වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero)

සංසාරයෙන් මිදීමේ මාර්ගය සහ හේතුඵල දහම මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් සංසාර චක්‍රය සහ එයින් මිදීමේ මාර්ගය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: සංසාරයට ආරම්භයක් නොමැති බව සහ හේතුඵල දහම මත එය පවතින ආකාරය. අවිද්‍යාව, තෘෂ්ණාව සහ කර්මය යන කරුණු සංසාර පැවැත්මට මූලික වන ආකාරය. නාම රූප ධර්මයන්ගේ ක්ෂණිකව ඉපදී නිරුද්ධ වන ස්වභාවය. නිත්‍ය සංඥාව, සුඛ සංඥාව සහ ආත්ම සංඥාව...

ධර්ම දානයේ උතුම් බව සහ එහි ප්‍රභේද මෙම දේශනය මගින් ධර්ම දානය අනෙකුත් සියලු දානයන්ට වඩා උතුම් වීමට හේතු සහ එහි ඇති සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳව ගැඹුරින් විග්‍රහ කෙරේ. 'සබ්බ දානං ධම්ම දානං ජිනාති' යන ගාථා ධර්මය පාදක කරගනිමින්, ධර්මයේ රසය, ධර්මයේ ඇලීම සහ තණ්හාව ක්ෂය කිරීමේ අගය මෙහිදී පැහැදිලි කරනු ලබයි. සක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා බුදුරදුන්ගෙන් විමසූ ප්‍රශ්න හතර සහ ඊට ලැබුණු පිළිතුරු පිළිබඳ ඓතිහාසික පසුබිම. ආමිස දා...

පට්ඨානය යනු කුමක්ද? සහ ප්‍රත්‍ය බෙදීම මෙම දේශනය මගින් අභිධර්ම පිටකයට අයත් මහා පට්ඨාන ප්‍රකරණය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: පට්ඨානය යන වචනයේ අර්ථය විවිධ ක්‍රමයන්ට අනුව පැහැදිලි කිරීම (නානප්පකාර පච්චයට්ඨේන, විභජනට්ඨේන සහ ගමනට්ඨේන). පට්ඨාන ප්‍රකරණයේ එන සූවිසි ප්‍රත්‍යයන් බෙදෙන ප්‍රත්‍ය සහ නොබෙදෙන ප්‍රත්‍ය වශයෙන් කොටස් දෙකකට වර්ගීකරණය කිරීම....

බුදුගුණ මහිම › භගවා බුදු ගුණය සහ එහි අර්ථය මෙම දේශනය මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ 'භගවා' යන බුදු ගුණය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. භගවා යන ගුණය තුළ අන්තර්ගත වන භාග්‍ය ධර්ම හයක් පිළිබඳව මෙහිදී විස්තර කෙරේ. අෛශ්චර්ය භාග්‍යය: තමන්ගේ සිත සහ අන්‍යයන්ගේ සිත් පාලනය කිරීමේ හැකියාව. ධර්ම භාග්‍යය: මාර්ග ඵල සහ නිවන ඇතුළු ලෝකෝත්තර ගුණ ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වීම. යශ භාග්‍යය: අප්‍රමාණ පිරිවර සහ දස දෙස පැතිරුණු...

මිනිසත්බවෙහි දුර්ලභත්වය සහ එහි වටිනාකම මෙම දේශනය මගින් මිනිසත්බව ලැබීමේ දුර්ලභත්වය සහ එහි ඇති වටිනාකම පිළිබඳව අභිධර්ම කරුණු ඇසුරින් ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් පහත කරුණු සාකච්ඡා වේ: බුදු දහමට අනුව ලොව දුර්ලභ කරුණු හතර (කිච්ඡෝ මනුස්ස පටිලාභෝ...) පිළිබඳ විග්‍රහය. සත්ත්වයා උපදින භූමි 31 සහ මිනිස් ලොව ඉපදීමට අවශ්‍ය වන කර්ම ශක්තියේ ස්වභාවය. චුති සිත සහ ප්‍රතිසන්ධි සිත ක්‍රියාත්මක...

තෙසැත්තෑ ඥාන සහ පටිසම්භිදාමග්ග ප්‍රකරණය පිළිබඳ හැඳින්වීම මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ඛුද්දක නිකායට අයත් පටිසම්භිදාමග්ග ප්‍රකරණය සහ එහි අන්තර්ගත තෙසැත්තෑ ඥාන (ඥාන 73) පිළිබඳව මූලික හැඳින්වීමක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් පහත කරුණු සාකච්ඡා වේ: පටිසම්භිදාමග්ග ප්‍රකරණයේ නාමික අර්ථය සහ එහි ව්‍යුහය. අත්ථ, ධම්ම, නිරුත්ති සහ පටිභාන යන සිව්පිළිසිඹියා ඥාන පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහය. අත්ථ (ප්‍රතිඵලය) සහ ධම්ම (හේත...

ධ්‍යාන ප්‍රත්‍යය සහ සත්පුරුෂ ඇසුරේ අනුසස් මෙම දේශනය මගින් පට්ඨාන ප්‍රකරණයේ එන ධ්‍යාන ප්‍රත්‍යය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. දේශනය ආරම්භයේදී සංයුත්ත නිකායේ සබ්බි සූත්‍රය ඇසුරින් සත්පුරුෂ ඇසුරේ ඇති වැදගත්කම සහ ඉන් ලැබෙන ප්‍රතිලාභ පිළිබඳව ගාථා හතක් මගින් පැහැදිලි කරනු ලබයි. දේශනයේ ප්‍රධාන කරුණු: ධ්‍යාන යන්නෙහි අර්ථය (උපනිජ්ඣායනට්ඨේන ධ්‍යානං) සහ අරමුණක් කරා සිත මෙහෙයවන ආකාරය. විතක්ක, විචාර, පී...

