ماجرای مشروطه

در این قسمت واقعه ترور نخست وزیر ایران، امین‌السلطان اتابک را مرور می‌کنیم که یکی از مهمترین وقایع در دوران مجلس یکم مشروطه بود. نقل قولهای مستقیم از این منابع: خاطرات عون‌الممالک از ملاقات با امین‌السلطان اتابک، از «فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت» اثر فریدون آدمیت گزارش جلسه مجلس در 9 شهریور از روزنامه مجلس گزارش میرزا فضلعلی آقا از روز ترور اتابک، از «بحران دموکراسی در مجلس اول: خاطرات و نامه‌ها...

در این قسمت به بست‌نشینی شیخ فضل‌الله نوری در اعتراض به جنبش مشروطه می‌پردازیم و حمایت مخفیانه محمدعلی شاه از او را هم مرور می‌کنیم. علاوه بر این، شروع تجاوز مرزی نیروهای عثمانی به خاک ایران تا نزدیک شهر ارومیه را هم بررسی می‌کنیم. نقل قولهای مستقیم از این منابع: گزارش اسپرینگ-رایس از ملاقاتش با محمدعلی شاه از اسناد وزارت خارجه انگلیس شرح مذاکرات مجلس در روزهای 14 تیر و 14 مرداد از روزنامه مجلس نا...

در این قسمت هم، مثل قسمت قبل، به جای ادامه وقایع‌نگاری مشروطه به بحث مختصری می‌پردازیم پیرامون یک کتاب، به نام «اصول علم ثروت ملل یا اکونومی پلتیک» که از زبان فرانسوی به دست محمدعلی ذکاءالملک فروغی به فارسی ترجمه شد و یک سال قبل از تشکیل مجلس مشروطه در تهران منتشر شد. اهمیت اصلی این کتاب در باز کردن مباحث روز علم اقتصاد اروپایی در میان جامعه روشنفکران ایران است. لینک برای فرم پرسشهای دوستان شنونده...

در این قسمت، به جای ادامه وقایع‌نگاری مشروطه، به بحث مختصری می‌پردازیم پیرامون یک کتاب مهم که در بهار سال 1286 در تهران منتشر شد، به نام «حقوق و وظایف ملت». اهمیت اصلی این کتاب در بیان ساده مفاهیم اندیشه سیاسی غربی برای مخاطب عام ایرانی است.   لینک برای فرم پرسشهای دوستان شنونده: https://forms.gle/WBNXyBdydPxZ4o2Z8 به سایت جدید ما، «ماجرای ایران» سری بزنید. مشترکان غیرهمراه می‌توانند نسخه صوتی قسم...

در این قسمت به ماجرای شورش سالارالدوله، برادر محمدعلی شاه، و اعتراضات مجدد در تبریز بر علیه خشونتهای دولتی می‌پردازیم. و همینطور منازعاتی که در مجلس بر سر تصویب متمم قانون اساسی به راه افتاد را مرور می‌کنیم. نقل قولهای مستقیم از این منابع: گزارشهای مجلس در خرداد پیرامون سالارالدوله، تحصن برای پشتیبانی از تبریز، و نامه جامعه زرتشتیان، همگی از روزنامه مجلس تلگراف انجمن تبریز خطاب به نمایندگان مجلس د...

در این قسمت ورود امین‌السلطان اتابک به ایران برای نخست‌وزیری را مرور می‌کنیم، به اضافه نگاهی به مشکلات جدید بانک ملی، تلاش مجلس برای تغییر قوانین مالیاتی و الغای تیول، و همینطور تصویب قانون جدید انجمنهای ایالتی و ولایتی. مروری هم داریم بر عزل ظل‌السلطان از حکومت اصفهان و قدرت گرفتن انجمنها در سرتاسر کشور.     نقل قولهای مستقیم از این منابع:  نامه‌های سفیر انگلیس به وزیر مالیه ایران و گزارش او به و...

