كۈندىلىك ئاڭلىتىش

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر:  ب د ت نىڭ ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى دوكلاتى: مەسىلىلەر ۋە چارىلەر ئۇيغۇرلار «جۇڭخۇا مىللىتى» ئەمەس، خىتاي ئېيتىمىدىكى «ئانارنىڭ دانىسى» مۇ ئەمەس! ياپونىيە ۋە ئاۋسترالىيەدە خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئېلىنى بېسىۋالغانلىقىنىڭ 75 يىللىقىغا نارازىلىق بىلدۈرۈلدى ئالمۇتادىكى ئۇيغۇر جامائىتى 1-ئۆكتەبىر «ماتەم كۈنى» دە ۋەتەن شېھىتلىرىنى ياد ئەتتى كانادالىق ئۇيغۇر قىز مەھلىيا چەتىنكايا: «ئادال...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر:  دوكتور ئادرىيان زېنز بىلەن سۆھبەت: خەلقئارا ئەمگەكچىلەر تەشكىلاتى ۋە ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكى خىتاينىڭ مۇستەملىكە مائارىپىدا يوق قىلىنىۋاتقان ئۇيغۇر تىلى «مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر ئايال پائالىيەتچىلىرى» ناملىق كىتابنىڭ تونۇشتۇرۇلۇش مۇراسىمى ئۆتكۈزۈلدى ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆي-ماكانلىرىنى مەجبۇرىي تارتىۋېلىشنىڭ ئارقىسىدىكى سىرلار دوكتور ئەركىن سىدىق: «پائالىيىتىمىز ئارقىلىق ئۇيغۇرل...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر:  ئامېرىكا قاتارلىق 9 دۆلەت ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى ئورتاق باياناتىنى ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىدە ئېلان قىلدى «كوممۇنىزم قۇربانلىرى خاتىرە فوندى» نىڭ «خىتاي مۇنبىرى» يىغىنى ئۇيغۇر مەسىلىسى بىلەن باشلاندى ئامېرىكا سىياسىيونلىرى: «ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقى داۋاملىق بىزنىڭ دىققىتىمىزدە بولغۇسى!» خىتاي «شىنجاڭ پاختىسى» نى بايقۇت قىلغان ئامېرىكا شىركەتلىرىگە تەھدىت سالغان تۈركىيە پىر...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر:  ب د ت نىڭ ئالاھىدە دوكلاتچىسى ئالېنا دوخان ئۇيغۇر ئېلى توغرىسىدىكى دوكلاتىدا زادى نېمىلەرنى دېگەن؟ ئامېرىكا بىلەن خىتاينىڭ ھەربىي ھازىرلىق رىقابىتى كەسكىنلەشمەكتە (2) شى جىنپىڭنى «نوبېل تىنچلىق مۇكاپاتى» غا نامزاتلىقىغا كۆرسەتكەن نورۋېگىيە پارلامېنتىنىڭ سابىق ئەزاسى تورې ۋېستبى كىم؟ دۇنيا تەرتىپىنى بۇزۇۋاتقان «قوش ئۆلچەملەر» ئىستانبۇلدا ئېچىلغان ژۇرنالىستلار يىغىلىشىد...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر:  جەۋھەر ئىلھام: «دادامدىكى قەھرىمانلىق بوۋام ۋە مومامنىڭ روھىدىن مىراس قالغان!» كۇرت كامپبېل: «خىتاي تەھدىتى سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىدىن ئېشىپ كەتتى! » ئىلھام توختى مۇددەتسىز قاماققا ھۆكۈم قىلىنغانلىقىنىڭ 10-يىلىدا ئۇنى شەرتسىز قويۇپ بېرىش سادالىرى كۈچەيمەكتە شى جىنپىڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى ئۈچۈن تېخىمۇ ساداقەتمەن كادىرلارنى يېتىشتۈرۈشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى تەكىتلىدى ياپونى...