فرهنگ اصیل ایران / The original culture of Iran

فردوسی می‌گوید، دل مردم از خرّمی شاد بود. ما خرّم روز یا جشن دموکراسی از یکم تا هشتم ماه دی را که جشن پیدایش و زایش خورشید و جمشید (شید=نی) که نخستین انسان باشد را فراموش کرده‌ایم. زمستان در اصل به معنای شهر رام، زنخدای موسیقی و رقص و آواز بوده است. بهرام اصل نرینگی و رام و خرّم باهم دو چهره‌ی اصل مادینگی بودند که هر سه چهره بهمنند که اصل بزم و خنده و ساماندهی است. از هم آغوشی این خدایان بود که شه...

نبشته نگردد به پرهیز باز/نباید کشید این سخن را دراز مفهوم کتاب یا نوشته در گذشته و نزد پیشینیان، معنای دانشی را داشته است که تغییر نمی‌کرده است! خدای زمان بی خرد و احساس در دوران ساسانیان دو ویژگی داشت؛ یکی نوشتن و دیگری شمردن؟ ایرانیان سرود را اصل فرهنگ می‌دانستند، نه کتاب را، مانند اوستا و گاتها که قوانین تغییرناپذیری نبودند. غایت کتاب قدرترانی و غایت سرود جشن است. حرکت ماه سنجه‌ی زمان بود. مفهو...

بنام خداوند جان و خرد / کزین برتر اندیشه برنگذرد ، واژه‌ی جان ریشه در گیان و دیان دارد. فرهنگ ایران استوار بر برابری انسانها در جان است، ولی اسلام استوار بر برابری در ایمان! ما امروز در ایران با قانون کار نداریم، بلکه با شریعت و احکام الهی. خرد با قانون رابطه‌ی آزمایشی دارد. کلمه‌ی اسطوره، معرب واژه‌ی استره ایرانیست که در اصل معنای ترانه و سرود را داشته است که زاده از خود ملت بوده است که قوانین از...

بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم/ فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم/ اگر غم لشکر انگیزد که خون عاشقان ریزد/ من و ساقی به هم تازیم و بنیادش براندازیم

در هر ایرانی امروزه یک تنش وجودی و ژرف هست، ولو اینکه انکار هم بکند، فرهنگش ایرانیست و شریعت و دینش اسلامی یا یکی از ادیان سامیست! از معتقدان به ادیان ابراهیمی بایستی پرسید که روشنایی را متمم تاریکی یا ضد آن می‌دانند؟ واژه‌ی دین در کردی به معنای زاییدن و دیدن و دیوانگی است. (دی=سیمرغ) و (دیوانه=پر شدن از سیمرغ) دانه در روییدن، دانایی می‌شود که همانا پیدایش دانه‌ی نهفته زیر خاکست. زان که زادن از ما...

زال تاج بخش پایه‌گذار حکومت (ساماندهی) بر پایه‌ی بینش از راه آزمایش است. شاد کردن جان‌ها، پرستش خداست. پرستیدن یعنی در پرستاری شادنیتن. خدای ایران هم ماما و هم شیردهنده است، در فرهنگ ایران دایه بودن اصل بود. یکی از شیوه‌های آمیختن که مهر باشد، شیر دادن است. واژه‌ی پیمان در اوستا به معنی شیر نوشیدنی است. گوهر خدای ایران عشق و مهر است، درحالیکه گوهر یهوه و پدر آسمانی و الله، قدرت است! بزرگترین گناه...

مهرگان، یا جشن قداست جان، یا جشن عشق به زندگی در گیتی است، که در آن ایرانیان به‌ویژه زنان، توانستند بر حکومت خدای قربانی خونی (میتراس یا ضحاک که پدر یهوه و پدر آسمانی و اللّه است) که بر اساس کشتار مقدس (جهاد) حکمرانی می‌کرد، پیروز شوند و او را تبعید کنند! واژه‌ی مهرگان در اوستا میتراکانا نوشته شده، میترا=مهر و کانا یا کانیا=زن و هم به نی می‌گفتند، که می‌شود زنخدای نی‌نواز یا عشق جشن‌ساز. گوهر مهر...

