جهان آرمانی | پادکستی دربارۀ فلسفه، کتاب صوتی و شعر فارسی | با نیما شهسواری

«آرمان... آرمان... آرمان...» در بخش هشتم کتاب صوتی «دارالمجانین»، استبداد لایه‌های پیچیده‌تری از فریب و خشونت را رونمایی می‌کند. اصغر، در خلوتِ اتاقِ حضرت داوود، از استراتژی‌های جدیدی سخن می‌گوید: از دایر کردن نیروی «لباس‌شخصی» برای نفوذ در میان مجانین تا استفاده از فقر و گرسنگی به عنوان ابزاری برای سکوت. او حتی پیشنهادِ «تغییرِ صوری» را می‌دهد؛ اینکه «محمد» را به عنوان چهره‌ای اصلاح‌گر معرفی کنند...

«نداری تو غیرت بر این جان و بر خلقِ کین؟»؛ نیما شهسواری در شعر «رگ غیرت» از کتاب رزم‌نامه، با نگاهی گزنده به نقد ناسیونالیسمی می‌پردازد که بر سرِ نامِ «خلیج»، رگ می‌جنباند اما در برابرِ «تجاوز و شکنجه‌ی فرزندان ایران» سکوت می‌کند. او تناقضِ میانِ عرب‌ستیزیِ کلامی و بندگیِ مذهبی را فاش کرده و رهایی را نه در پرستش خاک، بلکه در «آزادیِ جان و جاندارِ پاک» می‌بیند. واکاویِ این بیداریِ تلخ را در جهان آر...

«شبهه»؛ وقتی قهرمانِ جنگ، به کابوسِ خویش بدل می‌شود. در این قسمت از مجموعه کتاب شعر صوتی زیبای نهان، اثر نیما شهسواری، با سرگذشت سربازی همراه می‌شویم که با رویای دفاع از وطن، به «تک‌تیراندازی قهار» تبدیل شد. اما در میانه شور و افتخار، یک «شبهه» و یک ماشه‌ی چکانده شده علیه هدفی اشتباه (کودکی بی‌گناه)، تمام دنیای او را به خاکستر تبدیل کرد. «شبهه» روایتی تکان‌دهنده از مرز باریک میان قهرمانی و تبهکاری...

در قسمت بیست و هشتم از پادکست «به نام جان»، نیما شهسواری به سراغ یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم زیست بشری یعنی «ارزش» می‌رود. چگونه بدی‌های مطلق در طول تاریخ، تحت لوای «ارزش‌های انسانی» به رفتارهای موجه و حتی مقدس تبدیل شده‌اند؟ در این قسمت تحلیل می‌شود که چطور باورهای مذهبی، سیاسی و اقتصادی از طریق هنر و قانون، میخِ ارزش‌های خودساخته را بر زمین می‌کوبند؛ تا جایی که جنایاتی چون برده‌داری یا کشتار جاندا...

«چشم»؛ تماشای جهانی که در خون و خرافه غرق شده است. در این قسمت از مجموعه کتاب شعر صوتی زیبای نهان، اثر نیما شهسواری، با نگاهی از فراز به زمین می‌نگریم. سفری که از شکوه قله‌های برفی آغاز می‌شود، اما با رسیدن به قلمرو انسان، به خونابه و جنون بدل می‌گردد. «چشم» روایتگر پارادوکس عجیبی است: موجودی که خود را «بنده خدا» می‌نامد، اما زمین را به مسلخ طبیعت، حیوانات و همنوعان خود بدل کرده است. این اثر، مرثی...

در قسمت بیست و هفتم از پادکست «به نام جان»، نیما شهسواری به کالبدشکافی پدیده «دنباله‌روی» در جوامع بشری می‌پردازد. چرا انسان‌ها گوسفندوار به دنبال چوپانان در هیبت مذهب، سیاست، هنر و سرمایه‌داری می‌دوند؟ در این برنامه تحلیل می‌شود که چگونه ساختارهای قدرت با ساختن آرزوهای پوشالی، افراد را به دنباله‌روی وادار می‌کنند تا نظم موجود خدشه‌دار نشود. از مرجع تقلید تا سلبریتی و رئیس کارخانه، همگی مهره‌های ی...

