Het Filosofisch Kwintet

De overgang van gezondheid naar ziekte - en vice versa - is onvermijdelijk voor de mens. Tijdens ons leven worden we allemaal weleens ziek, de één ernstiger dan de ander. Maar wat is ziekte eigenlijk? Onder leiding van Arnon Grunberg spreken vier gasten over burn-outs, de diagnose als identiteit en of leven eigenlijk wel gezond is. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https:/...

In een tijd waarin op meerdere continenten oorlog woedt en de NAVO scheuren vertoont, is op het wereldtoneel allang niet meer helder wie vriend en wie vijand is. Bondgenootschappen blijken minder duurzaam dan gedacht. Oude vijanden worden zonder veel gêne omarmd. Kan ware vriendschap tussen landen bestaan, of is het niet meer dan een tijdelijk misverstand? En is diplomatie niet vooral een spel, me...

Fort Europa sterft langzaam uit. Wat betekenen vergrijzing, geboortekrimp en migratie voor hoe we met elkaar samenleven? De angst voor onderbevolking leidt in sommige landen al tot geboortepolitiek. Van Hongarije tot Italië duiken rechtse pronatalistische agenda’s op, waar vrouwen in naam van ‘de natie’ worden aangespoord om kinderen te krijgen. Is je voortplanten straks een vaderlandsplicht?  En...

Veel meer dan zijn collega-dieren heeft de mens altijd gezocht naar de zin van het leven. Tegenwoordig is die zingeving sterk geïndividualiseerd en in compartimenten opgedeeld. Alles kan zingeving zijn: vrijdagavond cocaïne, zondagmiddag demonstreren, maandagochtend yoga. Hoe verhoudt zingeving zich tot genot? Kan leven zonder lijden nog zinvol zijn? En is onze hunkering naar zingeving niet een an...

In tijden van onzekerheid bieden zich al sinds mensenheugenis aanbieders van waarheid aan, maar met de komst van sociale media en AI lijkt de markt van waarheidsverkopers gigantisch gegroeid. Is waarheid nog waarheid, of veeleer de vermomming van een opinie? Is waarheid het heetste domein van de machtsstrijd? En waar houdt kritisch denken op, en begint de samenzweringstheorie? Onder leiding van Ar...

Autocratische leiders zijn wereldwijd in opmars. In sneltreinvaart breken zij democratische instituties af, zetten ze de wereldorde op z’n kop en trekken ze zoveel mogelijk macht naar zich toe. Hoe zijn zij gevormd tot de leiders die ze zijn? Is er zoiets als de psyche van de autocraat, die een flinke snuf narcisme of masochisme moet bevatten? En hoe weten zij zoveel macht naar zich toe trekken?  ...

Eeuwenlang plaatsten we in het Westen de mens naast en boven de natuur: de mens als rationeel wezen tegenover een grillige, onvoorspelbare wereld die getemd en geëxploiteerd kan worden. Maar is die scheidslijn zo scherp? De mens is ook natuur en daarmee onderhevig aan bepaalde natuurwetten, maar welke? Is de mens een roofdier tussen andere roofdieren, of is er toch iets uitzonderlijks aan de mens?...

Iedere tijd baart zijn eigen monsters. Mensen die we afkeuren, buitensluiten en ontmenselijken. Kortom: vijanden. Hebben we monsters nodig om onze eigen menselijkheid te bewijzen? Wie bepaalt waar normaal ophoudt en abnormaal begint - en hoe wordt die grens in de samenleving bewaakt? En als we eenmaal een monster hebben gecreëerd, hoe ver reikt dan onze bereidheid om ermee samen te leven? Kun je m...

"Als iets de mensheid redden kan, dan is het wel het geheugen,” zei Auschwitz-overlevende Elie Wiesel. Een tijd is de Shoah het fundament geweest onder onze morele opvattingen, maar er lijkt betonrot in het fundament te zijn geslopen. Hebben we een gedeelde herinneringscultuur nodig om het enigszins met elkaar uit te houden? Als het geheugen een medicijn is kan een overdosis ook ziek maken. En als...

Zonder speelse levenshouding verliezen we beschaving, waarschuwde Johan Huizinga in zijn boek Homo Ludens uit 1938. Spel vraagt om samenwerking, spel is een uitnodiging tot relativeren, spelen is een kenmerk van vrijheid en is alleen al daarom een onontbeerlijk element van een gezonde samenleving. Huizinga zag in zijn tijd - vlak voor de Tweede Wereldoorlog - het tegenovergestelde gebeuren: hang n...

Intimiteit en seksualiteit zijn onderwerp van felle discussie. Wat is privé, wat is publiek? Is de rechtsstaat welkom in ons bed? Mag of moet de rechtsstaat zich bemoeien met onze persoonlijke levens? Zijn omgangsvormen rondom seksualiteit, fantasie, en grensoverschrijdend gedrag aan herziening toe? Kunnen we dit zelf onderling niet meer oplossen? Waar begint en eindigt consent? En is dit in wette...

Migratie, klimaat, belastingontwijking... grote problemen van vandaag zijn vaak niet meer op nationaal niveau op te lossen. Machtige megabedrijven maken op internationale schaal de dienst uit, en beschikken over geldkassen die groter zijn dan sommige landen. Is de nationale rechtsstaat nog wel houdbaar? Wie beschermt dan de publieke ruimte? Wat heeft de nationale rechtsstaat nog te vertellen als p...

