Historia bliska

Sto lat temu, 5 września 1924 roku, Polska mogła się stać innym krajem. Krajem brunatnym, może nawet czarnym, a na pewno pogromowym.

Mija 35 lat, odkąd 12 września 1989 roku został zaprzysiężony rząd Tadeusza Mazowieckiego - pierwszego niekomunistycznego premiera od końca II wojny światowej. 

W tym roku mija 85. rocznica rozpoczęcia II wojny światowej - największego kataklizmu w dziejach Polski. Nie tylko zginęło ponad 6 mln obywateli Rzeczpospolitej, a sam kraj został zniszczony, po wojnie, w nową epokę, naród i państwo weszły w zupełnie nowej formie i kształcie. Polska była już innym społeczeństwem, inną wspólnotą.

104 lata temu, 15 sierpnia 1920 roku, doszło do wielkiej Bitwy Warszawskiej, która zaważyła na losach Polski, a także na losach całej Europy. 

W latach 50. w Nowej Hucie powstało ponad 250 schronów przeciwlotniczych. Z kolei w Warszawie wzniesiono MDM, czyli wielki zespół mieszkaniowy w śródmieściu. Czym charakteryzowała się architektura socrealizmu, którą pozostawił po sobie PRL?

Historia antykomunistycznego podziemia to jeden z najbardziej zmitologizowanych wątków powojennych dziejów Polski. - Naszą rolą nie jest budowanie pomników, ani oskarżanie lub występowanie w roli obrońców przeszłości czy postaci z przeszłości. Naszą rolą jest opowiedzieć możliwie rzetelnie historię - przyznaje w Programie 1 Polskiego Radia prof. Rafał Wnuk. Przed jakim wyborem stawały osoby, które...

Reguły te często były absurdalne i opresyjne. Dziś wiele osób wspomina sukcesy polskiej kadry w latach 70. i 80. Za sukcesem stoją utalentowani ludzie – zawodnicy, trenerzy, ale jak zwykle, po sukcesach sportowych, zasługi przypisywała sobie "władza".

Z okazji 35. rocznicy pierwszych częściowo wolnych wyborów 4 czerwca 1989 roku w audycji "Historia bliska" mówiliśmy o tym wydarzeniu i jego konsekwencjach. - Niezależnie od tego, co kto sobie myśli, obiektywnie jest to największe zdarzenie w dziejach naszego narodu od dwustu lat - powiedział w radiowej Jedynce historyk prof. Marek Węcowski.

15-letni Bohdan Piasecki, syn Bolesława Piaseckiego - lidera przedwojennej "Falangi" i szefa powojennego Stowarzyszenia "Pax" - uczeń warszawskiego liceum św. Augustyna, został porwany 22 stycznia 1957 roku. Jego ciało odnaleziono 8 grudnia 1958 roku. 

Kilka dni temu Słowacją wstrząsnął zamach na premiera Roberta Ficę. Z historii pamiętamy doskonale śmierć Gabriela Narutowicza czy zamach Gawriło Principa. W audycji "Historia bliska" zastanawialiśmy się, jakie intencje przyświecają zamachowcom, i dlaczego często rozmijają się one ze skutkami. 

W kolejnym wydaniu audycji "Historia bliska" rozmawialiśmy o roli szpiegów w okresie zimnej wojny. 50 lat temu, 7 maja 1974 roku, kanclerz Republiki Federalnej Niemiec podał się do dymisji. Willy Brandt odszedł ze stanowiska między innymi dlatego, że jego sekretarz i najbliższy współpracownik okazał się agentem Stasi - szpiegiem Niemieckiej Republiki Demokratycznej.

W epoce PRL-u wypracowano stałe scenariusze dla nowo ustanowionych świąt. W dniu Święta Pracy najważniejszym elementem były pochody. O pierwszomajowych pochodach i innych rytuałach w PRL-u mówili prof. Antoni Dudek oraz prof. Zdzisław Zblewski - autorzy książki "Utopia nad Wisłą. Historia Peerelu".

