Het Ziltepad, langs de ruige rand van het noorden

In 1610 werd de Wieringerwaard als een van de eerste polders in Noord-Holland drooggelegd. De inpoldering werd gefinancierd door steenrijke kooplieden uit Amsterdam, Alkmaar en Den Haag. De handelaren verdienden hun fortuin met de VOC, de Verenigde Oostindische Compagnie, die acht jaar werd opgericht. Toen de polderpioniers besloten definitief te blijven, bouwden ze in 1634 een kerk. Dit Witte Ker...

De Samenvaartkerk van Anna Paulowna heeft een bijzonder avondmaalservies van zilver. Het servies is een geschenk van de echtgenote van Koning Willem 1: Anna Paulowna, grootvorstin van Rusland. De eerste kerkgangers halverwege de 19e eeuw leefden in bittere armoede in de nieuwe polder Anna Paulowna. Op de zanderige bodem wilde weinig groeien. Totdat 50 jaar later de kunstmest werd ontdekt. Tegenwoo...

Als je Uitwierde inloopt, waan je je terug in de tijd. Op het midden van de terp staat een bijzonder ensemble: een zaalkerkje van nog geen 200 jaar met los ernaast een toren die eeuwen ouder is. De reden is oorlogsgeweld. Zowel in de tijd van Napoleon als in de Tweede Wereldoorlog werden kerk en toren zwaar beschadigd. Tegenwoordig kun je de toren goed beklimmen. Boven wacht een klein met een prac...

Westerland heeft net als het Friese Oostrum, dat ook aan het Ziltepad ligt, een Nicolaaskerk. Wij kennen Sinterklaas vooral als de goedheiligman, maar in vroeger tijden was Sint Nicolaas de patroonheilige van de zeevarenden. Westerland ligt op het hoogste punt van voormalige eiland Wieringen, zo’n 13 meter boven NAP. De hoogteverschillen in het landschap van Wieringen zijn in de ijstijd ontstaan d...

Het landschap langs de waddenkust van Noordoost Groningen heeft door menselijke ambities onbetwist littekens opgelopen. Maar toch is de streek een cultuurhistorische snoepwinkel. Het ene dorp heeft een nog mooiere kerk dan de andere. Vaak zelfs 13e of 14e eeuws. De kerk van Termunten is ook zo’n parel. Een korte toren en een hoog schip van dieprode baksteen en meer dan 700 jaar oud. Die rode kleur...

Midden in het dorpje Huisduinen staat een romantisch kerkje uit 1896. Het kerkje vertelt het verhaal van de roemruchte geschiedenis van Husidina, zoals het dorp ooit genoemd werd. Vanaf hier vertrokken de Nederlandse walvisvaarders, versloeg Michiel de Ruyter voor de kust de Engels-Franse vloot van maar liefst 92 schepen en liet Napoleon er een enorm groot fort bouwen. Dichtbij de kerk op het stra...

De Nieuwe Kerk van Den Helder ligt bij de ingang van de voormalige marinewerf Willemsoord. De twee hebben een duidelijke relatie met elkaar. De werf kwam er nadat Napoleon besloot bij het dorp Den Helder een marinehaven aan te leggen. Het Gibraltar van het Noorden lag namelijk op een strategische plek. Het marinepersoneel moest in dit tijd verplicht naar de kerk. Zodoende werd een paar decennia la...

Als je de wierde van Losdorp oploopt ga je terug in de tijd. Wandelend door de smalle straten begrijp je hoe boerenfamilies beschutting zochten tegen zee, weer en wind. En voordat je het weet, sta je ineens voor de eeuwenoude Johanneskerk. In 1943 lieten geallieerden een bom vallen op Losdorp die bedoeld was voor de Duitse stad Emden. De ramen van de kerk sprongen in één klap uit de sponningen. In...

De Zwitserse stad Zürich heeft een naamgenoot langs de Friese waddenkust: het dorpje Zurich, liggend op de kop van de Afsluitdijk. Midden in het dorp staat een romantisch neoclassicistische kerk uit de 19e eeuw. Pas onlangs is ontdekt wie de architect van deze fraaie kerk was. Met de aanleg van de Afsluitdijk tussen Noord-Holland en Friesland werd Zurich een belangrijke pleisterplaats voor autover...

