Elhuyar Zientzia

V. denboraldiaren 33. saioa. Baterien birziklapenaz hitz egin dugu, alegia, inguruan ditugun gailu elektrikoen baterietatik metalak berreskuratu eta berrerabiltzeko teknologia oraindik ez dugula kontatu dugu. Oraindik. Bestetik, Olentzia Itsas Estazioko Denis Benitok kontatu digu nola tratatzen diren gaur egun euskal kostaldean lehorreratzen diren itsas espezieak. Zetazeoei buruz hitz egin dugu, b...

XXIX. denboraldiaren 33. saioa. Gorotzaren gaiarekin abiatu gara; kontu asko ditu, besteak beste haren kimika perfumeen industrian erabiltzen dela, oso efektu kimiko berezi bati esker. Gero, bai&by fundaiozko , desgaitasun intelektuala dutenentzako euskara ikasteko metodoa eta naturaren benetako aleatoriotasuna, kuantikaren bidetik. 

XXIX. denboraldiaren 32. saioa: Laboratorium museoko Hitzik gabe dibulgatzea erakusketaz hitz egiten hasi gara. Gero, Txoni Matxain kimikari kuantikoarekin hitz egin dugu bere lana egiteko beharrei buruz. Alde batetik, kalkulu kuantikoen beharraz, eta, bestetik, eta ikuspuntu praktikotik, nolako ekipamendua behar den gaur egun lan hori egiteko. 

V. denboraldiaren 32. saioa: alderantzizko baso baten gainean dago Venezia eraikita. Egurraren gainean. Baina nola? Eta zer arazo ematen ditu gaur egun? Horrekin ireki dugu aste honetako saioa. Gero, Biolur-eko Leire Ibarretxe izan dugu, eta nekazaritza ekologikoan pestizidak, plagizidak eta ongarri kimikoak nola ordezkatzen dituen kontatu digu. 

XXIX. denboraldiaren 31. saioa. Adimen artifizialaz eta hezkuntzaz hitz egin dugu Beñat Erezuma Arisketa bigarren hezkuntzako irakaslearekin. Bilboko Miguel de Unamuno institutuan ematen ditu tekniologiako klaseak, eta aspalditik ari da gaia esploratzen. Adimen artifiziala nola erabili esploratu du. Besteak beste, adimen artifizialaz egindako olerki-liburu bat eta podcast bat ditu. Gaiaz lasai hit...

V. denboaldiaren 31. saioa. Don Boscoko ikastetxeko ikasleek egindako bi proiekturi buruz hitz egin dugu. Bika kimikakoak, baina biak Hegoamerikako komunitate batzuetako errealitatean oinarrituta. Batetik, Ane Lazkano Navarlaz irakasleak azaldu digu dengearen eltxoa uxagarri bat bilatu dutela, olio esentzialetatik eta Peruko Piura Garaian dituzten baliabideetatik abiatuta. Bestetik, Irati Legorbur...

XXIX. denboraldiaren 30. saioa. Litioaren arazoaz hitz egin dugu, bateriak egiteko ezin egokia, baina segurtasun arazoak ematen dituena. Eta ORAI adimen artifizialeko zentroko Igor Leturia eta Iñigo Morcillo ikertzaileen bisita izan dugu. Haien taldeak diktaketa-sistema bat garatu dute dibertsitate funtzionala duten gazteentzat, adimen artifiziala erabilita. Gazteek teklatua erabili ordez, ahoz di...

V. denboraldiaren 30. saioa: mendi-ibilbide asko aldatu dira Mont Blanc-en klima-aldaketaren ondorioz. Horrekin hasik dugu aste honetako Ekosfera. Gainera, polimeroen beharraz hitz egin dugu Miren Aguirre Arrese EHUko kimikariarekin. Polimeroak (tartean plastiko asko) behar ditugu bizimodu modernoan, eta aldi berean arazoak sortzen du haien gainerabilerak. Biren arteko oreka non dagoen esaten ez d...

