Marcin Firlej

Ameryka dla Zaawansowanych

Society PL ↓ 98 episodes

Ameryka dla Zaawansowanych to podcast o Stanach Zjednoczonych, o polityce, historii i społeczeństwie tego kraju. Każdy odcinek wyjaśnia, jak działa amerykańska demokracja: od Konstytucji i Sądu Najwyższego po obywatelstwo, migrację i prawa człowieka. Marcin Firlej, dziennikarz i amerykanista mieszkający w USA, analizuje wydarzenia z Waszyngtonu, przyglądając się korzeniom współczesnych sporów – od Trumpa i „culture wars” po idee równości, wolności i tożsamości. To audycja dla tych, którzy chcą zrozumieć Amerykę bez mitów, w kontekście historycznym, politycznym i kulturowym. Słuchaj, jeśli inte...

Author

Marcin Firlej

Category

Society

Podcast website

www.spreaker.com

Latest episode

Jul 2, 2026

Where to listen?

Podcasts in the app Replaio Radio Coming soon

Podcasts are coming to the app soon. Install now and be the first to see a whole new take on podcasts

Get it on Google Play Install for free Android 5M+ downloads · 4.8 rating iOS soon

Episodes

Amerykańskie prawo i uczciwy proces, czyli jak jedna zasada zmieniła historię USA 06.05.2025

W tym odcinku zagłębiamy się w to, jak amerykańskie prawo zbudowało jedną z najbardziej wpływowych zasad współczesnej demokracji: due process, czyli uczciwy proces. To właśnie amerykańskie prawo sprawia, że król, były niewolnik i imigrant stojący w obliczu deportacji mają zaskakująco wiele wspólnego. Od pierwszych angielskich kart swobód po decyzje Kongresu USA, a także późniejsze orzeczenia Sądu...

Polityka w USA: Stolica pod pod presją, czyli jak dekret Trumpa uderza w autonomię i przyszłość Waszyngtonu 11.04.2025

Polityka w USA potrafi czasem przyjąć formę spektaklu, a czasem — demonstracji siły. Dekret Donalda Trumpa o „D.C. Safe and Beautiful Task Force” to właśnie ten drugi przypadek. W tym odcinku przyglądam się temu, jak decyzja prezydenta wywraca do góry nogami codzienność mieszkańców Dystryktu Kolumbii, podważa lokalną autonomię i odsłania prawdziwe ambicje federalnej władzy. Jeśli chcecie wiedzieć,...

Czarny Rynek Broni, czyli Opowieść o Lekkomyślności 18.12.2023

W tym odcinku przeanalizujemy problem niewygodny dla zwolenników nieograniczonego prawa do posiadania broni, na który wielu ludzi nie zwraca uwagi w Stanach Zjednoczonych: kradzieże broni ze sklepów oraz od indywidualnych posiadaczy. Zastanowimy się jak wpływa to na przestępczość i bezpieczeństwo publiczne. Bo co jeśli powiem Wam, że paradoksalnie to właśnie praworządni obywatele przez swoją niefr...

O wdzięczności Pielgrzymów, czyli historia niedopowiedziana 22.11.2023

W tym odcinku odkrywamy złożoną historię Święta Dziękczynienia, analizujemy popularne mitom i omawianym zapomniane fakty dotyczące tego dnia. Jest tu co nieco o Pielgrzymach, ich podróży na pokładzie Mayflower, i roli Squanto - rdzennego Amerykanina, bez którego kolonia Plymouth prawdopodobnie nigdy by nie powstała. Naświetlimy historyczne niedokładności i aspekty tego ważnego wydarzenia, o któryc...

Czarne oblicze rozrywki czyli przeszłość i teraźniejszość blackface 13.11.2023

W tym odcinku przyglądamy się, jak blackface wpisuje się w historię rasizmu i dlaczego malowanie sobie twarzy, aby udawać osobę czarnoskórą (nwet bez złych intencji) może być obraźliwe. Punktem wyjścia do dyskicji na ten temat jest incydent z programu '"Twoja Twarz Brzmi Znajomo", gdzie biały uczestnik udawał Kendricka Lamara, oraz komentarze jakie się później pojawiły. Analizujemy argumenty, któr...

Czy biały to biały, czyli o źródłach rasizmu i tożsamości Ameryki. 15.02.2022

Za ten temat zabierałem się dość długo, kilka razy go zaczynałem i odkładałem na później. Wreszcie przyszedł luty - Black History Month i stwierdziłem, że nie ma co dłużej czekać. Chodzi o pojęcie rasy, bez którego nie da się zrozumieć współczesnej Ameryki. Wyjaśnijmy sobie co to znaczy, że rasa to konstrukt społeczny, jak bardzo różnimy się od siebie ze względu na kolor skóry i czy my naprawdę je...