چرا جامعه ایرانی در برابر ظلم، به «صبوری احمقانه» و «انفعال» پناه می‌برد؟ در قسمت پنجم ویژه‌برنامه «فرهنگ ایران»، نیما شهسواری لایه‌های پنهان صوفی‌گری را می‌شکافد. صوفی‌گری نه یک عرفان رهایی‌بخش، بلکه ابزاری برای دور شدن از واقعیت عینی و غرق شدن در اوهام بوده است. ما بررسی می‌کنیم که چگونه هنر و ادبیات صوفیانه، زشتی‌های تاریخ را تطهیر کردند و ملتی را در انتظار ناجی، به سکوت و تسلیم وا داشتند. از ص...

«خانه را شستیم... برگرد تو ای مهدی!» در بخش هفتم کتاب صوتی «دارالمجانین»، آرامشِ گورستانی تیمارستان با جرقه‌ای از جنس «آگاهی» به خاک و خون کشیده می‌شود. آرمان، پس از روزها انفرادی و دوری از تخدیرِ تسلاپام، بیدار شده است. او حالا طعمِ آزادیِ اندیشه را چشیده و دیگر فریبِ نمایش‌های «حضرت داوود» را نمی‌خورد. اما همه‌چیز به آرمان ختم نمی‌شود؛ ناصر با فروشِ پنهانی «مستین»، ناخواسته بذرِ عصیان را در دلِ...

«آتش این شرم آتش می‌زند دنیا و آن مالک به آخر شام...» در اثر «آتش سوزان» از مجموعه کتاب «طغیان»، نیما شهسواری ما را به تماشای عروجی دردناک و غریب می‌برد. جایی که میان دیوانگی‌های جهان و غرش آسمان، انسانی در آتشِ شرم و نادیده گرفته شدن می‌سوزد تا شاید عزیزِ خدایانِ سنگدل پنداشته شود. این اثر، فریادی است علیه سکوتِ نظاره‌گران و توهمِ بهشت‌هایی که از قلب جهنم سر برمی‌آورند. مشاهده متن کامل و شنیدن اث...

«مور»؛ درسی که کوچک‌ترین موجودات به بزرگ‌ترین ادعاهای بشری می‌دهند. در این قسمت از مجموعه کتاب شعر صوتی زیبای نهان، اثر نیما شهسواری، با دنیای شگفت‌انگیز موران همراه می‌شویم. جایی که فداکاری، کار گروهی و عشق به همنوع، قصری از شکوه می‌سازد. اما در سوی دیگر، دنیای انسان‌هایی تصویر می‌شود که در اوج شلوغی شهر، از کنار رنج یکدیگر با بی‌تفاوتی می‌گذرند. «مور» نه فقط یک داستان، که یک آینه تمام‌نماست تا ب...

در بیست و ششمین قسمت از پادکست «به نام جان»، نیما شهسواری به سراغ یکی از ریشه‌دارترین مفاهیم زیست بشری یعنی «تسلیم» می‌رود. آیا تسلیم بودن صرفاً یک انتخاب مذهبی است یا به رازی برای بقا و ترفیع در ساختارهای قدرت بدل شده است؟ در این قسمت، از استبداد نهفته در ادیان ابراهیمی تا نظام‌های ارتشی و برده‌داری مدرن در محیط‌های کاری تحلیل می‌شود. ما بررسی می‌کنیم که چگونه قدرت‌ها با ابزار «هویج و چماق»، انسا...

چرا جان ایرانی مدام در انتظار یک «ناجی خارجی» است؟ در قسمت چهارم ویژه‌برنامه «فرهنگ ایران»، نیما شهسواری ریشه‌های خودکم‌بینی ملی را می‌شکافد. از تحقیر انسان در باورهای مذهبی تا آویزان شدن به قدرت‌های بیگانه برای پیشرفت. ما بررسی می‌کنیم که چگونه ایمان نداشتن به خویشتن، دریچه‌های دخالت و حتی خیانت را به روی یک ملت می‌گشاید. از دوران ساسانی تا امروز؛ چرا ما «آزادی» را در دخالت دیگران جست‌وجو می‌کنیم...

