Đài Hà Nội | Đọc truyện đêm khuya

Hôn nhân của cha mẹ Hồng vốn không phải vì tình yêu, vì vậy tuổi thơ cậu bị bao phủ bởi những lời chì chiết cay nghiệt của bà nội, những trận cãi vã trong nhà và cả cảnh nghèo túng khi gia đình phải bán ngôi nhà phố Hàng Cau để trả nợ. Những ký ức ấy đã hằn sâu và trở thành ám ảnh lớn trong tâm hồn tuổi thơ Nguyên Hồng.

"Những ngày thơ ấu" là một hồi ký kể về tuổi thơ cơ cực của nhà văn Nguyên Hồng. Tác phẩm cho ta thấy một góc nhìn mới để ta biết trân trọng cuộc sống, trân trọng những gì đang có, yêu thương những người thân trong khoảnh khắc hạnh phúc tột cùng của cuộc đời.

Tại trận chiến khu Hòa Mỹ, chị tổ trưởng dân công bị thương nặng và được đưa vào lán cứu chữa. Bác sĩ Thiền cùng mọi người đều lo lắng vì vết thương quá nặng, khó qua khỏi. Khi tỉnh lại, chị bất ngờ nhận ra Nghi và tha thiết muốn gặp con trai là Mừng. Tuy nhiên, chị đau đớn khi nghe tin Mừng bị coi là Việt gian.

Lê Hường luôn cảnh giác trước mọi âm mưu xảo quyệt, ngay cả trước những lời khai ngây thơ của Mừng. Dù có lúc thoáng tin, anh vẫn coi Mừng là điệp viên tinh quái và ra lệnh tống giam. Ba ngày sau khi chuẩn bị thẩm vấn lần hai, giặc Pháp bất ngờ mở cuộc tấn công lớn vào chiến khu Hoà Mỹ đúng ngày diễn ra sinh hoạt văn hóa văn nghệ khiến ngày hội trở thành một ngày bi thương.

Mừng bị trói bắt tại tạm gác vì bị nghi là Việt gian. Các bạn trong đội không những không bênh vực mà còn khinh bỉ, chửi rủa khiến em tuyệt vọng. Mừng vừa khóc vừa khai do bị Kim lừa, em vô tình rơi vào tay giặc, bị cha đưa về nhà rồi ép chỉ điểm cho Tây nhưng em đã tìm cách trốn thoát, mang súng quay lại chiến khu.

Mừng cùng Kim phản bội chiến khu, lấy cắp bí mật rồi bỏ trốn. Sự thật này khiến toàn bộ chiến khu bàng hoàng bởi Mừng vốn sống cùng anh em Vệ quốc đoàn từ lâu, ai cũng tin tưởng. Trong khi đó, một bức thư của mẹ Mừng gửi bộ đội qua đòn bánh tét trong dịp Tết đã khiến chiến sĩ Tiến vượt sương núi đi tìm em, nhưng càng thêm đau đớn khi biết Mừng là gián điệp.

Bồng phát hiện một người đàn ông lạ nghi là Việt gian bị bắt đưa vào trạm gác, Mừng và Kim tò mò chạy đi xem. Người đàn ông ấy thực chất là tên biệt kích H21 có ám hiệu liên lạc với Kim. Ban đầu hắn giả vờ kêu oan. Khi đêm xuống, hắn lợi dụng điếu thuốc lá để đốt đứt dây trói rồi bất ngờ tước súng, giết chết cả tổ gác, sau đó biến mất vào bóng tối.

Bồng chọc tức Đại đội trưởng Sơn Hùng khiến anh nổi giận đánh cậu ngay giữa đường. Bồng không chịu khuất phục, đòi kiện lên Chính ủy trung đoàn. Chính ủy Trần Quý nghe chuyện phân bua nhưng vẫn nghiêm nghị nhắc nhở Bồng không được chọc giận người lớn, đồng thời trách Sơn Hùng vì hành động quá trớn.

Kim 'điệu' hay chính là Lê Kim thực chất là điệp viên mật danh M13 nhận súng và tiền để thực hiện kế hoạch đánh cắp bản đồ bố phòng chiến khu Hòa Mỹ. Tuy nhiên, hắn luôn bị ám ảnh bởi ánh mắt nghi ngờ của Bồng và Rắn.

Gặp vú nuôi và chị gái do cha gửi tới, Quỳnh từ chối mọi quần áo, thuốc men, rồi hát “Sông Ô Lâu kháng chiến” trước khi gục xuống vĩnh viễn.

Khi cha mẹ gửi thư xin Quỳnh về Thụy Sĩ chữa bệnh, Ban chỉ huy trung đoàn tranh luận gay gắt; bác sĩ Thiền khẳng định phải tôn trọng quyền lựa chọn của em.

Bác sĩ Lê Khắc Thiền, trí thức từng học y ở Pháp, xúc động khi biết tác giả “Sông Ô Lâu kháng chiến” là cậu bé 13 tuổi đầy nghị lực.

Bồng cố tha chiến lợi phẩm nặng nề gồm hai khẩu súng và đai đạn về nhưng vì kiệt sức, em suýt chết đuối khi vượt sông Cầu Nhi. Nhờ quyết tâm và sức bơi giỏi, Bồng thoát nạn rồi tình cờ gặp Bun 'sắc' đang khóc vì làm rơi mất khẩu tiểu liên. Bồng tức giận mắng mỏ rồi dấn thân liều chết lặn xuống sông tìm súng cho anh.