De Groate Kerk van Sint Jacobiparochie lijkt in niets op al die kloosterkerkjes waarmee de Friese waddenkust zo bezaaid is. Het okergele gebouw in Empirestijl is een inspiratie uit de Parijse tijd van architect Thomas Romein. Het kerkgebouw is al meer dan veertig jaar een cultureel podium voor het dorp en de wijde omgeving. Sint Jacobiparochie is vernoemd naar de apostel Jacobus, wiens stoffelijke...

De muren van de kerk van Peins zijn een lappendeken van allerlei verschillende steensoorten. Het is een tijdmachine die je mee op reis neemt door de geschiedenis. Tegenwoordig kun je als wandelaar of fietser ook in de kerk overnachten. En als je geluk hebt nodigt beheerder Frederike je zelfs uit voor het avondeten. Ooit woonde Frederike zoals de vroegere terpbewoners langs de Friese waddenkust. Da...

Het buurtschap Stroe, op het voormalige eiland Wieringen, heeft een heuvel, die sinds mensenheugenis wordt beschouwd als een mystieke plek. In de achtste eeuw moet hier al een kerk hebben gestaan en daarvoor zelfs een heidense kapel. Door de eeuwen heen werden er op de heuvel verschillende kerken en kapellen gebouwd, tot de laatste in 1878 werd gesloopt. Maar de Wieringers konden niet zonder een k...

Oosterland

De kerk van Uithuizermeeden is vernoemd naar Maria, de moeder van Jezus. Dichtbij zee kom je vaker Mariakerken tegen. Ze stonden voor nieuw leven en nieuw land in tijden van inpolderingen en landwinning. In 1717 werd Uithuizermeeden zwaar getroffen door een vernietigende natuurramp. Op kerstavond van dat jaar overviel een springvloed de inwoners langs de waddenkust. In Uithuizermeeden verdronken 2...

De kerk van Hegebeintum ligt op de hoogste terp van Nederland. Hoewel de kerk van 1130 is, werd de terp waarschijnlijk al voor onze jaartelling bewoond. Nog niet zo lang geleden zijn er bijzondere vondsten gedaan: een mantelspeld uit de zesde eeuw en het skelet van een sjamaan uit diezelfde periode. Volgens kenners het bewijs dat de terp van Hegebeintum vroeger een invloedrijke positie langs de wa...

De kerktorens langs de waddenkust fungeerden vroeger als bakens voor zeevarenden. Die van Hornhuizen heeft mogelijk zelfs gediend als echte vuurtoren. Tegenwoordig heeft de toren een prachtige lantaarn van hout in felle kleuren, van waaruit je een 360 graden view hebt over het omliggende landschap. Je kunt de Waddenzee zelfs zien liggen. In de tijd van Napoleon, ruim 200 jaar geleden, sliepen er F...

Vierhuizen was vroeger een vissersdorp aan zee. Maar door inpolderingen ligt het inmiddels 15 kilometer landinwaarts. De afsluiting van de Lauwerszee in 1969 heeft een enorme impact gehad op Vierhuizen en de omgeving en het leven er voorgoed veranderd. Maar de inwoners blijven veerkrachtig. Dat bleek toen er meer dan 900.000 euro nodig was voor restauratie van vervallen kerk van Vierhuizen. Onder...

De hoge spitse toren van de kerk van Holwerd kun je vanuit de verte al zien liggen. Het lijkt wel een Halloweenhoed, zo vindt theoloog en archivaris Syds Wiersma. Samen met documentairemaker Gerard van der Veer gaat hij op bezoek bij beheerder Alie Patrouilje, die ook nog grafdelver is. Al snel gaat het gesprek over de beeldenstorm, de scheur in de grote klok en een bestsellerauteur die er begrave...

Het kerkje van Hijum is beroemd vanwege zijn iconische aanzicht, in een krans van bomen boven op een afgegraven terp. Als je dichter bijkomt zie je pas hou oud deze kerk is: het mozaïek aan stenen in de buitenmuren verraden een eeuwenoude geschiedenis, die in de 12e eeuw begon. Een klein eindje verderop bouwden monniken het klooster Bethlehem, dat nu Bartlehiem heet.

De kerk van Usquert is de oudste kerk van Groningen en wordt al genoemd in de levensbeschrijving van Liudger, die in de 8e eeuw als zendeling de bevolking van Groningen kwam bekeren.  In de 19e eeuw kreeg de kerk een neogotische metamorfose maar onder het gele pleisterwerk gaat een lange geschiedenis schuil. En dan is er nog het raadsel van de menselijke botten die in een nis in de kerk zijn...