Wybielanie historii, czyli porozmawiajmy o Teksasie 26.11.2021

Niektórzy mówią, że ten stan reprezentuje prawdziwego ducha Ameryki. Inni twierdzą, że jest zwyczajnie zacofany i tkwi w przeszłości. Zdecydowanie trudno być obojętnym, mówiąc o Teksasie. Porozmawiajmy więc o nim, porozmawiajmy o jego teraźniejszości, ale także o przeszłości, ponieważ moim dzisiejszym gościem jest nauczyciel historii z Texasu Cody Pouge. Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-polic...

Nie taki niewinny, czyli krótkie podsumowanie wyroku z Kenosha 21.11.2021

Jeszcze dwa słowa o sprawie Kyle’a Rittenhouse’a, ale nie będzie to długi komentarz. Ale pogadajmy chwilę o tym czy chłopak jest rzeczywiście niewinny oraz czy standardy obrony koniecznej dla wszystkich są takie same. Spoiler alert numer 1: nie jest. Spoiler alert numer 2: nie są. Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Vigilante znaczy amator, czyli jaki jest problem z samozwańczymi stróżami prawa 06.11.2021

Przed kilkoma dniami rozpoczął się proces Kyle Rittenhouse’a, nastolatka z Illinois, który w ubiegłym roku podczas zamieszek w miejscowości Kenosha w Wisconsin, zastrzelił dwie osoby a jedną ranił. Siedemnastolatek uzbrojony w nielegalnie posiadany karabin AR-15 pojechał do Kenosha gdzie spotkał się innymi ludźmi jak on – vigilantes – samozwańczymi stróżami prawa. I na przykładzie Rittenhouse’a op...

Felieton na życzenie, czyli o wszystkich (prawie) problemach prawnych Donalda Trumpa 20.10.2021

Wiecie, że wczoraj Donald Trump po raz pierwszy od czasu, kiedy wprowadził się do Białego Domu, musiał osobiście złożyć zeznania w sprawie z powództwa cywilnego cywilnym? I, że specjalna komisja Kongresu, która bada atak jego zwolenników na Kapitol straciła wreszcie cierpliwość dla współpracowników byłego prezydenta, którzy unikają składania zeznań i zaczęła kierować wnioski o areszt dla nich? Czy...

Co jest nie tak z Dniem Kolumba, czyli rzecz o rdzennych Amerykanach 11.10.2021

W drugi poniedziałek października to Stanach Zjednoczonych „Columbus Day” – Dzień Kolumba. To święto, choć jest dniem wolnym od pracy, z roku na rok obchodzi coraz mniej ludzi. Zastępuje je Indigenous Peoples’ Day – Dzień Rdzennych Amerykanów, który w tym roku Joe Biden proklamował świętem narodowym. O Kolumbie będzie mniej, ale jeśli chcecie się dowiedzieć, jak dziś żyją i z jakimi problemami bor...

Tax The Rich, czyli o tym, czy podwyżka podatków dla bogaczy zniszczy kapitalizm w Ameryce 04.10.2021

Po prowokacji Alexandrii Ocasio-Cortez, progresywnej kongreswoman z Nowego Jorku, która na ekskluzywny bal przyszła w sukience ze sloganem Tax The Rich – rozgorzała dyskusja o tym jak demokraci chcą zmienić Amerykę w kraj socjalistyczny zarzynając ją podatkami. Obecnie w Ameryce najwyższa stawka podatku dochodowego wynosi 37 procent. Prezydent Joe Biden chce ją podwyższyć o 2 punkty procentowe, ab...

Oszustwo, którego nie było, czyli o audycie wyborczym z Arizony, który nic nie wykazał 22.07.2021

Tom Brady, legendarny rozgrywający futbolu amerykańskiego, dworuje sobie z Donalda Trumpa, a "audytorzy" z Arizony ogłaszają wstępne wyniki swojej kontroli wyborów w hrabstwie Maricopa. Zarówno pierwsza jak i druga historia sprowadzają się do żartu, przy czym o ile Tom Brady dobrze radzi sobie z opowiadaniem dowcipów, to audyt z Arizony jest raczej komedią pomyłek. I niestety nie widać końca tego...

Greenpoint. Kroniki Młodej Polski. Rozmowa z Ewą Winnicką. 16.07.2021

Trudno wyobrazić sobie miejsce bardziej odległe i bliskie za jednym razem niż nowojorski Greenpoint. Ewa Winnicka, autorka książki "Greenpoint, Kroniki Małej Polski", nazwała to miejsce "syropem Polski". Chcecie wiedzieć dlaczego? Zapraszam Was na nowy cykl Ameryki Dla Zaawansowanych - Rozmowy o Ameryce. Na początek proponuję Wam wysłuchanie rozmowy z Ewą o książce, w której farba drukarska ciągle...

Czy Amerykę ogarnęła fala zbrodni, czyli rozważania o przestępczości. Fakty i mity 10.07.2021

Media alarmują, że drastycznie rośnie przestępczość w Stanach Zjednoczonych. Wstępne dane z ubiegłego roku wskazują, że wskaźnik zabójstw w amerykańskich miastach wzrósł średnio o 25%. Według prawicy winę ponoszą demokratyczne władze, które rzekomo przymykają oczy na przestępstwa popełniane przez mniejszości rasowe i etniczne oraz obcinają fundusze konieczne dla funkcjonowania policji. Demokraci w...

