5 Minutes Good Time

หนึ่งในปัจจัยสำคัญของการสร้างนิสัยที่นำไปสู่ความสำเร็จก็คือ การตั้งเป้าหมายแบบค่อยเป็นค่อยไป โดยการโยนความทะเยอทะยานทิ้ง และระบุกิจวัตรเล็กๆ ในกิจกรรมโดยรวมแทน เพราะการทำเรื่องเล็กๆ ให้สำเร็จทีละเรื่อง ย่อมดีกว่าทำเรื่องใหญ่ๆ ที่ไม่รู้จะสำเร็จหรือไม่

เมื่อเราสร้างนิสัยหนึ่งขึ้นมา สมองจะกำหนดเส้นทางเดินประสาทของนิสัยนั้น ซึ่งแต่ละครั้งที่เราทำจนเป็นกิจวัตร ทางเดินประสาทจะยิ่งแข็งแรงขึ้น ดังนั้นหากรู้สึกว่ากิจวัตรนั้นเป็นนิสัยที่ไม่ดีในชีวิตเรา ก็ให้ลองค่อยๆ ปรับเปลี่ยนกันไป ถึงแม้จะยากแต่ก็ใช่ว่าจะทำไม่ได้

ความเครียด ทำให้เราขาดสมาธิ เกิดความวิตกกังวล เหนื่อยล้า หดหู ซึ่งมีผลต่อประสิทธิภาพที่แย่ลงในทุกๆ กิจกรรมที่ทำ และในระยะยาว อาจก่อให้เกิดโรคต่างๆ ตามมา ฉะนั้นการจัดการความเครียดในแต่ละวันจึงสำคัญ

หากคุณกำลังทำให้ชีวิตตัวเองยุ่งยากเกินความจำเป็น ให้ลองกลับไปทำ “เรื่องธรรมดา” ที่เคยมองข้าม เช่น ใช้เวลาอยู่กับครอบครัว หรือเล่นกับสัตว์เลี้ยง ซึ่งนอกจากจะสร้างความสุข ความสนุก ให้กับตัวเองแล้ว ยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงานอย่างไม่น่าเชื่ออีกด้วย

หากเราใช้ชีวิตเหมือนการวิ่งมาราธอนทุกวัน จะไม่ได้สัมผัสความรู้สึกอื่นนอกจากความลำบาก ฉะนั้นแทนที่จะวิ่งติดต่อกันและพักเพียงเล็กน้อย เราควรเรียนรู้ที่จะวิ่งโดยให้มีเวลาเหลือพอสำหรับเติมพลังเพื่อใช้ในวันถัดไป

ในทางชีววิทยา ยิ่งสมองส่วนที่ใช้คิดเชิงตรรกะ หรือ Prefrontal Cortex สั่งให้เราตอบสนองมากเท่าไร ร่างกายก็จะเหนื่อยมากขึ้นตาม ส่งผลให้การตัดสินใจแย่ลงไปเรื่อยๆ เราจึงมักหันไปหานิสัยที่เคยชินซึ่งฝังตัวอยู่ในสมองที่ตอบสนองอัตโนมัติแทน เพื่อลดการทำงานหนัก สร้างความสบายกาย สบายใจ

ปัจจุบัน ด้วยความเชื่อแบบผิดๆ ที่ว่า สิ่งดีๆ เกิดจากความมุ่งมั่นที่ไม่หยุดยั้ง และความพยายามที่ไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อยเท่านั้น ทำให้เรามักหักโหมกับบางสิ่งบางอย่างมากจนเกินไป ซึ่งนำไปสู่ผลเสียต่างๆ ตามมา ไม่ว่าจะเป็นต่อสภาพจิต หรือสภาพกาย ไปจนถึงภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน

ความจริงที่ว่า เราสามารถลบล้างความเครียดด้วยวิธีง่ายๆ ซึ่งเป็นผลดีต่อสุขภาพจิตและสร้างความสบายทางกายไปพร้อมกันได้ เช่น การยิ้มให้กว้างจนตาหยี ทำท่าเรียกพลัก นวดผ่อนคลาย หรือแม้แต่การทำสมาธิ

ความเชื่อที่ว่า การทำงานหนักจะเป็นบทพิสูจน์บางอย่างในตัวเรา แท้จริงแล้วอาจไม่ใช่ เพราะบางคนมีงานเต็มมือ แต่ชีวิตกลับว่างเปล่า ฉะนั้นเราจึงต้องกลับมาทบทวนตัวเองใหม่ และหาจุดที่พอดีของชีวิตให้เจอ