«مرگ بر خیابان‌ها!» در بخش ششم کتاب صوتی «دارالمجانین»، نقاب‌های آرمان‌گرایی فرو می‌افتد و چهره‌ی کریهِ «تجارت با جنون» نمایان می‌شود. انقلابیون دیروز، اکنون تاجرانِ امروزند. اصغر، مغز متفکر اقتصاد، راه درآمدِ جدیدی یافته است: فروشِ «آزادی» به مجانینی که گذشته‌ی متمول خود را به یاد می‌آورند. اما این تنها آغازِ این سقوط اخلاقی است. حسن، جانِ بیماران را به روان‌پزشکانِ بیرون می‌فروشد تا روی آن‌ها آز...

«این بهشت است»؛ تصویری هولناک از آن چیزی که قرن‌ها به نام رستگاری به خوردِ جان‌های خسته داده شده است. نیما شهسواری در این سروده از کتاب «قیام»، بهشتِ موعودِ قدرت‌طلبان را نه یک پاداش، بلکه کابوسی سرشار از بهره‌کشی، خون و شهوت معرفی می‌کند. او با نقدی تند به «خداوندِ طماع» و تخت‌های بنا شده بر خونِ برده‌ها، انسان را به بیداری از این وهمِ خوارکننده دعوت می‌کند. برای شنیدن و خواندن این عصیانِ کلامی،...

«مرگ‌آور»؛ وقتی آتش انتقام، پیش از مقتول، قاتل را می‌سوزاند. در این قسمت از مجموعه کتاب شعر صوتی زیبای نهان، اثر نیما شهسواری، با داستانی تکان‌دهنده مواجه می‌شویم. جوانی در اوج خشم، ناخواسته باعث مرگ معلولی بی‌گناه می‌شود. پدر مقتول در جستجوی عدالت، بر اعدام اصرار می‌ورزد، اما پس از اجرای حکم، درمی‌یابد که خون در برابر خون، نه تنها جای خالی فرزندش را پر نکرده، بلکه او را در کابوسی ابدی گرفتار کرده...

در دنیایی که هر روز ما را به ماراتون برتری‌طلبی فرا می‌خواند، چه بر سر «برابری» آمده است؟ در قسمت بیست و پنجم پادکست «به نام جان»، نیما شهسواری ریشه‌های مفهوم «فردپرستی» را واکاوی می‌کند. از خدایان آسمانی که الگوی برتری‌طلبی شدند تا سیستم‌های مدرنی که آزادی یک نفر را در گرو اسارت بی‌شماران تعریف می‌کنند. در این اپیزود می‌شنوید: - ریشه‌ی فردپرستی در نگاه یکتاپرستانه و برتری‌طلبانه. - چگونه طبقات اج...

در قسمت سوم از ویژه‌برنامه «فرهنگ ایران»، نیما شهسواری به سراغ یکی از ریشه‌دارترین سموم فرهنگی ما می‌رود: «اشرافی‌گری». چرا در ناخودآگاه جمعی ما، ارزش یک کشاورز یا کارگر که سوخت حیات را تأمین می‌کند، کمتر از یک مفت‌خوار است؟ در این اپیزود، ریشه‌های پیوند پادشاهی، مالکیت و نگاه استبدادی به خدا را واکاوی می‌کنیم. از میل سوزان ایرانیان به مهاجرت به قطب‌های سرمایه‌داری تا تبدیل شدن تجمل به تنها معیار...

«ای شاه، تو داوودِ خدا، مسلمِ آنیم...» در بخش پنجم کتاب صوتی «دارالمجانین»، جنون به اوجِ شکوه خود می‌رسد. روز بزرگداشت انقلاب فرا رسیده و دارالمجانین به صحنه‌ی رقابتی هولناک میان انقلابیون بدل گشته تا وفاداری خود را به "حضرت داوود" ثابت کنند. از رژه‌ی نظامیِ جواد با تسلیحاتِ گرمِ وارداتی تا نمایش‌های تبلیغاتی حسن که بویِ تصفیه‌های درونی می‌دهد. اما هولناک‌ترین بخش، معجزه‌ی ناصر است: او «...

"سنگسار" شعر و کلام نیما شهسواری از برای کینه و عیش خدا سیل سنگ است که می‌بارد زن بیچاره پر درد زِ آه با تنش عیش خدا می‌سازد رود جاری و ببین خون تو خدا این نه آب است که خون می‌بارد سنگ چون سیل بر دختر ما وای خدا انتحاری شده این تن و خدا می‌خواند فکر بر آن چه تو خلقی و خدا و چنین خلق و خدا مرگ دگر می‌بارد بار دیگر تو بخوان رحم رحیمی و خدا و جهان خون و به خونبازی خود می‌نازد عدل تو زجر تو ارباب شدی...

