Kontekst Archeologii Żywej

Ponad 5,5 tysiąca lat temu na Kujawach powstawały monumentalne grobowce, które należą do najstarszych przykładów architektury tego typu w Europie. Długie nasypy ziemne, kamienne obstawy i ogrom pracy włożonej w ich budowę pokazują, jak złożone były społeczności neolityczne zamieszkujące ten region. Opowiada dr Piotr Papiernik z Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. :::::: PRENUMERUJ A...

Co noszono w późnym średniowieczu? Co mówiły o człowieku suknie, tuniki, nakrycia głowy, pasy, ozdoby i tkaniny? Czy moda była tylko kwestią gustu, czy czymś znacznie więcej? Opowiada prof. Anna Marciniak-Kajzer z Uniwersytetu Łódzkiego. :::::: PRENUMERUJ ARCHEOLOGIĘ ŻYWĄ! :::::: 👉 Prenumeruj i wspieraj AŻ: http://bit.ly/e-prenumerataAZ

Czy znacie historię „księżniczki” z Bagicza? To jedno z najbardziej niezwykłych odkryć archeologicznych z Pomorza Zachodniego. Ponad 125 lat temu w okolicach Kołobrzegu, z klifu nad Bałtykiem wypadła trumna wykonana z wydrążonego pnia dębu. W środku znajdowały się czarne szczątki młodej kobiety oraz ślady nietypowego wyposażenia grobu. O najnowszych badaniach nad pochówkiem z Bagicza i dawnych mie...

Kotlina Hrubieszowska przez długi czas nie była miejscem, które kojarzono z przełomowymi badaniami. Zmieniły to wykopaliska w Masłomęczu i Gródku koło Hrubieszowa. Odkryte tam cmentarzyska i zabytki związane z grupą masłomęcką pokazały, że społeczności gockie nie tylko dotarły na Lubelszczyznę, ale stworzyły tu ważny ośrodek o ponadregionalnym znaczeniu. Opowiada prof. dr hab. Andrzej Kokowski z I...

Czy jedno odkrycie może zmienić nasze myślenie zarówno o życiu jak i śmierci neolitycznych rolników? W Markowicach pod Inowrocławiem, podczas badań poprzedzających budowę obwodnicy, archeolodzy odsłonili rozległe cmentarzysko oraz ślady obozowisk społeczności kultury pucharów lejkowatych. Największe zaskoczenie przyniósł jednak pochówek mężczyzny złożonego na zaprzęgu pogrzebowym wraz z parą bydła...

Ptolemais w dawnej Cyrenajce, a dzisiejszej Libii, było jednym z najważniejszych miast regionu, portem, ośrodkiem administracyjnym, a przez pewien czas także stolicą rzymskiej prowincji. Od ponad ćwierć wieku z przerwami bada je polski zespół archeologów z Uniwersytetu Warszawskiego. Wyniki? Liczne mozaiki, malowidła, wnętrza budowli uchwycone w momencie opuszczenia w wyniku trzęsienia ziemi, obsz...

Sanok nie pojawił się nagle i znikąd – jego historia to proces kształtujący się przez kilka stuleci. Położony na pograniczu świata polskiego, ruskiego i węgierskiego, stanowił ważny ośrodek osadniczy i administracyjny, związany z siecią grodów, osad oraz szlaków w dolinie Sanu. Jak wyglądały początki Sanoka? Gdzie znajdowało się jego najstarsze centrum? Na te pytania odpowie dr Piotr Kotowicz z Mu...

Majowie to cywilizacja, która przez wieki rozwijała się w tropikalnych lasach Ameryki Środkowej tworząc rozbudowane miasta, własny system pisma i złożone struktury społeczne. A jednocześnie to historia, którą wciąż odkrywamy — także dzięki badaniom prowadzonym w XXI wieku. Co tak naprawdę wiemy o Majach? I co w tę opowieść wnoszą badania prowadzone przez polskich archeologów w Gwatemali? Opowiada...