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر:  ئامېرىكا بىلەن خىتاينىڭ ھەربىي ھازىرلىق رىقابىتى كەسكىنلەشمەكتە (1) «ھەدەمنى ئىزدەيمەن» ناملىق ھۆججەتلىك فىلىم ئەنقەرەدە كۆرۈرمەنلەر بىلەن يۈز كۆرۈشتى ئىستانبۇلدا «كېچىدە تۇتقۇن قىلىنىشنى كۈتۈش» ناملىق كىتاب توغرىسىدا مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى خىتاي ئۆتكەن 70 يىلدا ئۇيغۇر كادىرلارنى «تەربىيەلەپ يېتىشتۈردى» مۇ ياكى يوقاتتىمۇ؟ ۋېئام لېنا: «شەرقىي تۈركىستاننى 1949-يىلى...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر:  ئادرىيان زېنىز: «ۋولكېس ۋاگېننىڭ باياناتى ئىقتىسادىي تەپتىش دوكلاتىدىكى خاتا ۋە ساختا ئۇچۇرلارغا تايانغان!» ئامېرىكا ۋە ياۋروپانىڭ خىتايغا قويغان جازا تەدبىرلىرىنى تەنقىدلىگەن ب د ت نىڭ ئالاھىدە دوكلاتچىسى ئوسال ئەھۋالغا چۈشۈپ قالغان نائىل ئولپاق: «تۈركىيە ھۆكۈمىتى خىتاينىڭ ‹يېڭى يىپەك يولى قۇرۇلۇشى› نى قوللىماسلىقى لازىم!» ئۇيغۇر ئېلىدىكى «كان بايلىقلىرىنى قېزىش ھوقۇ...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر:  ئىلھام توختى ئانىسى ناسىپخان قۇناخۇننىڭ ۋاپاتىدىن خەۋەرسىز تۇرماقتا كانادا كۆچمەنلەر مىنىستىرلىقى: «ئۇيغۇرلارنى قوبۇل قىلىش ‹قەدەم باسقۇچلۇق ھەم ئېھتىياتچانلىق› بىلەن ئېلىپ بېرىلماقتا» «مۆجىزە» بىلەن ئاپەت ئوتتۇرىسىدا: ئۇيغۇر ئېلىدىكى سۇ مەھسۇلاتى «دېڭىز» لىرى تەتقىقاتچىلار: «رۇسىيە ۋە خىتايدىن كەلگەن ‹مۇسۇلمان رەھبەرلەر› نىڭ مۆتىدىل ئىسلام پىكىرلىرىنى مۇھاكىمە قىلىشى...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر:  بايدېن ھۆكۈمىتى خىتاينىڭ «شېئىن»، «تېمۇ» شىركەتلىرىگە زەربە بېرىش تەدبىرلىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى ئۈرۈمچى-بورىنموس ھاۋا يۈك تىرانسپورت يولى مەجبۇرىي ئەمگەك مەھسۇلاتلىرىنىڭ ئەنگلىيەگە ئېقىپ كىرىش ئەندىشىسىنى كۈچەيتتى زامانىمىزدىكى ئوتتۇرا ئاسىيا-خىتاي دىپلوماتىيەسى: LADA دىن BYD غىچە خىتاي ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىدىن پايدىلىنىپ ياۋروپا سانائىتىنى «يەپ كېتىپ» بارامدۇ؟ يېڭىد...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: ئىلھام توختىنىڭ ئاغرىقلىقىنى ئاشكارىلاپ قويغان تۈرمە ساقچىسى غوپۇر ئابدۇرېشىت 7 يىللىق كېسىۋېتىلگەن نەفىسە ئوغۇز: «خىتاي ئەلچىخانىسى تاغام ئالىم ئابدۇكېرىمنىڭ جىنايىتى ھەققىدە ئىسپات بېرىشنى رەت قىلىپ كەلدى» خىتاينىڭ بىر قىسىم «چەت ئەللىك مۇتەخەسسىس» لەرنى سايرىتىشى، ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنى يوشۇرۇشقا يېتەمدۇ؟ ئانتاليادا ئۆتكۈزۈلگەن خەلقئارا فېستىۋالدا ئۇيغۇر مەدەنىيىتى...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - ئۇيغۇر كومپوزىتور گۈلدىيار تەڭرىتاغلى ۋە ئۇنىڭ مۇزىكا ھاياتى- ئەلفىدار ئىلتەبىر خانىم ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى يىغىنىدا ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكى ھەققىدە سۆز قىلدى- خىتاي نېمىشقا توكلۇق ئاپتوموبىل ئىشلەپ چىقىرىۋاتقان شىركەتلىرىنى تۈركىيەگە مەبلەغ سالماسلىققا چاقىردى؟- كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى: «ئۇيغۇرلار ھەتتا خىتاينىڭ ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنى ئىنكار قىلىش تەشۋىقاتىغىم...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - ئامېرىكا ئاۋام ۋە كېڭەش پالاتا ئەزالىرى خىتاينىڭ گۈلشەن ئابباسنى دەرھال قويۇپ بېرىشنى تەلەپ قىلغان- ئۇيغۇرلار بىلەن پاكىستان قەبىلىلىرىنىڭ كۈرەش غايىسى ئوخشامدۇ؟- خىتاي راستتىنلا «خەلقئارا تېررورلۇقنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغۇچى» مۇ؟- ئۇيغۇرشۇناسلار: پرىنسېتون ئۇنىۋېرسىتېتىدا «ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ئەسەرلىرى توپلانمىسى» نىڭ بولۇشى تارىخىي ئەھمىيەتكە ئىگە- «بو...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - ۋولكەر تۈرك كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىدە بەرگەن دوكلاتىدا ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنى تىلغا ئالمىغان- كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى: «ئۇيغۇرلار ھەتتا خىتاينىڭ ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنى ئىنكار قىلىش تەشۋىقاتىغىمۇ قۇل بولماقتا!»- 10-سېنتەبىردىكى «ئوقۇتقۇچىلار بايرىمى» دا تۇتقۇندىكى ئۇيغۇر ئوقۇتقۇچىلار ئەسلەپ ئۆتۈلدى- ھازىرقى زامان ئۇيغۇر ئەدەبىياتىغا بېغىشلانغان «قۇم ئاستىدىكى ئىزل...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسى قانۇن ماقۇللاپ خىتاي بىئو-تېخنىكا شىركەتلىرى بىلەن ھەمكارلىشىشنى چەكلىدى- «ئۇيغۇر خەلق ناخشىلىرى» نى ئۆگىتىشمۇ ياكى ئۇيغۇرلارغا «ھەيۋە» كۆرسىتىشمۇ؟- خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇرلارغا قارشى تەشۋىقاتنى كېڭەيتىۋاتقاندا دۇنيا ئۇيغۇرلارنى ئۇنتۇدىمۇ؟- ئامېرىكا ئەمگەك مىنىستىرلىقى يىغىنىدا «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» نى قاتتىق ئىجرا قىلىش ك...