«متوالی»؛ وقتی جنایت یک فرد، جرقه‌ی نسل‌کشی یک ملت می‌شود. در این قسمت از مجموعه کتاب شعر صوتی زیبای نهان، اثر نیما شهسواری، با داستانی تکان‌دهنده از تقابل دو قوم «ظال» و «دال» مواجه می‌شویم. جنایتی سیاه علیه یک دختر، به جای اجرای عدالت، بهانه‌ای برای کشتارهای متوالی و انتقام‌های کور دسته‌جمعی می‌شود. «متوالی» نقدی عریان بر ذهنیت قبیله‌گرایی است که در آن «خون» با «خون» شسته می‌شود و در این میان، ت...

در قسمت بیست و چهارم پادکست «به نام جان»، نیما شهسواری به سراغ مفهومی می‌رود که سال‌هاست در انحصار قدرت‌های مذهبی، به انحراف کشیده شده است: «پرهیزکاری». آیا پرهیزکاری به معنای ایستادن در برابر طبیعت انسانی است یا ابزاری برای تحقق آزادی؟ در این اپیزود می‌شنوید: - نقد پاک‌دامنی جعلی در مسیحیت و نتایج فاجعه‌بار سرکوب نیازهای طبیعی (تجاور در کلیساها). - چرا «بی‌بندوباری» واکنشی اشتباه به خفقان مذهبی ا...

در قسمت دوم از ویژه‌برنامه «فرهنگ ایران»، نیما شهسواری به یکی از سرنوشت‌سازترین گسست‌های تاریخی ما می‌پردازد: «حمله اسلام». در این اپیزود، از تقابل یک ایمان نوظهور و جنگجو با یک فرهنگ کهنِ رو به اضمحلال می‌گوییم. چرا مردم ایران مقاومت کمی نشان دادند؟ آیا این یک حمله قومی بود یا هجوم یک باور؟ ما ریشه‌های فساد در دربار ساسانی و نابرابری‌های سیستماتیک مذهبی را بررسی می‌کنیم تا بفهمیم چگونه یوغ اسارت...

«هوا... هوا... هوادارِ تو حق به جانِ دیدار!» در بخش چهارم کتاب صوتی «دارالمجانین»، سکوتِ مرگبار تیمارستان با فریادِ سجاد شکسته می‌شود. سجاد، جوانی که تا دیروز در بطالت روزگار می‌گذراند، ناگهان به نمادِ «عصیان برای تنفس» بدل می‌شود. اما در دنیایی که داوود خدای آن است و حیدر بازجوی آن، «هواخواهی» جرمی است که با باطوم، شوک الکتریکی و آب سرد پاسخ داده می‌شود. شاهدِ یکی از تکان‌دهنده‌ترین صحنه‌های داست...

«جانمان از آن راهت ای رهایی ای رها»؛ نیما شهسواری در شعر «ایران رها» از کتاب رزم‌نامه، تصویری باشکوه از پیوند میان اقلیم، اسطوره و آزادی ترسیم می‌کند. او با رمزگشایی از رنگ‌های بیرق ایران—سبزِ خرمی، سپیدِ خرد و سرخِ خونِ دلیران—وطن را سرای چامه و شجاعت می‌نامد. این اثر، فراخوانی است برای نوشیدن جرعه‌ای از ایمان به رهایی؛ ایمانی که ایران را از بند «نسان‌ها و خدایان» آزاد می‌سازد. سفری به قلب بیستون...

«مرگ آزادی»؛ حکایت تلخ آرمان‌خواهانی که دژخیم شدند. در این قسمت از مجموعه کتاب شعر صوتی زیبای نهان، اثر نیما شهسواری، با داستان «اردلان و ارسلان» همراه می‌شویم. دو هم‌بند که با رویای آزادی به جنگ استبداد رفتند، اما یکی در دام قدرت افتاد و به «کاسه‌لیس خدایان هار» بدل شد و دیگری تا پای چوبه دار بر آرمان خود ایستاد. این اثر، هشداری ابدی است درباره اینکه چگونه قدرت می‌تواند شریف‌ترین انسان‌ها را به ا...