Trong trận đánh Đồi đất đỏ, Bồng dũng cảm leo lên cột cờ giật lá cờ tam tài của địch giấu quanh bụng để mong sau này may quần áo. Nhưng vì ham giữ chiến lợi phẩm riêng, Bồng suýt để thất lạc một khẩu súng mooc chê.

Mừng và Quỳnh 'Sơn ca' được giao nhiệm vụ liên lạc trong chiến khu. Quỳnh bị thương ở chân nhưng kiên quyết không chịu rời đơn vị dù gian khổ và nguy hiểm. Hình ảnh cậu bé chống nạng ca hát, sáng tác nhạc giữa núi rừng kháng chiến gây xúc động người nghe.

Hiệu cắt tóc của ông Đẫn trở thành nơi vui nhộn với những câu chuyện ngược đời khiến cả chiến khu cười nghiêng ngả. Tư 'giác' cũng học theo, mở tiệm cắt tóc cho đồng đội, vừa vụng về vừa dí dỏm.

Sau khi hạ gục được Nguyễn Trì, Lượm và Thúi chạy xuyên qua cánh đồng tiếp tục trốn chạy. Giữa đường, chúng gặp lại Lép 'sẹo' sau một thời gian mất tích. Hắn kể lại hành trình thoát tù, còn mang theo được khẩu tiểu niên. Ba đứa vui mừng ôm nhau khóc rồi bàn cách vượt sông An Cự đến chiến khu.

Lượm tìm cách cải trang để trốn thoát khỏi nhà tù. Cậu đào lại bộ quần áo cũ giấu trong hố rác, khoác ra ngoài áo tù rách nát rồi giả dạng người bán hàng rong đi bán kẹo gừng. Cùng với Thúi, cả hai đóng vai bán hàng rong, thận trọng băng qua đường, giữ đúng khoảng cách để tránh bị lộ. Trên đường, Lượm bất ngờ chạm trán kẻ phản bội là Nguyễn Trì.

Lượm, Lép 'sẹo' và Thúi được đưa vào làm việc tại văn phòng tên quan Hai. Trong lúc làm vệ sinh, Lượm quan sát, tính toán đường thoát hiểm và tìm cơ hội đoạt súng. Ba đứa bàn kế hoạch đánh thuốc ngủ lính gác bằng chai rượu đánh cắp hoà thuốc ngủ để hắn ngủ say, tạo điều kiện cho Lượm hành động.

Lượm nung nấu ý định vượt ngục. Sau hai lần thất bại, cậu quyết định phải chờ thời cơ và chọn đúng lúc có tù da đen đến thay thế để ra tay. Khi được giao vào phòng làm việc của viên đội, Lượm khéo léo tạo tình huống mở cửa sổ để gió bay giấy tờ rồi nhanh mắt phát hiện công văn ghi rõ ngày 20/6 sẽ có tù da đen đến. Cậu lập tức lên kế hoạch trốn vào ngày 18.

Lép 'sẹo' bị bệnh nặng, tưởng như không qua khỏi nhưng nhờ có Lượm đã liều lĩnh lấy trộm được thuốc quý để cứu hắn. Ban đầu Lép 'sẹo' nghĩ Lượm có ý đồ xấu với mình, nhưng khi hiểu ra thì xúc động uống hết thuốc. Nhờ đó chỉ vài hôm sau hắn khỏi bệnh khiến cả bọn lính ngục kinh ngạc. Sau cơn thập tử nhất sinh, tính cách Lép 'sẹo' thay đổi hẳn.

Trong lúc lén lấy trộm bánh, Lượm bị chó becgie giữ tấn công suýt mất mạng nhưng nhờ giữ bình tĩnh, em đã thoát nạn. Nhờ vậy, tù nhân sau này bớt sợ chó và có cơ hội lấy thêm lương thực. Tại đây, Lượm vừa lo toan kế hoạch vượt ngục, vừa chăm sóc đồng đội, dạy chữ, tìm cách lấy thuốc lén từ bưu phẩm mang về cứu các bạn bệnh tật.

Một buổi sáng, khi bọn lính làm lễ kéo cờ cẩu thả một anh tù điên đã lớn tiếng châm biếm khiến cai ngục nổi giận. Tình huống này vô tình phơi bày sự hèn kém của cai ngục trước mặt một ông điếu viên sĩ quan Pháp phụ trách nhà lao, khiến hắn bị quất roi nhục nhã.

Lượm cùng các bạn tìm mọi cách tiếp tế cho chỉ huy trưởng Phùng Đông, người đang bị giam cầm, đói khát và kiệt sức. Nhờ tiền bán kẹo còn giữ lại, cả nhóm mua được bánh mì, nước rồi chuyển vào cho ông qua khe cửa. Lượm xúc động khi nghe lại giọng nói trầm hùng của ông nhưng niềm vui ngắn ngủi vì ngay sau đó, người chỉ huy trưởng cùng năm đồng đội bị mật thám đưa đi và bí mật xử bắn.

Sau khi kết thành tiểu đội du kích trong ngục, Lượm đề xuất nhiệm vụ đầu tiên là tìm nước tiếp tế cho các tù chính trị đang kiệt sức. Ý tưởng này làm tất cả cảm động và đồng lòng theo. Tuy nhiên, khó khăn trước mắt là chỗ ngủ chật hẹp và bẩn thỉu. Trong tình thế ấy, Lượm quyết định làm một việc không ai dám, đó chính là thông cầu tiêu bị tắc để có chỗ sạch sẽ hơn.