مۇھەممەد ئەمىن بۇغرا قاتارلىق «ئۈچ ئەپەندى» لەر 1946-يىلى 6-ئايدا «ئون بىر بىتىم» ئىمزالانغاندىن كېيىن، «ئالتاي» نەشرىياتىنى ئۈرۈمچىگە يۆتكەپ ئۇنىڭ پائالىيەت بوشلۇقىنى تېخىمۇ كېڭەيتىدۇ، شۇنداقلا ئۇنىڭ قارمىقىدا «ئەرك» گېزىتىنى نەشىر قىلىشقا باشلايدۇ. 1948-يىلىنىڭ باشلىرىغا كەلگەندە، «ئالتاي» نەشرىياتىنىڭ قارمىقىدا «دەرنەك» نامىدا مەخسۇس ئىلىم مۇنبىرى قۇرۇپ، شەرقىي تۈركىستان تارىخى، تۈركچىلىك ئاساس...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - ئابدۇۋەلى ئايۇپ: «خىتايغا بېرىپ كېلىۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ كۆپىيىشى جىددىي مەسىلە!»- خىتاي بىلەن رۇسىيەگە تاقابىل تۇرۇش ئامېرىكا ئۈچۈن «تېررورلۇققا زەربە بېرىش» تىن نەچچە ھەسسە مۇھىم ئورۇنغا ئۆتكەن (2)- خىتاينىڭ توسالغۇلىرى د ئۇ ق نىڭ ھىندونېزىيە زىيارىتىنى توسۇپ قالالمىدى- لوندون SOAS ئىنستىتۇتى تەرىپىدىن راھىلە داۋۇتنىڭ تۆھپىلىرى شەرىپىگە پەخرى دوكتورلۇق ئۇنۋانى بېرىلدى- م...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - مۇتەخەسسىسلەر: خىتاي ھۆكۈمىتى تەيۋەنلىكلەرنىمۇ ئۇيغۇر ئېلىدىكى جىنايەتلىرىگە شېرىك قىلماقچى- ئانالىزچىلار: نارازىلىقىنى ئىپادىلىگەن خەلقنى قوراللىق ئەسكەر بىلەن باستۇرۇش پەقەت خىتايدەك مۇستەبىت ھاكىمىيەتكە مەنسۇپ- تەتقىقاتچىلار: «خىتاي ھۆكۈمىتى ياتاقلىق مەكتەپلەر ئارقىلىق ‹يېڭى ئەۋلاد پىروگراممىلانغان ئۇيغۇرلار›نى يارىتىشقا ئۇرۇنماقتا»- ھامۇتخان كۆكتۈرك: خىتاينىڭ پۇلى بىل...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - پۇتبول مەيدانىدىكى «جياۋۇ ئۇرۇشى»: ياپونىيە كوماندىسى 0 گە قارشى 7 نەتىجە بىلەن خىتاي كوماندىسىنى يەڭگەن- لىندا سۇن ئامېرىكا سىياسەتچىلىرىنىڭ ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى مەيدانىنى ئىپادىلىشىگىمۇ توسقۇنلۇق قىلغان- دەريا يانىق خانىم: «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان بېسىم سىياسىتىدە ھېچقانداق ئۆزگىرىش بولغىنى يوق»- يەھۇدىي قىرغىنچىلىقىنىڭ شاھىتى: «ئۇيغۇر ئاياللىرىنىڭ خىتايلار بىلەن ت...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - ئاۋسترالىيە تەتقىقاتچىلىرى خىتاي بىلەن ھەمكارلىشىپ ئۇيغۇرلارنىڭ DNA سى ئۈستىدىن تەتقىقات ئېلىپ بارغان- قەرز سىرتمىقى ئافرىقالىقلارنى خىتاينىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىق جىنايەتلىرىگە كۆز يۇمۇشقا مەجبۇرلاۋاتامدۇ؟- كىكبوكسچى ئابدۇسەمەت تەۋەككۈل: «نىشانىم دۇنيا چېمپىيونى بولۇپ، شەرقىي تۈركىستاننى دۇنياغا تونۇتۇشتۇر»- 1934-يىلى ئەيسا ئەپەندى ھەققىدە كرېملغا يوللانغان مەخپىي مەلۇمات H...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - مۇتەخەسسىسلەر: خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئامېرىكاغا قارشى «قارار لايىھەسى» ئۇلارنىڭ ئىقتىسادىي ۋە سىياسىي مەغلۇبىيىتىنى كۆرسىتىدۇ- قازاقىستاندىكى ئۇيغۇر مەكتەپلىرى يېڭى ئوقۇش يىلىنى باشلىدى- خىتاي نېمە سەۋەبتىن ئارال شەھىرىدە يېڭىدىن «كەسپىي تەربىيەلەش بازىسى» قۇردى؟