جهان آرمانی | پادکستی دربارۀ فلسفه، کتاب صوتی و شعر فارسی | با نیما شهسواری

در نخستین قسمت از ویژه‌برنامه «نقد ادیان»، نیما شهسواری به جای نقد مصداقی، به سراغِ «مفهوم‌شناسی نقد» می‌رود. چرا نقد ادیان ابراهیمی (به‌ویژه اسلام) امروز به یک ضرورت گریزناپذیر تبدیل شده است؟ ما در این اپیزود، از تاریخچه‌ای سخن می‌گوییم که هم‌پای پیدایش ادیان آغاز شده و در دوران رنسانس به شکوفایی رسید؛ زمانی که انسان دریافت برای فروکشیدن قدرت‌های مستبد، باید ستون‌های فکری آن‌ها را متزلزل کند. در...

در بخش ششم کتاب صوتی «تمدن»، احمد تمدن در برابر آینه، حقارتِ فیزیکی خود را با شکوهِ پوشالیِ سرمایه جبران می‌کند. او کارگران را «مفت‌خواره» می‌نامد، اما کابوسِ توقفِ پیچ‌زدن‌های عمر، او را به تسلیم وا می‌دارد. در این بخش، جنگ‌زدگان و مالکان در کشاکشِ یک «مرخصی با حقوق» به جان هم می‌افتند و تمدن با چماقِ «سخت‌گیریِ مضاعف» بازمی‌گردد. اما در زیر پوستِ این نظمِ آهنین، بذری کاشته شده است که میوه‌اش آزا...

در پنجمین قسمت از ویژه‌برنامه «تغییر انسان‌ها»، نیما شهسواری به هسته‌ی مرکزیِ تمام تغییرات بزرگ می‌پردازد: «تغییر شخصی». تمام ابزارهایی که تاکنون بررسی کردیم (تعلیم و تربیت، قانون، فرهنگ و هنر) تنها یک هدف نهایی دارند و آن دگرگون کردنِ تک‌تکِ انسان‌هاست. اما چه چیزی مانع این بیداری فردی می‌شود؟ در این اپیزود، از «دریای تعصبات و ترس‌ها» سخن می‌گوییم؛ از عینک‌های موروثی که اسلام و سنت بر چشمان ما زد...

در بخش پنجم کتاب صوتی «تمدن» به قلم نیما شهسواری، سکوتِ ساختمان تمدن شکسته می‌شود. عمر، بر قله‌ی خدایگان (سکوی غذاخوری) می‌ایستد تا یک حقیقت بزرگ را فریاد بزند: «ما به تمدن روزی می‌دهیم، نه او به ما!» در حالی که عمر برای عدالت می‌جنگد، مراد در تله‌ی قدرت می‌افتد و با تحقیر زیردستان، مدال شوالیه می‌گیرد. نبردی میان آگاهی و استثمار، و وحشتی که در جان «احمد تمدن» رخنه کرده است. شنیدن نسخه کامل در وب‌...

در قسمت چهارم از ویژه‌برنامه «تغییر انسان‌ها»، نیما شهسواری به سراغ قدرتمندترین ابزار تغییر نفوذ در جان آدمی رفته است: هنر. آیا هنر تنها یک سرگرمی یا کالایی برای مصرف است؟ در این برنامه، هنر به سه دسته تقسیم می‌شود: «کالا-هنر» که تنها به دنبال سلیقه‌ی عوام و پول‌سازی است؛ «هنر برای هنر» که در پی ارتقای فرم است؛ و در نهایت «هنر بینا». هنر بینا همان دانشگاه خودجوشی است که بدون پتکِ قانون و جبرِ تحمی...

در بخش چهارم کتاب صوتی «تمدن» به قلم نیما شهسواری، نقاب از چهره‌ی خدایگانِ پوشالی برداشته می‌شود. تمدن تعطیل می‌شود تا فقر سهم کارگران باشد و ثروت، پاداشِ مالکان. جایی که حتی نفس کشیدن، تفکر و محبت «قدغن» است. عمر با دستانی لرزان، جنازه‌ی خویش را بر دوش می‌کشد و پیامبرِ تمدن (قادر)، در برابر تخت یزدان (احمد تمدن) کرنش می‌کند تا زنجیرهای اسارت را محکم‌تر ببندد. روایتی از عدالتی که در پای تمدن ذبح ش...