میازار موری که دانه کش است ★★★ که جان دارد و جان شیرین خوش است

چگونه می‌شود در ایران اندیشیدن را از سر گرفت؟ نو اندیشی، با نو شدن کار دارد. تقلید، هیچگاه خود شدن نیست! نییدن یا نی نواختن که به معنی رهبری کردن با کشش و رقص باشد، شیوه‌ی جهان‌آرایی ایران در هزاره‌ها بوده است. فرهنگ اصیل ایران که فرهنگ مردمی و جهانی ایران را مشخص می‌سازد، همین فرهنگ زنخدایی ایران بوده است. ما اگر می‌خواهیم که فرهنگ خودمان را بشناسیم، بدون این فرهنگ.. ما هیچ نمی‌شناسیم

ستودن دیگری، صداقت و بزرگواری می‌خواهد. راه خود را نباید برگزید، راه خود را باید آفرید. گفته‌اند که اندیشه راهنماست، ولی اندیشه راه آفرین است. سیر تکامل انسان، سیر آزاد شدن از کمالات است. کمال تفکر، ادامه دادن بی نهایت فکر یا دستگاه فکری نیست، بلکه رها کردن آنست! هر کمالی راهی برای گسترش جنبه‌ای از خود است. فکر، انعکاسی نیست، این صورت است که انعکاسیست؟ ∆ پایان این زنجیره از گفتارهای فلسفی

تفاوت مفهوم عقل و مفهوم خرد در تفکر سیاسی(جهان آرایی) در ایران یک مسئله بنیادی است. عقل در تفکر همه‌چیز را تبدیل به واسطه و وسیله می‌کند تا به قدرت برسد. الله عقل را خلق می‌کند، فکر عقل، واسطه‌ای است برای غلبه کردن و تحمیل اراده! ولی خرد وارونه‌ی عقل، اندیشه‌اش را می‌زاید، و اندیشه برایش وسیله نیست، بلکه کلیدی برای آمیزش با گیتی و بدینسان هم‌آغوشی با انسان‌ها و پدیده‌ها و رویدادها را می‌جوید. طبیع...

فلسفه چیست؟ جوشش و فوران و زایش تجربیات بنیادی خود انسان در تصاویر و خیال و مفاهیم است. بهمن اصل نادیدنی و ناگرفتنی در هر چیزی بود، و هما اصل دیدنی ولی ناگرفتنی بود، و این برمی‌گردد به مفهوم خدا در فرهنگ اصیل ایران که اصل دنیا بوده است، یعنی چیزی بوده است که دنیا از گوهر آن می‌روییده است. اصل جستجو در هر انسانی، سیمرغ و رام است. خرد غیر از عقل است که همان شریعت باشد! عقل روشن می‌کند، چون پدیده‌ها...

تاریخ آیینه‌ی آینده نیست، بلکه آیینه‌ی اشتباهات گذشته است. ملتی که آگاهبود تاریخی دارد، از اشتباه دوباره پرهیز می‌کند. پیدایش یک اشتباه در ملت، نشان آنست که در افراد ویژگیهای دینی و سیاسی و فکری خاصی هست که باز بسوی آن اشتباه رانده یا کشانده خواهند شد! فکری که نتیجه کورمالی است و با هزار احتیاط انسانی بیان شده است، بر همه‌ی حقایق مطلق ترجیح دارد! هر فرهنگی دارای طیفی از ارزشها و مفاهیم و احساسات و...

