości. Należy jednak pamiętać, że podobnie jak w przypadku leków syntetycznych, również te roślinne miały bardzo silne działanie. Czasem, jak na przykład Currarę, stosowano je, aby zlikwidować przeciwnika. O historii trucizn i ziołolecznictwa...

Leksykografia to dziedzina nauki, która rozwinęła się praktycznie od początków piśmiennictwa. Tradycje leksykograficzne czyli słownikowe były obecne już u starożytnych Greków i Rzymian, ale do dziś przetrwało niewiele ich dorobku. Osiągnięcia w leksykografii miały również orientalne ośrodki naukowe: chińskie i indyjskie, dokonania te nie miały jednak wpływu na rozwój słownikarstwa europejskiego. C...

Kto z nas nie lubi kolorowych balonów? Znane są baloniki z dzieła Banksiego, czy naszego rodzimego Grzegorza Chudego. Gdy myślimy "balon" równie często w naszym umyśle pojawia się nieco większy przedmiot, służący do transportu ludzi albo reklam. Przydatne stały się również w nauce — używa się ich do pomiaru temperatury czy wilgoci powietrza. Zapraszamy do wysłuchania podcastu naukowego właśnie o b...