Choć zwierzęce szczątki kostne często trafiają do worków z podpisem „materiał do opracowania”, to właśnie one potrafią powiedzieć najwięcej o codziennym życiu dawnych ludzi. Co jedli? Jaki zwierzęta hodowali? Czy polowali? A może niektóre gatunki odgrywały ważną rolę w rytuałach i wierzeniach? Czym zajmuje się archeozoologia opowiadają dr hab. JOANNA PIĄTKOWSKA-MAŁECKA oraz OLHA SYNKOVSKA z Uniwer...

Grodzisko w Grzybowie przez lata pozostawało paradoksem. Ogromne (prawie 4,4 ha), dwuczłonowe, z potężnymi wałami i licznymi luksusowymi znaleziskami, a jednocześnie całkowicie nieobecne w źródłach pisanych? Po co w latach 919–923 zbudowano tak monumentalny gród? Jaką rolę odgrywał w rodzącym się państwie pierwszych Piastów? Opowiadają dr hab. Marcin Danielewski, prof. UAM oraz Jacek Wrzesiński. :...

Skąd pochodzą Słowianie? To jedno z najczęściej zadawanych pytań w badaniach nad wczesnym średniowieczem Europy. Problem polega jednak na tym, że samo pytanie nie jest tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać. Czym właściwie jest „tożsamość słowiańska”? Jak zmieniało się jej rozumienie w historii badań i jakie metody wykorzystywano, aby próbować na nie odpowiedzieć i zrozumieć proces etnogenezy? Wsz...

Złoty Pociąg rzekomo ukryty w Wałbrzychu od lat rozpala wyobraźnię badaczy, eksploratorów i opinii publicznej. Dla jednych to tylko legenda, dla innych wciąż nierozwiązana zagadka historyczna. Gdzie kończy się mit, a zaczyna materiał źródłowy? Co naprawdę wiemy o rzekomym depozycie ukrytym w rejonie Wałbrzycha i czy współczesne badania przybliżają nas do odpowiedzi? O tym opowiadają Łukasz Orlicki...

Ten odcinek poszerza obraz Odyseusza poza Homerem, pokazując różne wersje mitu, jego potomstwo oraz alternatywne opowieści o śmierci. Rozmowa koncentruje się na pytaniu, czy da się narysować historyczną mapę podróży Odyseusz. Wyjaśnia, że trasa ma charakter fantastyczny, ale Grecy często uznawali miejsca z eposu za realne i lokalizowali je w świecie śródziemnomorskim (Italia, Sycylia, Afryka, Kork...

Jeziorne wyspy przez długi czas uchodziły za peryferie świata okresu wczesnopiastowskiego. Tymczasem badania ostatnich dekad pokazują coś zupełnie innego. To właśnie tam lokowano grody, miejsca centralne jak słynny Ostrów Lednicki, punkty kontroli wymiany i komunikacji, a najpewniej także przestrzenie o znaczeniu symbolicznym i rytualnym. Wyspy nie były ucieczką od władzy, a często były jej narzęd...

Ile osób faktycznie słyszało Cycerona? Tym razem prezentujemy wyniki badań nad tym, jak wielu ludzi rzeczywiście mogło usłyszeć i zrozumieć starożytne mowy wygłaszane na Forum Romanum. Dyskusja obejmuje detale związane z rekonstrukcjami wirtualnymi, symulacjami akustycznymi oraz analizą widoczności gestów i mimiki mówców. Poruszone są również kwestie ewolucji przestrzeni publicznych w Rzymie i ich...

W tym odcinku przenosimy się do Łośnia, dzielnicy Dąbrowy Górniczej, która kryje w sobie historie jednego z kluczowych punktów średniowiecznego górnictwa i hutnictwa na pograniczu śląsko-małopolskim. Przedstawiamy wyniki wieloletnich badań archeologicznych, omawiamy studia nad średniowieczną techniką wytapiania metali, w tym technologii wysokotemperaturowej i analizie izotopowej. Dodatkowo dowiadu...

Najstarsze, największe i najważniejsze, tym są „Archeologiczne Sensacje 2025”! Z dumą prezentujemy dziesięć najważniejszych odkryć, wydarzeń i projektów polskiej archeologii – zwycięzców w poszczególnych kategoriach, wyłonionych przez kapitułę konkursową oraz głosowanie publiczność. To już szósta edycja dorocznego, ogólnopolskiego podsumowania organizowanego przez czasopismo „Archeologia Żywa” we...