در این قسمت شروع پادشاهی محمدعلی شاه و آغاز جدال او با مجلس شورای ملی را مرور می‌کنیم. شرح مشاجرات وکلای مجلس با کابینه دولت و استعفای صدراعظم مشیرالدوله را هم بررسی می‌کنیم، همینطور ادامه برنامه مجلس برای تاسیس بانک ملی. نقل قولهای مستقیم از این منابع: تلگرافهای ماهیگیران انزلی، اخبار انجمن رشت، و گزیده مذاکرات مجلس در روزهای 26 و 28 دی، 13 بهمن و 6 اسفند، به اضافه متن امتیازنامه بانک ملی، از روز...

در این قسمت، به جای ادامه وقایع‌نگاری مشروطه، سخنرانی من به نام «مشروطه و ما» که در ماه مهر 1404 نوشتم را می‌شنویم. از قسمت بعد، روایت وقایع مشروطه را از بهمن 1285 ادامه می‌دهیم. 

در این قسمت مرور مفصلی بر متن قانون اساسی مصوب دی ماه 1285 می‌کنیم. در ادامه هم نگاهی داریم به مقالاتی از عبدالرحیم طالبوف تحت عنوان «ایضاحات در خصوص آزادی» که شامل تحلیل و نقد قانون اساسی هم می‌شد.   نقل قولهای مستقیم از این منابع:  اصول قانون اساسی مشروطه از روزنامه مجلس مجموعه مقالات «ایضاحات در خصوص آزادی» اثر عبدالرحیم طالبوف، از کتاب «آزادی و سیاست» به کوشش ایرج افشار منابع پژوهشی برای مطالع...

در این قسمت اولین جلسات مجلس شورای ملی را مرور می‌کنیم و به مباحث مربوط به تاسیس بانک ملی و تصویب قانون اساسی می‌پردازیم.   نقل قولهای مستقیم از این منابع: سخنرانی سید حسن تقی‌زاده، سخنرانی معین‌التجار بوشهری، اعلان رسمی بانک ملی، مذاکرات مجلس درباره قانون اساسی، همه از روزنامه مجلس منابع پژوهشی برای مطالعه بیشتر: تاریخ بیداری ایرانیان، از ناظم‌اسلام کرمانی، به اهتمام علی‌اکبر سعیدی سیرجانی ایدئول...

در این قسمت وقایع را بعد از صدور فرمان مشروطیت دنبال می‌کنیم و به تصویب قانون انتخابات مجلس می‌رسیم. مروری بر گسترش اعتراضات مشروطه‌خواهان در رشت و تبریز هم داریم، و وقایع انتخابات در تهران را هم بررسی می‌کنیم. در ادامه این قسمت مرور مفصلی می‌کنیم بر پیش‌زمینه‌های ورود جریان سوسیالیسم به ایران.   نقل‌قولهای مستقیم از این منابع: جریان دست زدن حضار در مجلس موقت شورای ملی از کتاب «حیات یحیی» اثر یحیی...

در این قسمت ادامه اعتراضات در تهران بعد از تحصن شاه عبدالعظیم را مرور می‌کنیم و سپس به ماجرای تیراندازی در بازار تهران و خروج علمای تهران به سمت قم برای اعتراض مجدد می‌رسیم. در ادامه این قسمت تحصن بازاریان در باغ سفارت انگلیس را هم بررسی می‌کنیم که در نهایت منجر به استعفای عین‌الدوله و صدور فرمان مشروطیت شد. نقل قولهای مستقیم از این منابع بود: نامه سید محمد طباطبایی به مظفرالدین شاه، نامه ابوالقاس...

در این قسمت وقایع مربوط به تحصن علمای معترض تهرانی در حرم شاه عبدالعظیم را مرور می‌کنیم و بعد می‌پردازیم به نتایج مستقیم و کوتاه‌مدت آن. در انتها هم به جلسه مهم بزرگان دربار می‌پردازیم که در آن محمود احتشام‌السلطنه بحث مشروطه‌خواهی را مستقیماً مطرح می‌کند. نقل قولهای مستقیم از این منابع بود: اعلامیه‌های بی‌نام خطاب به بهبهانی و طباطبایی از کتاب «واقعات اتفاقیه در روزگار» اثر مهدی شریف کاشانی دستخط...