XXIX. denboraldiaren 29. saioa. Energia ilunaren ikerketarekin hasi gara, DESI espektroskopioren azken emaitzak beste teknika batzuekin konbinatu dituztelako eta susmoa dago energia iluna ahultzen ari dela.  Gai nagusia kriminalistika izan da. Josu Lopez Gazpio dibulgatzaileak azaldu digu zientziak nola argitu zuen zein izan zen Romanov familiaren patua, tsarren familiarena, iraultza errusiarraren...

Añana-Sobrongo Ekoetxe berria inauguratu dute. Oraingoz Sobrongo egoitza ireki dute, uraren museoa zegoen eraikina baliatuta. Gu Ainhoa Diez de Salazar Gutierrez IHOBEko langilearekin izan gara. Bera da Ekoetxeen arduraduna, eta harekin hitz egin dugu Ekoetxe berriaz eta ingurumen hezkuntzaz. Gainera, beste bi kontu. batetik, elefanteak uxatzeko erleak erabiltzeko ideia, eta bestea galdera sinle b...

XXIX. denboraldiaren 28. saioa: Eguzkiaren ikerketa eta Elhuyar aldizkaria. 

V. denboradliaren 28. saioa: ICARUS proiektua animaliak baliatzeko hodamendi naturalak iragartzeko, eta hegaztien burmuinaren eboluzioa. 

XXIX. denboraldiaren 27. saioa: Silvestre II. matematika maite zuen aita santua, Judith Rivas EHUko matematikaria eta kuantikaren galdera klasikoa: partikula ala uhina? 

V. denboraldiaren 27. saioa: Gernua ongarri eta PIEko zuzendaritza berria. 

XXIX. denboraldiaren 26. saioa: Erdi Aroko idazkeraren ondarea eta zentro teknologikoak gaur. 

V. denboraldiaren 26. saioa: beroaldiak itsasoan eta lur arraroen geopolitika. 

Jaione Auzmendi biokimikariak CICbioGUNE zentroan egiten du lan. Minbizi mota bat ikertzen du, glioblastoma, baina haren ibilbidean garunari buruzko beste ikerketa asko egin ditu. Haren lanaz hitz egin dugu luze, bai eta zientziaren dibulgazioari buruz ere. 

2025 kuantikaren naizoarteko urtea da, urteurren garrantzitsua bete delako esparru horretan: duela 100 urte jaio ziren mekanika kuantikoaren bi garapen ezberdin, Heissenbergen mekanika matriziala eta Schrödingerren mekanika ondulatorioa. Biek deskribatzen zuten mundu kuantikoa zuzentasunez, baina biek dituzte inplikazio filosofiko zorrotzak, eta bietan ezberdinak Fisikarien mundua bitan banatu zen...

XXIX. denboraldiaren 25. saioa: Mekanika kuantikoaren jaiotza zurrunbilotsua eta Jaione Auzmendi biokimikaria eta garuna. 

Mikak ohiko hegaztiak dira Euskal Herrian. Urteekin ugaritu dira. Haien balio ekologikoaz jabetzen gara, baina tradizioak oso modu berezian tratatu ditu. Mito asko daude hegazti horren inguruan. 

Entzule batek proposatu du autoen potentzia mugatua garai bateko autoek zuten potentziara egokitzeko. Horrek emisioak murriztuko lituzke eta erregaia aurrezko luke. Gogoeta horretatik abiatuta hitz egin dugu Javi Oskoz Don Boscoko automobilgintzako irakaslearekin. Berak dio kontua ez dela hain sinplea eta hainbat desabantaila ekarriko lituzke neurri horrek. 

Ideia sinple bat. Paisaia bat ez dugu berdin baloratzen garai historiko ezberdinetatik begiratuta. Begi bistakoa dirudi, baina ez da. Adibidez, XVI. mendeko paisaia bat garai hartako biztanleentzat, eraikuntzaz beteta dago; gaurtik ikusita, ordea, oso eraikuntza gutxi ditu. 

V. denboraldiaren 25. saioa: garai bateko paisaia, autoen potentzia mugatzearen ideia eta mikak. 

Josu Lopez Gazpio kimikari eta dibulgatzaileak 300 gorpuen kasua ekarri digu. Estatu Batuetako herri txiki batean, gorpu asko agertu ziren zelai batean; salatu gabeko kasuak ziren. Josuk kontatu digu nola lagundu zuen kimikak han gertatukoa argitzen.