ถ้าเรากำหนดให้เงินในมือเป็น "เงินได้เปล่า" โดยเฉพาะ เงินที่ได้จากคนที่ยืมไปนานจนลืม เงินเก็บได้ หรือแม้แต่เงินคืนภาษี กรอบความคิดที่มองว่าสิ่งนั้นไม่ได้มีอยู่แต่เดิม จะทำให้เราใช้มันไปอย่างมักง่าย ฉะนั้นจึงควรให้ค่าเงินเท่ากัน ไม่ว่าจะมาจากสถานการณ์ใดก็ตาม

หากต้องซื้อของที่เป็นเซตหรือกระเช้าของขวัญไปเยี่ยม สวัสดีปีใหม่ใคร คนส่วนใหญ่อยากให้สิ่งที่ต่างออกไปจากที่เคยให้ไปก่อนหน้า เพราะพวกเขามองว่าการให้ของชิ้นเดียวกันซ้ำๆ ผู้รับจะเบื่อได้เร็วกว่า ดังนั้นกระเช้าของขวัญที่มี “ความหลากหลาย” จึงขายดี

เรามักตัดสินใจเกี่ยวกับสถานการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตจากความรู้สึกในปัจจุบัน ซึ่งมีผลให้คุณภาพชีวิตของเราอาจขึ้นอยู่กับความแม่นยำของการคาดการณ์ไปด้วย ดังนั้นหากต้องเลือกว่าจะทำอะไรในอนาคต การเลือกสิ่งที่ชอบที่สุดซ้ำๆ ก็น่าจะเซฟกว่า

ธรรมชาติของมนุษย์มักกะเกณฑ์ว่าตนทำอะไรได้มากกว่าความเป็นจริง เช่น วางแผนไว้ว่าอาทิตย์หน้าจะต้องตื่นไปวิ่งให้ได้อย่างน้อย 5 วันต่อสัปดาห์ แต่เอาเข้าจริงกลับทำไม่ได้หรือไม่ได้ทำเลย ซึ่งไม่ใช่เพราะเรามุ่งมั่นไม่มากพอ แต่อาจเป็นเพราะละเลยถึงตัวแปรที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต ฉะนั้นก่อนวางแผนควรประเมินตัวแปรต่างๆ และหาทางรับมือต่อสิ่งนั้นให้ได้

คำพูดประมาณว่า “ฉันนึกไว้แล้วเชียว” พร้อมกับคำอธิบายต่างๆ เท่าที่ใครคนหนึ่งจะให้กับตนเองได้ มักถูกเอ่ยขึ้นหลังจากรู้ผลของเหตุการณ์นั้นแล้ว ซึ่งเป็นเหตุให้เราไม่ค่อยเปิดใจรับฟังมุมมองอื่นๆ ดังนั้นก่อนจะเอ่ยคำที่เหมือนจะคาดการณ์สถานการณ์ต่างๆได้ ลองถามตัวเองว่า “ฉันรู้เรื่องนี้จริงหรอ” หรือ “ฉันคาดการณ์ผลลัพธ์ได้จริงหรอ”

เป็นความจริงที่ว่า “ความเชื่อ” กับ “ความคาดหวัง” เปลี่ยนพฤติกรรมของเรา และพฤติกรรมนั้นไปเปลี่ยนพฤติกรรมของคนอื่นอีกที ซึ่งบ่อยครั้งเราเองก็ไม่รู้ตัว ฉะนั้นจึงต้องตระหนักรู้ถึงอคติของตนให้มาก เพื่อที่จะระมัดระวังไม่ให้กระทบไปถึงคนรอบข้าง  

แท้จริงแล้ว “ความสุขเป็นของขวัญส่วนบุคคล ที่สามารถส่งไปยังกลุ่มคนรอบตัวได้” ฉะนั้นหากเราตั้งกรอบความคิดอิงสถานการณ์ที่มีอิทธิพลต่อความสุขของคนเหล่านี้ ก็จะมีมุมมองชีวิตที่เปลี่ยนไป โดยอิงต่อความสุขของกันและกันมากขึ้น