در این قسمت ماجرای آشوب در کرمان و تاثیر آن در اعتراض علمای تهران را بررسی می‌کنیم. سپس مروری بر شورش علیه ساختمان جدید بانک استقراضی روس داریم و همینطور اعتراض تجار تهرانی به خاطر فلک کردن چند نفر از آنها به بهانه گرانی قند و شکر. در پایان این قسمت هم به بست‌نشینی علمای تهران در حرم شاه عبدالعظیم می‌رسیم.   نقل قول مستقیم از این منابع: نامه انجمن مخفی ناظم‌الاسلام خطاب به صدراعظم از نشریه حبل‌الم...

در این قسمت مروری داریم بر اعتراضات اولیه در منابر تهران علیه مسیو نوز و سپس بست‌نشینی تجار تهرانی در حرم شاه عبدالعظیم. بعد سفر سوم اروپایی مظفرالدین شاه را مرور می‌کنیم و نگاهی هم به شرایط عمومی اقتصادی ایران در آن بازه می‌کنیم. در انتهای این قسمت هم مرور مختصری بر داستان دختران قوچان داریم. نقل قول مستقیم از این منابع بود: خطبه تاسوعای بهبهانی علیه مسیو نوز و گزارش جلسه انجمن مخفی در واکنش به ا...

شانزدهم: تیر تا اسفند 1283 در این قسمت تشکیل یک انجمن مخفی دیگر به مدیریت ناظم‌الاسلام کرمانی را مرور می‌کنیم و شرایط اقتصادی ایران در سال 1283 و برنامه‌های درآمدزایی دولت را هم بررسی می‌کنیم. همچنین ارگان مدرسه علوم سیاسی را هم معرفی می‌کنیم. نقل قولهای مستقیم از این منابع بود: شرح شیوع وبا در ایران از کتاب «خاطرات حاج سیاح» اثر حاج سیاح محلاتی، به کوشش حمید سیاح ماجرای تشکیل انجمن مخفی ناظم‌الاس...

در این قسمت مروری می‌کنیم بر ماههای ابتدای صدارت عبدالمجید خان عین‌الدوله و تصمیمهای سیاسی و اقتصادی او، و همینطور می‌پردازیم به معرفی مختصر اولین انجمن مخفی انقلابی مشروطه که به انجمن باغ میکده معروف شد. نقل قولهای مستقیم از این منابع بود: شعر در نقد امین‌السلطان و اتهام بی‌دینی به او از کتاب «تاریخ مشروطه ایران» اثر احمد کسروی دو مقاله تحت عناوین «مکتوب از شیراز» و «مکتوب از تبریز» از نشریه حبل‌...

در این قسمت مروری می‌کنیم بر وقایع سال آخر صدارت امین‌السلطان در دربار مظفرالدین شاه و مسائلی که منجر به سقوط و عزل او شد. نقل قولهای مستقیم از این منابع بود: بندی از فرمان مقررات گمرکی مظفرالدین شاه از کتاب «منتخب‌التواریخ مظفری» اثر میرزا ابراهیم صدیق‌الممالک خاطرات لمبرت مولیتور از گمرک بندر لنگه از کتاب «از پارس تا ایران: خاطرات برادران مولیتور» ترجمه امیرتیمور شیبانی گزارشهای امور روزمره شیرا...

در این قسمت مروری می‌کنیم بر نظام پولی ایران در اواخر عهد قاجار و آشوبهای اقتصادی که در اثر تغییرات ناگهانی این نظام پولی پیش آمد. همینطور مروری می‌کنیم بر تلاشهای دولت ایران برای جبران کسری بودجه که منجر به اعتراضات سیاسی فراوان در آستانه انقلاب مشروطه شد.   نقل قولهای مستقیم از این منابع بود: شرح کار یک ضرابخانه در اصفهان از کتاب «جغرافیای اصفهان» اثر میرزا حسین تحویلدار به کوشش منوچهر ستوده شرح...