O 4 Lipca trochę inaczej, czyli nieznana historia Dnia Niepodległości 04.07.2021

Jeśli powiedziano Wam w szkole, że to kolonie ogłosiły niepodległość i oderwały się od korony brytyjskiej 4 lipca 1776 roku – to nie jest to prawda. Jeśli myślicie, że stało się to podczas posiedzenia kongresu kontynentalnego w Pensylwanii, to jesteście w błędzie. Jeśli słyszeliście, że jej ogłoszenie oznajmiło bicie słynnego dzwonu na wieży w Filadelfii to… zapraszam do wysłuchania felietonu. A p...

O złych stronach wiceprezydentury, czyli o tym czy Kamala Harris jest w pułapce 03.07.2021

Wiceprezydent Kamala Harris nie ma najlepszej passy. Ale problemy, z którymi musi się mierzyć niekoniecznie muszą być jej winą. Wyborcy i dziennikarze postawili przed nią wygórowane oczekiwania, a ona może przecież realizować jedynie politykę swojego szefa. Joe Biden, który deleguje Kamalę Karris do realizowania trudnych i często z góry skazanych na porażkę zadań, nie ułatwia życia swojej zastępcz...

Mit otwartych granic, czyli czy mamy w Ameryce kryzys imigracyjny 26.06.2021

W maju 2021 r., amerykańskie władze zatrzymały przy granicy z Meksykiem ponad 180 tys. migrantów. Gubernator Teksasu Rick Abbott apeluje o pomoc w powstrzymaniu fali imigracyjnej, gubernator Nebraski Pete Ricketts wysyła na odsiecz policjantów stanowych. Morale na południowej granicy będzie też wzmacniał Donald Trump, który w towarzystwie innych republikańskich polityków wybiera się do Teksasu w p...

Skąd się wzięło Juneteenth, najnowsze amerykańskie święto państwowe 24.06.2021

Ameryka ma nowe święto państwowe - Juneteenth. Jest to rocznica ogłoszenia dekretu o zniesieniu niewolnictwa w Teksasie. Sheila Jackson Lee, demokratyczna kongreswoman z Teksasu, która była pomysłodawczynią ustanowienia nowego święta argumentowała, że Juneteenth jest dla czarnoskórych, tym czym, 4 Lipca – czyli Dzień Niepodległości jest dla wszystkich Amerykanów. Wydawałoby się - nic kontrowersyjn...

Czego boja się republikanie czyli słów kilka o krytycznej teorii rasy 24.06.2021

Walka z krytyczną teorią rasy jest najnowszą odsłoną wojny kulturowej w Stanach Zjednoczonych. Już ponad 20 stanów zabroniło uczenia jej w szkołach publicznych oraz wykorzystywania programów edukacyjnych, które mają z nią nawet daleki związek. We wszystkich tych stanach rządzą republikanie. Posłuchajcie czym jest krytyczna teoria rasy i dlaczego amerykańska prawica uważa, że naukowa teoria, która...

O secesji siedmiu hrabstw z Oregonu i projekcie Wielkiego Idaho i dlaczego to się nie wydarzy 24.06.2021

Siedem hrabstw we wschodnim Oregonie chce secesji i przyłąłczenia się do sąsiedniego stanu Idaho. Wszystkie hrabstwa są obszarami wiejskim i wszystkie wszystkie poparły Donalda Trumpa w ubiegłorocznych wyborach prezydenckich. Oregon zaś jest stanem, w którym przeważają demokraci. Zwolennikom Trumpa marzy się więc stworzenie Wielkiego Idaho - stanu, który byłby konserwatywnym rajem dla zwolenników...

Trump nie wróci w sierpniu do Białego Domu, chociaż wierzy w to co trzeci Republikanin 24.06.2021

Co trzeci republikanin wierzy, że Donald Trump zostanie przywrócony na stanowisko prezydenta Stanów Zjednoczonych najpóźniej w sierpniu. Co gorsza, on sam nie tylko w to wierzy, ale ma też powtarzać tę mrzonkę swoim współpracownikom. Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Teksańskie zabawy z bronią, czyli jak wbrew zdrowemu rozsądkowi zrealizować niezdrowe fantazje republikanów 24.06.2021

Teksas przygotowuje się do zniesienia jednego ze swoich ostatnich ograniczeń dotyczących prawa do broni. Stanowy Senat zgodził się na noszenie broni na widoku (tzw. open carry) bez konieczności uzyskania zezwolenia, sprawdzenia przeszłości kryminalnej oraz zdrowia psychicznego, a także odpowiedniego przeszkolenia. Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Listen to the Ameryka dla Zaawansowanych podcast in Replaio

Radio and podcasts in one app - free, with no sign-up. Install today and do not miss the launch

Get it on Google Play

Replaio is not a podcast publisher; show names, artwork and audio belong to their authors and are distributed through public RSS feeds.