W ostatnich latach PRL, choć władza zaczęła zauważać święto Konstytucji 3 maja, oddolne próby jego celebrowania były brutalnie pacyfikowane. Tak było m.in. w 1987 roku. - Zostałem pobity. Po wyjściu, po 48 godzinach, wylądowałem na pogotowiu - mówi Maciej Gawlikowski, działacz opozycyjny, reporter oraz autor filmów i książek.

"Podziemny Muranów" to wyjątkowa książka, w której Jacek Leociak opisuje życie w getcie warszawskim podczas powstania. Niczym archeolog zbiera ślady wydarzeń, nakłada obraz dawnego Muranowa na dzielnicę, która dziś tętni życiem, po to aby upamiętnić coś, co wymyka się wyobraźni.

W audycji "Historia bliska" przypominamy legendarną inscenizację teatralną dramatu Stanisława Wyspiańskiego "Wyzwolenie" w reżyserii Konrada Swinarskiego. Premiera spektaklu odbyła się 50 lat temu w Starym Teatrze w Krakowie. W roli głównej wystąpił wówczas zmarły dwa lata temu Jerzy Trela. Obok niego zagrała Anna Polony, która ze sceny Starego opowiadała o legendarnym przedstawieniu i reżyserze. 

Ocalenie od zapomnienia i przekazywanie opowieści kolejnym pokoleniom. Taka narracja towarzyszy kultywowaniu pamięci o przodkach w wielu rodzinach. Niekiedy jednak przywołanie przeszłości, szczególnie tej głęboko skrywanej, może przynieść nieodwracalne skutki, zwłaszcza gdy mamy do czynienia z wieloletnią zmową milczenia. Odkrywanie prawdy o naszych bliskich może być traumatyczne, ale i oczyszczaj...

Jak wyglądało życie naszych babć? Co panie z dworów łączyło z chłopkami? Jak wiele współczesne kobiety mają wspólnego z tamtymi kobietami i jakiego rodzaju ograniczenia - kulturowe, społeczne, obyczajowe, ekonomiczne - dotyczą ich nadal? W kolejnym odcinku "Historii żywej" rozmawialiśmy o tym, jak zmieniały się na przestrzeni wieków sytuacja i prawa kobiet. 

PRL często nazywamy "czasami słusznie minionymi", a jednak zdarza się, że mówimy o tym okresie z wielkim sentymentem. Renesans popularności przeżywają teraz ubrania, przedmioty i meble rodem z PRL na czele z meblościanką, kryształami czy blokiem czekoladowym. Za czym tak naprawdę tęsknimy? 

Co sprawia, że Putin atakujący Ukrainę może liczyć na poparcie reżysera Olivera Stone'a, aktora Gerarda Depardieu czy muzyka Rogera Watersa? Za co podziwiali komunizm Ernest Hemingway i Jean-Paul Sartre? Dlaczego Jarosław Iwaszkiewicz stał się pupilem PRL-owskich władz? W kolejnym odcinku Historii żywej" rozmawialiśmy o ludziach kultury w służbie ideologii komunistycznej i nazistowskiej.

"Biała odwaga" w reżyserii Marcina Koszałki to pierwszy film fabularny poruszający temat Goralenvolku, czyli kolaboracji niewielkiej części górali z niemieckim okupantem. Film wywołuje dyskusje na temat tego historycznego faktu, wypieranego przez wiele lat przez społeczność Podhala.

Czy powinien obowiązywać jeden kanon lektur szkolnych? Jeśli tak - jakie książki muszą się w nim znaleźć? Czy ważniejsze jest, by zapoznać dzieci z historią literatury, tekstami sprzed wielu lat, czy większy nacisk należy położyć na współczesnych autorów? Czy lektury powinny nade wszystko pokazywać prawdę o świecie, naszej historii, czy być przede wszystkim atrakcyjne dla dzieci, by chętniej sięga...