Autocratische leiders zijn wereldwijd bezig aan een opmars. Waaruit bestaat de aantrekkingskracht van de autocraat? Hoe lukt het hen om massa’s mensen op te zwepen? Worden autocratische verleidingen groter als onze rechtsstaat hapert? Wie profiteert als de autocraat de macht grijpt? En wat gebeurt er als de magie is uitgewerkt? Waarom voelen we ons aangetrokken tot dat wat de rechtsstaat afbreekt?...

Ondanks die vaak besproken scheiding tussen kerk en staat, zijn veel wortels van de rechtsstaat terug te voeren op religie. Wat houdt die scheiding eigenlijk in? Welk mensbeeld ligt ten grondslag aan de rechtsstaat? En wat is het fundament van de rechtsstaat zonder God?   Is religie een vloek of een zegen voor de rechtsstaat? In de derde aflevering spreekt Arnon Grunberg over de rechtsstaat en gel...

Om conflicten onderling te voorkomen hebben we de staat een geweldsmonopolie gegeven. In ruil daarvoor worden wij beschermd. Wanneer is geweld geoorloofd, hoe ver mag de staat daarin gaan? Onder welke voorwaarde mag de burger geweld gebruiken? En wat betekent gehoorzaamheid in een democratische rechtsstaat?    Slaan we elkaar zonder rechtsstaat de hersens in? Arnon Grunberg spreekt in deze tweede...

We leven nog altijd in een rechtsstaat. Sterker nog, sinds de verkiezingen van november worden we doodgegooid met het woord rechtsstaat. Waar hebben we het precies over als we het over rechtsstaat hebben? Gaat het puur over de wet of moeten we intenties achterhalen? Wat willen we beschermen, hoe en waarom? In deze eerste aflevering van dit seizoen van Het Filosofisch Kwintet tijdens de Nacht van d...

De keuzes die we nu (niet) maken hebben groot effect op toekomstige generaties, maar toch blijkt het moeilijk om met het oog op de toekomst het juiste te doen. Het perspectief dat we vandaag innemen, kijkt hooguit vijftig jaar vooruit. Hoe overstijg je het eigenbelang en dien je het algemeen belang in de tijd? In de zesde aflevering van Het Filosofisch Kwintet ontvangt presentator Clairy Polak his...

De snelheid en schaal van kunstmatige intelligentie opent ongekende mogelijkheden. Hoe fijn is dat? Of zijn we bezig een legertje monsters van Frankenstein te creëren, die de democratie en de rechtstaat bedreigen? In de vijfde aflevering van Het Filosofisch Kwintet gaat het over het algemeen belang en de rol van kunstmatige intelligentie. Presentator Clairy Polak spreekt met Marleen Stikker (direc...

In Nederland hoort iedereen gelijke toegang tot gezondheidszorg te hebben, maar in de praktijk gaat individuele vrijheid vaak ten koste van het algemeen belang. Zorgverleners en patiënten zijn bezig met individuele belangen, maar wie draagt zorg voor een gezonde samenleving? Wordt de kloof tussen gezonde en ongezonde burgers groter? Hebben we te hoge verwachtingen van gezond ouder worden? En tot w...

Als iedereen diens eigenbelang nastreeft, dan komt dat ons allen ten goede, zeiden de klassieke economen al. Maar is dat wel zo? Ongelijkheid kan publieke belangen ook onder druk zetten. Moeten we anders naar onszelf en onze relatie tot de economische ordening leren kijken? Clairy Polak spreekt met econoom Fieke van der Lecq, classica Tazuko van Berkel en filosofen Savriël Dillingh en Jelle van Ba...

Conflicten kunnen gezond zijn voor een democratische rechtstaat vol dynamiek en verschillen van inzicht. Maar conflict kan ook leiden tot stagnatie. Wanneer dient conflict het algemeen belang en wanneer wordt het destructief? Hebben we behoefte aan een nieuw maatschappelijk middenveld? In hoeverre is burgerlijke ongehoorzaamheid nodig om verandering te forceren? En tot welke offers zijn we bereid?...

We willen allemaal gezien en erkend worden, of het nu gaat om politieke voorkeur, geslacht, culturele achtergrond of religie. Door die gerichtheid op het zelf dreigen we soms over het hoofd te zien dat er een wereld buiten onszelf bestaat, die om gezamenlijke inzet en betrokkenheid vraagt.  Hoe zien we de huidige relatie tussen het individu en de maatschappij, wat zijn hierin onze wederzijdse vera...

In vijf jaar tijd is het aantal mensen dat in moderne slavernij leeft, gestegen van 40 miljoen naar bijna 50 miljoen. Ondertussen dragen wij de T-shirts en bellen we met de telefoons die daar het resultaat van zijn en kijken we naar het WK in Qatar. Zijn wij de slavendrijvers van onze tijd? Clairy Polak praat met Daan Roovers (filosoof), Eva Groen-Reijman (ethica), Gert Oostindie (historicus) en G...

Voor even waanden we ons oppermachtig. Onze tijd werd gekenmerkt door ongekende welvaart en langdurige vrede. Werd, want Poetins bloederige oorlog in Oekraïne veranderde alles. In de laatste aflevering van dit seizoen van Het Filosofisch Kwintet onderzoeken we de maakbaarheid van de internationale rechtsorde.  Waren we naïef, en hebben we genoeg gedaan om dit te voorkomen? Kunnen we de wereldorde...

In ieder land is de fixatie op de eigen nationale geschiedenis opvallend groot. Wie haar (her)schrijft, beschikt over macht. Wie die macht misbruikt, kan zomaar een oorlog beginnen. De vierde aflevering van het twaalfde seizoen van Het Filosofisch Kwintet gaat over de aantrekkingskracht, het gevaar en de maakbaarheid van geschiedenis.  Waarom hebben we aan juist deze verhalen zo'n grote behoefte?...