Botanitopya

Bilgi Üniversitesi Endüstri Ürünleri Tasarımı'ndan değerli konuklarım, Simge Göksoy, Defne Akşin Akyol, Erhan Muratoğlu ve Aslı Kıyak İngin, Adalar'ı merkeze alan tasarım stüdyosunun sürecini paylaşıyor.

Orta Çağ'a ait 'mille-fleur' goblen bahçelerinde dolaşıp ayrıntılarda gizli çiçeklerden, şifalı bitkilerden konuşuyoruz. Alegorik goblenlerde, sincapların, kuşların yanında tek boynuzlu at gibi düşsel varlıklar da vardır.

Bitki avcıları için tarihsel önemi olan Yokohama Fidanlığı'nı ve Batı'da japonizm akımına da ilham veren geleneksel ahşap baskı yöntemiyle basılmış bitki resimleriyle dolu kataloglarını konuşuyoruz.

Natural History Museum gibi transatlantik köle ticaretinden beslenmiş kimi müzelerde korunan doğa tarihi yayınları, dergiler ve günlükler, köleler ve bitkilerin yakın ilişkilerine ait belgelerle dolu. Bu belgeler ışığında kölelik ve bitki ilişkisini konuşuyoruz.

Hollanda'ya, Tulipmania dönemine uzanıyoru. Ona sahip olmak isteyen tutkulu koleksiyonerlerin neredeyse bir ev satın alacak meblağlar ödediği, bugünse sadece resimlerde kalmış büyüleyici Semper Augustus lalelerini konuşuyoruz.

O gösterişli çiçekleriyle birçok bitki avcısını peşinden sürüklemiş, bahçelerin gözdesi, milyon yıldır tüm dramatik değişimlerden sağ çıkıp varlığını sürdüren gezegenimizin en eski bitkilerinden biri Manolyanın hikayesi.

Flaman ressam Rachel Ruysch'u konuşuyoruz. Uzun kariyeri boyunca doğa tarihçilerine de ilham veren dramatik ölü doğalar yapmış; bilimsel gerçekliğe uygun resmetme becerisi, yaşadığı dönemde de ona büyük şöhret getirmişti.

Fuşya çiçeğine ve rengine de adını veren, Alman botanikçi Leonhart Fuchs (1501-1566)'u ve onun ünlü kitabı, ilk gerçekçi bitki çizimleriyle hazırlanmış De Historia Stirpium kitabını konuşuyoruz.

İlk Azteklerin yetiştirdiğini sanıyorduk ama yeni bilgiler beş bin yıl önce Ekvador'da yaşamış çok daha eski toplumlara dayandığını gösteriyor. Çikolata için minnet duyduğumuz kakao ağacını (Theobroma cacao) konuşuyoruz.

Tanrıların meyvesi "Diospyros" cinsinin güzel ağaçlarını konuşuyoruz. Abanoz ve Cennet Hurması gibi...

Hamlet'in sevgili aşkı, "vaktinden önce solan çiçeği" Ophelia'nın çiçeklerini; Shakespeare ve Millais'nin anlattığı hikayeyi güçlendiren sembolik anlamlarını konuşuyoruz.

Barok dönemin İtalya'sına uzanıp Giovanna Garzoni (1600-1670)'i konuşuyoruz. Onun gerçekçi ölü doğaları sadece sanatsal değeriyle değil, bilimsel bitki resmine öncülük etmesi açısından da özel ilgiyi hak ediyor. 

Homeros'un "gül parmaklı" dediği, şafak tanrıçası Aurora'ya adanmış yaban gülünü konuşuyoruz.

Shakespeare'in ve W.Morris'in başucu kitabı The Herball'ı ve onun yaratıcısı John Gerard'ı konuşuyoruz.

Bu hafta, Açık Radyo'da Foto Müze programını hazırlayan ve sunan fotoğraf tarihçisi Gülderen Bölük, İngiliz botanikçi ve fotoğrafçı Anna Atkins'i (1799-1871) ve "cynotype" tekniğiyle bastığı bitki fotoğraflarını anlatıyor.

Bu hafta programımızda William Morris (1834-1896)'in ünlü bahçeleri ve bitkilerini konuşuyoruz. Öncülüğünü yaptığı Arts&Crafts, sanat akımı olarak ortaya çıkmıştı ama bugün bu hareketin savunucuları "ekososyalizm" ile ilişkilendiriliyor. 

Dev bir kozalağa benzeyen "meyvelerin kralı" Ananas'ı konuşuyoruz. Yeni Dünya'dan gelen bu bitki o kadar ulaşılamazdı ki yemek için değil hayran olunması için lüks sofralarda -bazen kiralanan- bir orta süsü olmuştu.

Ulu gövdesiyle kudretin, şan ve şerefin sembolü; "tanrıların ağacı" sediri konuşuyoruz. Bu güzel, efsanevi ağacın hikayesi, doğayı sömürmek söz konusu olduğunda açgözlülüğümüzün ne kadar eskiye uzandığını da gösteriyor bize.

Halikarnas'ın "güneşin ateş yağdırdığı iklimlerde biter" dediği sabırlık bitkisinden; agaveden konuştuk.

İki kır çiçeğinin hikayesi Işıklı sarı taç yapraklarına "güneşi hapsetmiş" düğün çiçeği (Ranunculus) ve "asaletin mor rengiyle parıldayan" menekşe (Viola).

New York'taki Cooper Hewitt Smitsonian Design Museum'da düzenlenen Nature by Design sergisinde dolaşıyoruz. Doğa bilimlerinden esinlenen dekoratif sanat ürünlerini; botanik ve tasarımın kesişim noktalarını konuşuyoruz.

Mavi altın" indigonun kaynağı çivit ağacı (Indigofera tinctoria) ve çivitotunu (Isatis tinctoria) konuşuyoruz.

Sinek kuşlarıyla "birlikte evrimleşen" Helikonya bitkisini konuşuyoruz.

Zamanının en güçlü ve ünlü hekimlerinden Pietro Andrea Mattioli'yi konuşuyoruz.

İskoç mimar ve sanatçı C. R. Mackintosh (1868-1928)'un sanat ve bilimi buluşturan çiçek eskizlerini konuşuyoruz. Art Nouveau ile özdeşleştiriliyor ama o zamanın ötesinde stiliyle Glasgow'u tasarım cennetine dönüştürmüştü.