เรามักได้ยินว่า “คำพูดหนึ่งคำของคุณเป็นพลังชีวิตให้ฉัน” แต่ไม่ค่อยได้ยินว่า “คำพูดของฉันหนึ่งคำเป็นพลังชีวิตให้คุณ” ไม่ใช่เพราะเราถ่อมตัว แต่เพราะไม่รู้จริงๆ ว่า อิทธิพลของตนส่งผลต่อคนอื่นได้มากแค่ไหน

เมื่อต้องตกอยู่ท่ามกลาง "ฝูงชน" สภาวะทางจิตของเราจะคล้ายกับมนุษย์ล่องหน ที่คิดว่าไม่มีใครมองเห็น จึงแสดงพฤติกรรมที่ไม่กล้าในเวลาปกติ หรืออาจเป็นพฤติกรรมวู่วามและไร้ศีลธรรมในบางครั้ง ฉะนั้นเราจึงต้องระมัดระวัง และเรียกสติตัวเองกลับมาให้ได้

การบอกว่าสถานการณ์คือตัวการของพฤติกรรมนั้น ไม่ได้หมายความว่าในสถานการณ์หนึ่ง จะได้เห็นทุกคนมีพฤติกรรมเดียวกันโดยไม่มีข้อยกเว้น ฉะนั้นเราจึงต้องมีกรอบความคิดที่มองโลกแบบค่าเฉลี่ยให้มากขึ้น เพื่อยอมรับ "ความบังเอิญ" และ "ข้อยกเว้น" ที่มีอยู่ เหมือนคำกล่าวที่ว่า แม้มีต้นทุนติดลบ หากขยันและอดทน ก็สามารถสร้างตัวเป็นมหาเศรษฐีหมื่นล้านได้ แต่เมื่อมองด้วยกรอบความคิดแบบค่าเฉลี่ย ก็ไม่ใช่ทุกคนที่มีสิ่งเหล่า...

สปอตไลท์เอฟเฟค เป็นปรากฏการณ์ที่เราคิดไปเองว่า คนรอบตัวจะต้องสนใจไม่เรื่องใดก็เรื่องหนึ่งของเรา เหมือนกับนักแสดงนำบนเวทีที่มีสปอตไลท์ส่องอยู่ตลอดเวลา ซึ่งนั่นอาจเป็นการใส่ใจที่เกินความเป็นจริงไปมาก เราจึงต้องรู้จักปล่อยวางบ้าง

หากพูดถึงพฤติกรรมชั่วร้าย เรามักใช้กรอบความคิดที่มองว่า ไม่ใช่สิ่งที่คนทั่วไปจะกระทำได้ แต่ความจริงสิ่งนี้สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งจากตัวตนภายใน และจากสถานการณ์ที่คนคนนั้นกำลังเผชิญอยู่ ฉะนั้นจะตัดสินการกระทำของใคร ต้องดูด้วยว่าเขาอยู่ในบริบทไหน

เวลาที่เราเชื่อว่าสิ่งที่ตนเลือกไม่ต่างจากสิ่งที่คนส่วนใหญ่เลือก และมองเป็น Norm หรือ standard ของสังคม ทำให้บ่อยครั้งก็นำไปสู่ปัญหาอื่นๆ ตามมา โดยเฉพาะในเรื่องของความขัดแย้ง ฉะนั้นจึงควรเข้าใจความแตกต่าง เพื่อให้เราจัดรูปแบบการใช้ชีวิตได้ดียิ่งขึ้น

บ่อยครั้งที่เรายึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง เช่น พ่อแม่มักสอนเรื่องยากๆ เกินกว่าลูกจะเข้าใจ และตำหนิเขาทำนองว่า “เรื่องง่ายๆ แค่นี้ทำไมถึงไม่เข้าใจ” โดยหลงลืมไปว่า เรื่องเหล่านั้นอาจจะง่ายสำหรับผู้ใหญ่ แต่ยากสำหรับเด็กก็ได้ หรือลืมมองในมุมกรอบความคิดของเด็ก ว่าการสื่อสารนั้นอาจยังไม่ให้คำตอบที่ชัดเจนมากพอ

เป็นที่น่าสังเกตว่า นักกีฬาเหรียญเงินมักจะเปรียบเทียบความสำเร็จ "ที่ได้รับ" กับ ความสำเร็จ "ที่จินตนาการไว้" ซึ่งก็คือเป้าหมายสูงสุด อย่าง เหรียญทอง ทำให้ความสุขของพวกเขาน้อยกว่าที่ควรจะเป็น เนื่องจากเกิดความรู้สึก "เสียดาย" ขึ้นมาในภายหลัง