در قسمت سوم از ویژه‌برنامه «تغییر انسان‌ها»، نیما شهسواری به سراغ پاشنه آشیلِ تغییرات بنیادین اجتماعی رفته است: فرهنگ. فرهنگ ما، آمیزه‌ای از سنت‌های دیرین و نگاه‌های تحمیلی مذهبی، قرن‌هاست که ارزش‌هایی چون «فرمان‌برداری» و «تسلیم» را به جای «طغیان» و «آگاهی» نشانده است. در این برنامه، لزوم بازنگری در اکثریت ۵۱ درصدی و نقد فرهنگ آلوده به نگاه‌های داعشی و نژادپرستانه واکاوی می‌شود. آیا می‌توان با فر...

در قلب ساختمان تمدن، ریلی سیاه تمام دسترنج تن و جان کارگران را می‌بلعد تا در جیب تمدن‌خواهان انباشته شود. در بخش سوم کتاب صوتی «تمدن» به قلم نیما شهسواری، با منطق بی‌رحمانه توزیع ثروت آشنا می‌شویم؛ جایی که کار کمتر، سهم بیشتر می‌آفریند و عطر تن کارگران مایه انزجار مالکان است. این روایت، واکاوی «کک»هایی است که بر گرده‌ی «امیر»ها سوارند و تمدنی که بر پایه خاکسترِ فرودستان بنا شده است. شنیدن نسخه کام...

در قسمت دوم از ویژه‌برنامه «تغییر انسان‌ها»، نیما شهسواری به سراغ یکی از چالش‌برانگیزترین ابزارهای دگرگونی زیست جمعی رفته است: قانون. آیا قانون می‌تواند انسان را تغییر دهد؟ یا تنها ابزاری است برای تحمیل اراده‌ی قدرت از بالا به پایین؟ در این برنامه، مرز میان «جبر زشت» و «جبر ضروری» (مانند آموزش اجباری کودکان برای جلوگیری از استثمار) واکاوی می‌شود. ما از معایب قوانینی می‌گوییم که ریشه در خاکِ باورها...

در بخش دوم کتاب صوتی تمدن، نیما شهسواری ما را به تماشای شکوهِ شیشه‌ای ساختمان تمدن می‌برد؛ نمایی که برای مالکان، مایه فخر و برای کارگران، دیوارِ بلندِ جدایی است. در این فصل، تضاد میان «بالابر شیشه‌ای اشراف» و «پله‌های اضطراری بردگان» به تصویر کشیده می‌شود. روایت حمیده (مادر جنگ‌زدگان) و آرزوهای بر باد رفته‌اش در کنار خالد و فیروز که زنجیرهای خویش را گلباران می‌کنند، آینه‌ای تمام‌نما از سقوط ارزش‌ه...

در اولین قسمت از ویژه‌برنامه «تغییر انسان‌ها»، به سراغ یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم زیست بشری رفته‌ایم: تعلیم و تربیت. آیا انسان قابلیت تغییر دارد؟ یا در چنبره‌ی ارزش‌های تحمیلی و فرهنگ‌های آلوده به بندگی، راهی برای طغیان و آگاهی باقی نمانده است؟ در این برنامه، نیما شهسواری با نگاهی انتقادی به تاریخ ۲۵۰۰ ساله سلطه‌ی نگاه‌های ارباب-رعیتی و خرافات مذهبی در ایران، لزوم گذشتن از «عقل منفی» و «تعلیم و ترب...

بخش اول کتاب صوتی تمدن، پرده‌برداری از ساختمانی است که دیوارهایش از تبعیض و طبقاتش از تفاوت‌های خونی و نژادی بنا شده است. نیما شهسواری در این اثر، «تمدن» را نه یک پیشرفت بشری، بلکه ابزاری برای مالکان می‌بیند تا خدا را در طبقه همکف اسیر کنند و جنگ‌زدگان را به قعرِ ذلت بکشانند. از اتاق مجلل «آقای تمدن» تا پناهگاه‌های نمور کارگران در توالت‌ها؛ این فصل روایتی است تلخ از زنجیرهای نامرئی که بر پای انسان...