Gdy mówimy o Celtach na ziemiach dzisiejszej Polski, większość osób myśli o pojedynczych znaleziskach – jakby nasi sąsiedzi z południa tylko przejazdem mijali Karpaty. Tymczasem na południowym skraju Górnego Śląska, w Nowej Cerekwi, rozwijała się jedna z najważniejszych osad celtyckich na północ od gór. Miejsce, gdzie spotykały się szlaki handlowe, gdzie działały warsztaty, a w ziemi do dziś leżą...

Zamek Kolno – strażnica, komora celna i miejsce dramatycznej bitwy 1443 roku – jest już od dłuższego celem badań wrocławskich badaczy. To właśnie stąd pochodzi klejnot z ametystu sprzed około 600 lat, odnaleziony w fosie niczym zguba z książęcej biżuterii. Niesamowite znaleziska nie kończą się jednak na tym! Tysiące fragmentów ceramiki, unikatowe militaria, włącznie z całymi bełtami, uzbrojenie oc...

Tym razem w cyklu #KONTEKST zajrzymy na samo pogranicze świata Piastów i Rurykowiczów – do Grodów Czerwieńskich, jednego z najbardziej fascynujących obszarów Europy Środkowo-Wschodniej X–XIII wieku. To będzie opowieść o potędze i upadkach, o granicach, które nigdy nie były prostą linią na mapie, a przede wszystkim o grodzisku w Czermnie i Gródku – od wielu lat badanym przez interdyscyplinarne zesp...

Tym razem zanurzymy się w świecie sag islandzkich i średniowiecznych opowieści o kontaktach Skandynawów ze Słowiańszczyzną Zachodnią oraz strefą bałtycką. To nie tylko podróż w głąb literatury staronordyckiej, ale też okazja, by poznać kulisy najnowszych polskojęzycznych wydań trzech kluczowych sag, przygotowanych w ramach projektu „A austrvega”: https://bit.ly/sagi-a-austrvega Opowiadają: dr hab....

Tym razem przenosimy się na Pomorze Zachodnie, by zajrzeć w miejsca, do których rzadko dociera światło dzienne – krypt szlachty pomorskiej z XVI–XIX wieku. To będzie opowieść o trudnej historii regionu, o zapomnianych rodach i o pamięci, którą zatarły wojny oraz powojenne „odwety”. Ale też o odkryciach, które pozwalają przywrócić imiona tym, których pochłonęła historia. W skład zespołu badawczego...

Święty Graal, tajemnicze ruiny, ukryte skarby, klątwa mistrza zakonnego, okultyzm, tajne bractwa i magia – przez wieki templariusze obrastali legendami. Ale kim naprawdę byli? Czym zajmowali się na ziemiach Piastów, gdzie znajdowały się ich komandorie i jaką rolę odgrywali w polityce oraz gospodarce średniowiecznej Polski? O prawdziwym dziedzictwie templariuszy opowiada dr Kamil Wasilkiewicz z Uni...

Neandertalczycy w Zwoleniu? Tak jest! Tym razem w cyklu #KONTEKST opowiadamy o najnowszych wynikach badań w dolinie rzeki Zwoleńki i jednym z najbardziej na północ wysuniętych stanowisk neandertalczyków na ziemiach dzisiejszej Polski! Opowiadają prof. dr hab. Barbara Woronko, dr hab. Katarzyna Pyżewicz oraz dr Witold Grużdź. ::::: CHCESZ NAM POMÓC? :::::: Prenumeruj i wspieraj czasopismo „Archeolo...

Dziś porozmawiamy o tym, jak przejść od dat względnych do twardych liczb i jak zsynchronizować dzieje Niżu Polskiego z chronologią celtyckiej Europy i świata śródziemnomorskiego. Wszystko po to, by odpowiedzieć na jedno z kluczowych pytań polskiej archeologii: kiedy i jak szybko ukształtowała się kultura przeworska. Opowiada dr hab. Piotr Łuczkiewicz, prof. UMCS. ::::: CHCESZ NAM POMÓC? :::::: Pre...