خدایان ایران همگی جوان بودند. تصویر جوانی در فرهنگ اصیل یا سیمرغی/ارتایی ایران، یکی منش و گوهر جستجو و آزمایش داشتن، و دیگری نیروی آفرینندگی و نوآوری و آغازگری بوده است. در فرهنگ ایران آرمان حکومت بدون سلاح و سپاه که ساماندهی باشد، ایرج نخستین شاه ایران و بنیادگذار مهر بوده است. داد بر بنیاد قداست جان، هم حق، هم عدالت و هم قانون است. اگر رستاخیز فکری غرب در شعار آزمایش و اشتباه خلاصه می‌شود، جوانی...

گوهر دموکراسی آزمودن است، نه یک بینش استوار، دموکراسی در طبیعتش جوان است. انتخاب بر اصل جویندگی است، ما می‌انگاریم در انتخاب با خواستن این یا آن که از پیش روشن است و می‌دانیم کار داریم! ولی انتخاب معنای تنگ و محدود در یک گستره خاص ندارد، بلکه در انتخاب هر جزئی، ما کلی را می‌آزماییم، خواست در جزء بر پایه دگرگونی کل است. کلمه‌ی حکیم و حکمت و حکومت را بایستی دور انداخت، چراکه فطرتشان سستی و پیریست! ت...

ملتی که فلسفه خودش را همیشه از نو نمی‌آفریند، آزادی تفکر نخواهد داشت. کسی که سراسر عمرش نه اشتباه کرده و نه فریب خورده است، هیچ آشنایی با حقیقت یا راستی ندارد. حقیقت، همیشه شبیه به چیزی می‌شود که حقیقت نیست، راستی همیشه از متضاد با خودش برانگیخته و باروری می‌شود. ما همیشه از حقیقت، متضادش را به دام می‌اندازیم، در توری که ما برای صید حقیقت می‌اندازیم، فقط ضدش در تور ما می‌ماند، راستی را نمی‌شود شکا...

ایده پانتئون، ایده‌ایست که در ایران، در فرهنگ سیمرغی بوده است. جایی است که همه‌ی خدایان با هم انجمن کرده‌اند، پیکر همه‌ی خدایان را کنار هم در یک نیایشگاه می‌گذاشتند تا بتوانند هماهنگ با هم بیافرینند. هزاره‌ها مردم ایده‌ی چند خدایی داشتند، امروز هم بایستی معبد هر دینی، معبد عمومی همه‌ی ادیان باشد و در هر امارت حزبی، همه‌ی احزاب حق گردآمدن داشته باشند. غزل پیشتاز تفکر فلسفی بوده است. فلسفه را نمی‌تو...

کاهش هر آموزه به انگیزه، یک شیوه‌ی بریدن و گسستن از گذشته و کتابهای مقدسه و سنت و ایدئولوژی و مکاتب فلسفی است. آموختن حقیقت به دیگری، همیشه حکومت کردن بر دیگری است. در تورات، آدم وقتی خود را در شرم از خدا(یهوه) پنهان ساخت، نه تنها به خاطر آن بود که با دانستن خوب و بد، بد خود (از نافرمانی از یهوه یا بی ارزش بودن و ناقص بودن وجود خود در برابر یهوه) را شناخت؟ بلکه پی به وجود معرفتی در خود برد که او ر...

اندیشیدن، خندیدن است. هر شکفتنی و هر زادنی، روند خندیدن و شاد شدن است. در فرهنگ ایران، آذرخش که یکی از برآیندهای سیمرغ بوده است، خنده ابر تاریک هنگام باریدن است. به سخن دیگر خدا در زادن یا افشاندن خود می‌خندد. چرا ما بجای خندان بودن در هستی خود و خرسند بودن، بام و شام می‌کوشیم تا چیزی بیابیم تا به آن بخندیم؟ چرا خندیدن که خود را زایانیدن است، در به دیگری خندیدن معنای دیگر پیدا می‌کند؟! هر اصلی آنگ...