چگونه می‌توان از «مردگی» به «زندگی» و از «توهم رهایی» به «انقلاب واقعی» رسید؟ در قسمت پایانی ویژه‌برنامه «توهم رهایی ایران»، نیما شهسواری نقشه‌ی راهِ رهایی را ترسیم می‌کند. او معتقد است رهایی نه با جرقه‌های کور و اتفاقی، بلکه با «بیدار کردن آرزو» در دل مردمی آغاز می‌شود که زیر فشار بقا، آرزو کردن را از یاد برده‌اند. شهسواری در این اپیزود، راه حل نهایی را در پیوند میان «شناخت دقیق دشمن (اسلام و جمه...

در فصل پایانی کتاب صوتی تهمینه، مرزهای میان پیروزی سیاسی و رهاییِ انسانی جابجا می‌شود. نیما شهسواری در این بخش، تهمینه را از بندِ دژخیمان به میانه میدانِ پیروزی می‌کشاند؛ اما پیروزی نه در اعدامِ ننگ‌پرستان، بلکه در وفاداری به «گوهر والای آزادی» معنا می‌یابد. تهمینه در برابر وسوسه‌ی خون‌خواهی، فریادِ «احترام به رهایی» سر می‌دهد و هشدار می‌دهد که اگر دانش و مهر جایگزین انتقام نشود، چرخه‌ی ظلمت دگربا...

آیا پیروزی بر جمهوری اسلامی به سادگیِ یک «بشکن زدن» است؟ چرا دهه‌هاست که وعده‌های «سقوط شش‌ماهه» محقق نمی‌شوند؟ در قسمت ششم ویژه‌برنامه «توهم رهایی ایران»، نیما شهسواری به یکی از آسیب‌های بنیادین مبارزات سیاسی می‌پردازد: «دست‌کم گرفتن قدرت حریف». او در این اپیزود، تفاوت حیاتی میان «حقیقتِ ذهنی» (آنچه دوست داریم باشد) و «واقعیتِ عینی» (آنچه هست) را تبیین می‌کند. شهسواری معتقد است اپوزیسیونی که با خ...

بخش یازدهم کتاب صوتی تهمینه، اوج شکوه یک ملت بیدار شده است. نیما شهسواری در این فصل، بازگشت تهمینه به مام وطن را در آستانه «روز رهایی» روایت می‌کند. در حالی که سوگِ یاران پیر، جانی تشنه را می‌گدازد، فریاد «آزادی» از نای میلیون‌ها جوان، لرزه بر اندام ساختارهای هزارساله ظلمت می‌اندازد. از تشکیل هیئت‌های راهبری تا تقابل با خدعه‌های مکرپرستان و در نهایت اسارت در خط مقدم؛ این اپیزود مانیفستِ جسارت و تا...

آیا «ایران‌پرستی» واقعاً کلید اتحاد ماست یا سدی است که راه را بر رهایی بسته؟ در قسمت پنجم از ویژه‌برنامه «توهم رهایی ایران»، نیما شهسواری به سراغ یکی از جنجالی‌ترین مفاهیمِ برساخته‌ی انسانی می‌رود. او با نگاهی ساختارشکنانه، تبیین می‌کند که چگونه نژادپرستیِ نهفته در لوای «وطن‌پرستی»، باعث دافعه و طرد نیروهای قومی (مانند کردها، عرب‌ها، ترک‌ها و...) شده و جبهه‌ی مبارزه با جمهوری اسلامی را ضعیف کرده ا...

بخش دهم کتاب صوتی تهمینه، فراتر از یک روایت، یک «نقشه راه» برای رهایی است. نیما شهسواری در این فصل، از آتش زیر خاکستری سخن می‌گوید که خرمن جهالتِ مرگ‌پرستان را به کام خود می‌کشد. تهمینه اکنون از پیله اسارت و غربت به‌درآمده و در میانه هیئت‌های متشکل، از ائتلافِ بزرگِ آزادگان سخن می‌گوید؛ جایی که هزاران رود به اقیانوس آرمان سرازیر می‌شوند. این اپیزود، تحلیل دقیقِ تشکیل هیئت‌های درون و برون‌مرز و است...

چرا حضور برخی چهره‌های اپوزیسیون، بیشتر از آنکه لرزه بر تن حکومت بیندازد، باعث دلسردی و عقب‌نشینی مردم می‌شود؟ در قسمت چهارم ویژه‌برنامه «توهم رهایی ایران»، نیما شهسواری با نگاهی بی‌پرده به سراغ «فسیل‌های سیاسی» می‌رود. او از جریاناتی سخن می‌گوید که ریشه در پیش از سال ۵۷ دارند و با غرق شدن در نوستالژی یا کینه‌های قدیمی (از دعوای مصدق و پهلوی تا ماهیت شورش/انقلاب ۵۷)، عملاً به سدی در برابر نسل‌های...