در این قسمت به پرسشهایی که شنوندگان عزیز در ماه مرداد 1403 از طریق فرم آنلاین برای من فرستادند پاسخ می‌دهم. از همراهی و پشتیبانی دوستان گرامی و سوالات جالبی که فرستادند بسیار متشکرم و عذرخواهی می‌کنم از دوستانی که به سوالاتشان نتوانستم بپردازم.   لینک برای پشتیبانی مالی دلاری: Patreon   Paypal لینک برای پشتیبانی مالی ریالی: حامی‌باش  

در این قسمت مروری میکنیم بر تاریخ سیاسی ایلات کوچ‌نشین در ایران با تمرکز بر نقش آنان در ایران دوره قاجار. سپس تاریخ ایل بختیاری در آستانه انقلاب مشروطه را بررسی می‌کنیم و با چهره‌های اصلی رهبری این ایل آشنا می‌شویم. نقل قولهای مستقیم از این منابع بود: شرح مختصر یکی از روسای قزلباش از کتاب «تاریخ قزلباشان» نویسنده نامعلوم، به اهتمام میرهاشم محدث داستان تسلیم شدن اسد خان بختیاروند از کتاب «ناسخ التو...

در این قسمت درباره مسیر رشد و گسترش مدارس مدرن در ایران صحبت می‌کنیم و ربط آن به جنبش انقلابی مشروطه را هم بررسی می‌کنیم.   نقل‌قولهای مستقیم از این منابع بود: شرح برنامه‌های انجمن معارف برای تاسیس شرکت عمومی معارف از کتاب «خاطرات احتشام‌السلطنه» به کوشش سید محمدمهدی موسوی ماجرای آقانجفی و تلگراف علیه مدارس تهران از کتاب «حیات یحیی» اثر یحیی دولت‌آبادی متن معاهده‌نامه موسوم به تنبیه الغافلین یا ار...

در این قسمت درباره تاریخ وقایع ابتدای قرن بیستم در روسیه و تاثیر آنها بر شرایط ایران در آستانه انقلاب مشروطه صحبت می‌کنیم. همینطور مروری هم می‌کنیم بر روشنفکران ایرانی ساکن روسیه و آثارشان.   نقل قولهای مستقیم از این منابع بود: واکنش جواهر لعل نهرو به پیروزی ژاپن بر روسیه، از کتاب «نگاهی به تاریخ جهان»، جلد 2 اثر نهرو، ترجمه محمود تفضلی تحلیل پیروزی ژاپن بر روسیه و مقایسه با ایران، از روزنامه حبل‌...

در این قسمت مروری می‌کنیم بر امتیازنامه تنباکو و روند گسترش اعتراضات علیه این امتیازنامه که در نهایت منجر به انحلال آن شد. کمی هم صحبت می‌کنم درباره عواقب اقتصادی و سیاسی انحلال این امتیازنامه در ایران.   نقل قولهای مستقیم این قسمت از این منابع بود: متن قرارداد امتیازنامه تنباکو از کتاب «معاهدات و قراردادهای دوره قاجاریه» به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد مقالات میرزا آقاخان کرمانی در نقد امتیازنامه تن...

در این قسمت مقدمات لازم برای شروع بحث جنبش تنباکو را مرور می‌کنیم. اول درباره قشر تجار و تاریخ تلاشهای سیاسی آنها برای تثبت اقتصاد مدرن حرف می‌زنم، بعد مروری می‌کنم بر امتیازنامه‌های تجاری ایران تا قبل از امتیاز تنباکو و در نهایت هم درباره اهمیت تنباکو در اقتصاد ایران در آستانه این امتیازنامه حرف می‌زنم. نقل قولهای مستقیم این قسمت از این منابع بود: قرارداد بین ایران و روسیه درباره قوانین ورشکستگی...