Botanitopya

Maorilerin kutsal ağaçlarını konuşuyoruz; Pōhutukawa (Metrosideros excelsea), Tōtara (Podokarpus totara) ve Kauri (Agathis avustralis). Bir zamanlar Yeni Zelanda'da geniş ormanlar oluşturan bu ağaçlar, artık koruma altında.  

Jan van Eyck'in (1390-1441) Ghent altarpanosunda yarattığı cennet bahçesinde geziyoruz. Onun  benzeri görülmemiş gerçekçilik ve derinlik duygusu veren resimleri, OrtaÇağ florasıyla ilgili de çokça fikir veriyor. 

Büyüleyici çiçeklerini gece açan iki kaktüsten konuşuyoruz. Biri, Antillerden, Orta Amerika'dan gelen Selenicereus grandiflorus ve diğeri de Amazon ormanlarının derinliklerinden gelen ayçiçeği kaktüsü, Selenicereus wittii...

Darwin'in hayranlık duyduğu bitkilerden, küstüm otunu (Mimosa Pudica) konuşuyoruz. Küstüm otu, harekete duyarlı olmasıyla, aşk bitkisi olarak anılmasıyla herkesin hayal gücünü ateşleyen bir bitki oldu yüzyıllar boyunca.

And Dağları halklarının 'Peru kabuğu' dediği Kınakına ağacını (Chinchona Officinalis) konuşuyoruz. Onun hikayesi, tıbbi keşiflerin, bitki casusluğunun ve sömürgeciliğin de hikayesi...

Hollandalı ressam, botanikçi ve böcek bilimci Otto Marseus van Schrieck (1613-1678) ve sotto bosco'yu konuşuyoruz. Orman altlarında yaşayan 'değersiz varlıkların' tehditkar öyküleri, hep bilim ve sanatın sınırlarında gezinir.

Adı Brunfelsia çiçeklerinde yaşayan Alman botaniğinin öncülerinden Otto Brunfels'in hikayesini konuşuyoruz. Üç ciltlik, tıbbi bitkilerin gerçekçi resimleriyle dolu "Herbarum vivae eicones" adlı kitabıyla biliniyor.

İki bitkinin hikayesi: İstanbul nazendesi gibi narin türleri de barındıran mürdümük (Lathyrus) ve küçük mavi kahramanlarımız Şirinlerin popüler yiyeceği, bizim dikenucu da dediğimiz Sarsaparilla (Smilax). 

17. yüzyıl Fransa'sına uzanıp, suluboya gravürler eşliğinde XIV. Louis'nin kraliyet bahçesinden kimi şifalı bitkileri konuşmaya devam ediyoruz. Yolculuğumuza Alain Renaux'nun Louis XIV's "Botanical Engravings" adlı kitabı rehberlik ediyor.

17. yüzyıl Fransa'sına uzanıp, suluboya gravürler eşliğinde XIV. Louis'nin kraliyet bahçesinden kimi şifalı bitkileri konuşuyoruz. Yolculuğumuza Alain Renaux'nun Louis XIV's "Botanical Engravings" adlı kitabı rehberlik ediyor.

Azteklerin "yaşam kaynağı" dediği, çoğalma becerisiyle tüm dünyaya yayılmış mısırı konuşuyoruz. Binlerce yıl önce Mezoamerikan halkları için o kadar önemli olmuş ki mısır tanrılarına tapınılırmış.

Anadolu kestanesini (Castanea sativa) konuşuyoruz. Hem görkemli, hem cömert bir ağaç; bolca meyve veriyor. Tarih boyunca insanlar için bereketli bir gıda kaynağı olduğu için rızkı, bolluğu, uzun ömürlülüğü de simgeler.  

Shakespeare bahçelerinde gezineceğiz bugün. I. Elizabeth dönemiyle özdeşleşen, kokulu çiçeklere, her yerde serpilen şifalı otlara ev sahipliği yapan bahçeler, Orta Çağ elyazmalarında resmedilen gizli bahçelerin uzantısıydı.

17. yüzyılda yazdıklarıyla, ürettikleriyle, doğa tarihinin en büyük botanikçilerinden biri olarak kabul edilen John Ray hakkında konuşuyoruz.  

1000 yıla uzanan tarihi kimliğiyle ve kimi insanların tanrılara sunmaya değer, şans ve doğurganlık sembolü olarak saygı duyduğu 'börülce'yi konuşuyoruz.  

Demirhindi ağacını (Tamarindus indica) konuşuyoruz. Babür hanedanlığından bu yana bahçeleri gölgeleyen bu heybetli ağacın binbir türlü şifası var; lezzetiyle de başlı başına bir mutfak yaratmış.

"Beyaz meyveli ağaç hırsızı" Ökse Otu'nu konuşuyoruz. "Havada" yaşayan, kışın çiçek açıp meyve veren, yapraklarını dökmeyen bu yarı-parazit, pagan tanrılarına uzan sembolizmini bu sıra dışı özelliklerine borçlu.

Bitki ve kuş ressamı Anne Pratt'i (1806-1893) konuşuyoruz. Bilimsel olduğu kadar romantik anlatımı ve resimleriyle botaniği herkese sevdiren kitapları Viktorya döneminde bir kadın için azımsanmayacak bir başarıya ulaşmıştı.

Bolivya'dan çıkıp dünyaya yayılan, bir zamanlar anavatanında statü göstergesi olan ve sömürgecilikle girift bağlantıları bulunan bir Yeni Dünya bitkisini, Yerfıstığını (Arachis hypogaea L.) ve hikâyesini söz konusu ediyoruz.

Derin mavisiyle Van Gogh'a ve Vermeer'e ilham vermiş Peygamber Çiçeğini konuşuyoruz.

Bilimsel bitki çizimi konusunda olağanüstü bir yeteneğe sahip Bauer kardeşleri konuşuyoruz.

235 yıldır botanikçiler, bahçıvanlar, bitki ekolojistleri ve bilimsel bitki çizimi meraklıları için hala uluslararası bir tartışma platformu olan, botanik dünyasının en uzun soluklu dergisi Curtis's Botanical Magazine'i konuşuyoruz.

Karpuz dediğimizde genellikle Citrullus lanatus'un "tatlı" kültivarlarını kastediyoruz ama bir zamanlar yumuşak kabuklu, solgun renkli, sert ve bazen acı olabilen bir meyveydi. Karpuzun hikâyesini konuşuyoruz.

Ulu gövdesi, rüzgâra geçit vermeyen dallarıyla ormanlardaki diğer bitkilerin, yaban hayatın koruyucusu sedir ağacı hakkında konuşuyoruz.