«آتش یزدان»؛ مانیفستی علیه شکنجه، اعدام و زنجیرهایی است که به نامِ قدرت بر تنِ انسان کشیده می‌شود. نیما شهسواری در این اثر از کتاب «قیام»، ایستادگیِ جانی را به تصویر می‌کشد که حتی در قلبِ جهنم و زیرِ «آتش یزدان»، سر تسلیم فرود نمی‌آورد. او با نفیِ بردگی و ستایشِ طغیان، خود را «خالقِ دنیای رها» می‌نامد. این کلام، نبردِ اراده‌ی تنها اما پرهمت در برابرِ تخت‌هایِ پوشالیِ قدرت است. برای شنیدن این اثر ص...

بخش نهم کتاب صوتی تهمینه، روایت‌گر عبور از سیاه‌چال‌های مام وطن به اردوگاه‌های پناهجویی در غربت است. نیما شهسواری در این فصل، با نگاهی تیزبین، پیوند میان دردهای مشترک خاورمیانه را از نای «علی‌مراد» افغان تا «تهمینه» ایرانی بازگو می‌کند. تهمینه در این بیغوله، از یک پناهجوی سرگردان به زنی بیدارگر تبدیل می‌شود که در نهادهای مددکاری، به جنگ با «مردگی» و «سکوت» زنان رنج‌دیده می‌رود. این اپیزود، تحلیل ع...

چرا حرکت‌های اعتراضی در ایران، علی‌رغم خشم عمومی، به سرمنزل مقصود نمی‌رسند؟ در قسمت سوم از ویژه‌برنامه «توهم رهایی ایران»، نیما شهسواری دست روی یکی از حیاتی‌ترین حفره‌های مبارزه می‌گذارد: «بی‌برنامگی». ما در کشوری زندگی می‌کنیم که اپوزیسیون و مردمش، سال‌هاست «رهایی» را نه با برنامه و سازماندهی، بلکه با «شانس و جرقه» قمار کرده‌اند. شهسواری در این اپیزود به کالبدشکافی این واقعیت تلخ می‌پردازد که چرا...

«درد خدا»؛ مانیفستِ انسانی است که بارِ سنگینِ آگاهی را بر دوش می‌کشد. نیما شهسواری در این اثر از کتاب «قیام»، از ذهنی می‌گوید که در کلنجار با زشتی‌هایِ جهان و ظلم‌هایِ انتسابی به «الله»، به آتش کشیده شده است. در این سروده، شاعر نه یک ناظرِ بی‌طرف، بلکه تجسمِ دردی است که از تماشایِ رنج و مصیبتِ بشری زاده می‌شود. او خود را «دردِ خدا» می‌نامد تا نشان دهد که رهاییِ واقعی در گرویِ پیوند با رنج‌هایِ جان...

بخش هشتم کتاب صوتی تهمینه، روایت‌گر گذار تلخ از سیاه‌چال‌های استبداد به زندانِ بزرگ‌ترِ غربت است. نیما شهسواری در این قسمت، با نگاهی منتقدانه، مفهوم «رهایی» را در ترازوی «باج و خراج» قدرت‌پرستان می‌سنجد. تهمینه، دختِ عشق، میان ماندن در بند و رفتن به سوی آوارگی، پرده از حقیقتی هولناک برمی‌دارد: فریادی که بی‌اراده و بی‌مانفیست باشد، سرانجامی جز اردوگاه‌های پناهجویی نخواهد داشت. این فصل، نه فقط یک دا...

چرا منتظر «معجزه» از سوی واشینگتن، لندن یا بروکسل هستیم؟ در قسمت دوم ویژه‌برنامه «توهم رهایی ایران»، نیما شهسواری به یکی از عمیق‌ترین آسیب‌های ذهنی مبارزات معاصر می‌پردازد: «تکیه به قدرت‌های خارجی». او با نگاهی نقادانه، این باور را که کشورهای غربی «ناجیان حقوق بشر» هستند، به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد که هدف غایی هر حکومتی، تنها تأمین منافع ملی خودش است، نه دموکراسی در ایران. شهسواری این انتظار را...