- ئائىلە ئەزالىرى غايىب قىلىۋېتىلگەن ئۇيغۇرلار خەلقئارانىڭ خىتايغا تېخىمۇ كۈچلۈك بېسىم قىلىشىنى تەلەپ قىلماقتا- «...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - «ئۇيغۇر تېبابىتى خەلقئارا سانائەت باغچىسى» خىتاي ئۈچۈن «كوزىر» ، ئۇيغۇر تېبابىتى ئۈچۈن «خىرىس» مۇ؟- مۇتەخەسسىسلەر: «جۇڭخۇا مىللىتى ئورتاق گەۋدىسى ئېڭىنى ئومۇملاشتۇرۇش» نىڭ كۈچەيتىلىشى ئاسسىمىلياتسىيەنى كۈچەيتىشتۇر- شىۋېتسارىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن دۇنيا «ئەخلاق مۇنبىرى» دە ئۇيغۇر مەسىلىسى نۇقتىلىق تونۇشتۇرۇلغان- ئامېرىكانىڭ «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» خىتاي...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - ئۇيغۇرلار ۋولكېر تۈركتىن ۋەدىسىنى ئەمەلىي تەدبىرگە ئايلاندۇرۇشنى كۈتمەكتە- خىتاي بىلەن رۇسىيەگە تاقابىل تۇرۇش ئامېرىكا ئۈچۈن «تېررورلۇققا زەربە بېرىش» تىن نەچچە ھەسسە مۇھىم ئورۇنغا ئۆتكەن (1)- ئامېرىكا ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداشلىرى بارلىق رەقىبلىرىگە بىرلا ۋاقىتتا تاقابىل تۇرامدۇ ياكى بەزىلىرى بىلەن مۇرەسسە قىلامدۇ؟- دۇنيا مۇسابىقىسىدە ئىككى نەپەر ئۇيغۇر ئوغۇل-قىز ئالتۇن مېدال...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - قەشقەر تاشمىلىقتا باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇتقۇچىلىرىدىن ئاز دېگەندە 20 نەپىرى كېسىۋېتىلگەن- CIA نىڭ سابىق ئانالىزچىسى: «ئامېرىكا ئۆز پۇقرالىرىنى خىتاينىڭ توزىقىدىن قوغدىيالامدۇ؟»- «رامبول» شىركىتىدە ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى ۋە يېشىل ئېنېرگىيەگە باغلىنىشلىق مەجبۇرىي ئەمگەك ھەققىدە گۇۋاھلىق بېرىلدى-بىر ئاي ئىچىدە ئىككى نەپەر خىتاي جاسۇسنىڭ ئەيىبلىنىشى ۋە خىتاينىڭ جاسۇسلۇققا م...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - خىتاي دائىرىلىرى ئۇيغۇر ئېلىنى خىتاي «گېئو-سىياسىي بىخەتەرلىكىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك توسۇقى» قىلماقچى بولغان- لاگېرلاردىكى جىنسىي خورلۇق: «ئولتۇراقلىشىش مۇستەملىكىچىلىكى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ تۇغۇت نىسبىتىنى كونترول قىلىش ئۇرۇنۇشلىرى» (3)- ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى، خىتاينىڭ «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش سىياسىتى» نى ئۆزگەرتىشى بىلەن ئاخىرلىشامدۇ؟- ب د ت خىتاينى «ئەركىنلىكىدىن قەستەن...

بۈگۈنكى مۇھىم خەۋەرلەر: - خىتاي پاكىستاندىكى بىر قىسىم ئۇيغۇرلارنى «ئىرقى قىرغىنچىلىق ساياھىتى» گە ئاپارغان- ئانالىزچىلار: «ئۇيغۇرلارنى ئاسسىمىلياتسىيە قىلىش ‹غەربىي رايوننى كەڭ كۆلەمدە ئېچىش› نىڭ تۈپ مەقسەتلىرىدىن بىرى»- ئۇيغۇر ئېلىگە ئەۋەتىلگەن «ئالاھىدە ئىشتاتلىق خىتاي ئوقۇتقۇچىلار» نىڭ «ۋەزىپىسى» زادى نېمە؟- ئىستانبۇلدىكى ئۇيغۇر ئۆسمۈرلىرى ئەنئەنىۋى ئۇيغۇر بالىلار ئويۇنلىرىنى ئويناش ۋە ئۆگىنىش...