هزاره‌ها مردمان نقش اندیش بودند، در نقش و صورت می‌اندیشیدند نه در مفاهیم، در مفاهیم اندیشیدن خویش کاری فلسفه است، ولی فلسفه هم بدون یاری گرفتن از تصاویر از عهده‌ی کامل اندیشیدن در مفاهیم برنمی‌آید. اندیشه‌ی فلسفی، توانایی تحول دادن نقش و صورت به مفهوم است. در دیالوگ یا هم پرسی که بجز گفتگوست، دو نفر مستقل با کنار گذاشتن حقیقت‌های خود با هم به جستجوی حقیقت می‌پردازند، ولی در سیاست سخن از سود است که...

در فرهنگ ایران مسئله‌ی بنیادی آن بوده است که، جهان هستی یک خوشه است، و نام این خوشه سیمرغ بوده است، و هر دانه و بذری از این خوشه جانها یا انسانها بوده‌اند که در سیمرغ که شاخه‌های این خوشه باشد به هم می‌پیوستند. کلمه‌ی حق عربی برگرفته از واژه‌ی هاگ یا آگ ایرانیست که همان تخم باشد. واژه‌ی وای-به که همان باد یا نسیم نیکوی برانگیزنده و پدیدار سازنده گوهر تاریک سیمرغی نهفته در درون هر انسانی باشد نیز ر...

تا تفکر فلسفی (نه ترجمه کتابهای فلسفی) و آفرینندگی ادبی و هنری، نیاز زندگی به معنا را برنیاورند، نمی‌توان حکومت را از دین که هزاره‌ها بزرگترین نقش را در معنا دادن به زندگی مردم بازی کرده است، جدا ساخت. بهترین فلسفه‌ی دیگری، آن ارزش را ندارد که ما همیشه در آن بمانیم؟ برای هر عقیده‌ی مستبدی، تظاهر به آن عقیده مهمتر از آن است که در درون و روان افراد چه می‌گذرد! ما در جهان آزاد وجدانهای بسیار آسیب‌پذی...

تفکر فلسفی بر پایه‌ی هم‌آفرینی روشنی و تاریکی باهم قرار دارد. فرهنگ اصیل ایران اساسا بر پایه‌ی روشن شدن از گوهر خود بود. تفکر فلسفی هیچگاه نمی‌خواهد همه چیز را روشن کند! ایرانی بر این باور بوده که خورشید به انسان می‌تابد، ولی روشن نمی‌کند، بلکه گرم می‌کند و این گرمی خورشید است که سبب روییدن و شکفتن انسان می‌شود که بن خود را تخم می‌دانست. نشاط جستجو در کسی هست که ماجراجویی را دوست دارد و می‌خواهد د...

فلسفه چیست؟ فلسفه، شیوه‌ی بریدن از عقیده است. فیلسوف، رابطه‌ی دوستی با معرفت و فکر دارد و آنها نیز دوست او می‌شوند. من افکار زیادی را دوست می‌دارم، و هیچ فکری نمی‌تواند دوست منحصربفرد من باشد. همه‌ی قدرتمندان و قدرت‌خواهان به نام روشنگری، تاریک می‌سازند! همه تاریک سازند با آنچه حتی روشن می‌سازند!؟ وجود شخصیت از آزادی شخصی مایه می‌گیرد که هزاره‌ها پیش به نام دین در ایران کشف شده بوده است. این شخصیت...

تجربه‌ی بنیادی در تفکر فلسفی بر پایه‌ی این شناخت هست که، گوهر آنچه را که می‌شناسیم و یا می‌خواهیم که بشناسیم، جز آن هم هست که شناخته‌ایم! به گفته‌ی مولوی، آنی و چیز دیگر، یا بلی، ولی!؟ شناختن و ناشناختن، دو گستره‌ی از هم بریده نیستند، بلکه دو گستره‌ی پیوسته به همند. حقیقت (راستی) وحدت (یگانگی) دارد وقتی تاریک است، هنگامی که روشن شد، رنگارنگ و گوناگون می‌شود. انسان در شناخت حقیقت، همیشه در راه است