ආත්ම දෘෂ්ටිය සහ එය දුරු කරන ආකාරය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ආත්ම දෘෂ්ටිය හෙවත් සක්කාය දිට්ඨිය යනු කුමක්ද සහ එය දුරු කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: ලෝක සත්‍යය අවබෝධ කරගැනීමට ඇති ප්‍රධානතම බාධාව ලෙස ආත්ම දෘෂ්ටිය හඳුනාගැනීම. නාම සහ රූප යන ධර්මයන්ගේ වෙන් වෙන් ස්වභාවය සහ ඒවායේ අන්‍යෝන්‍ය සම්බන්ධතාවය. ආත්ම දෘෂ්ටියේ මූලික ලක්ෂණ වන නිත්‍ය බව, ඒකීය බව සහ...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාමය හැඳින්වීම › 018 නාම ධර්ම සහ ද්විත්වවාදය පිළිබඳ දාර්ශනික විග්‍රහය නාම ධර්ම පිළිබඳව බටහිර දර්ශනයේ පවතින ද්විත්වවාදී (Dualism) අදහස් සහ ඒවායේ ඇති ගැටලු මෙම දේශනයෙන් සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු කිහිපයක් අවධාරණය කෙරේ: ගිල්බට් රයිල් (Gilbert Ryle) ඉදිරිපත් කළ වර්ගීකරණ ගැටලුව (Categorical Problem) සහ එය නාම ධර්ම විග්‍රහයට අදාළ වන ආකාරය. භෞතික රූ...

පැවිදි දිවියේ උතුම් බව සහ ශාසන දායාදය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුද්ධෝත්පාද කාලයක මිනිසත් බව ලැබීමේ දුර්ලභත්වය සහ පැවිදි භාවය ලැබීමේ ඇති වටිනාකම පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ පහළ වීම සහ සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට ලැබීමේ දුර්ලභත්වය. ගිහි ජීවිතයේ ඇති බැඳීම් සහ පැවිදි ජීවිතයේ ඇති නිදහස. පැවිද්දෙකු විසින් ආරක්ෂා කළ යුතු දස සීලය, සාමණේර සීලය සහ උපසම්පදා සීලය පිළිබඳ විස්තර. පැවිදි දිවි...

අභිධර්ම දේශනා: අඤ්ඤමඤ්ඤ ප්‍රත්‍යය සහ පට්ඨාන ධර්ම විවරණය මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ එන පට්ඨාන ප්‍රකරණයට අනුව ප්‍රත්‍ය ධර්මයන් පිළිබඳව ගැඹුරු විවරණයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: රථයක කොටස් එකතු වූ විට රථය යන සම්මුතිය ඇති වන්නා සේම, ස්කන්ධ පංචකය ඇති කල්හි සත්වයා යන සම්මුතිය ඇති වන ආකාරය පැහැදිලි කිරීම. ලෝකයේ හටගන්නා, පවතින සහ නිරුද්ධ වන සෑම දෙයක්ම දුකක්ම පමණක්...

අරහත් ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාගේ උතුම් ගුණාංග සහ රහත් භාවය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් අරහත් ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාගේ උතුම් ගුණාංග සහ රහත් භාවයට පත්වීමේ ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: අරහත් යන වචනයේ අර්ථය සහ රහතන් වහන්සේලා කෙලෙස් දුරු කළ ආකාරය. සත්ත්වයා සංසාරයේ බැඳ තබන දස වැදෑරුම් කෙලෙස් ධර්ම සහ සප්ත අනුසය ධර්ම පිළිබඳ විස්තරය. අවිද්‍යාව නිසා නාම රූ...

නානත්ත නය සහ ඒකත්ත නය පිළිබඳ විග්‍රහය මෙම දේශනය මගින් ථේරවාද සම්ප්‍රදායට අනුව යථාර්ථය තේරුම් ගැනීමේදී වැදගත් වන නානත්ත නය (විවිධත්වය) සහ ඒකත්ත නය (ඒකීයත්වය) යන ක්‍රමවේද දෙක පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. පරමාර්ථ ධර්මයන්ගේ ක්ෂණික පැවැත්ම සහ ඒවායේ ඇති විවිධත්වය. නාම සහ රූප ධර්මයන්ගේ සහජ ස්වභාවය සහ ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය. කර්මය, පුරුදු සහ පුනර්භවය අතර පවතින සම්බන්ධතාවය. සන්තාන ඒකීයත්වය සහ රූ...

පරමාර්ථ ධර්ම සටහනෙහි අංග ධම්ම සහ ධම්මතා ලෙස වර්ගීකරණය කිරීම මෙම දේශනය මගින් පරමාර්ථ ධර්ම සටහනෙහි (Chart of Ultimates) අන්තර්ගත විවිධ අංග 'ධම්ම' (යථාර්ථයන්) සහ 'ධම්මතා' (සංසිද්ධීන් හෝ නියාම ධර්ම) ලෙස වර්ගීකරණය කරන ආකාරය පැහැදිලි කෙරේ. සංඛත පරමාර්ථ යටතේ ඇති පරමාර්ථ ධම්ම, පරමාර්ථ ජාතික, උප්පාදිනෝ ධම්ම සහ අනුප්පන්න ධම්ම යන කොටස්වල ස්වභාවය. අසංඛත පරමාර්ථ හෙවත් නිවනෙහි පස් වැදෑරුම් අවස්ථාවන් ධම්ම ගණයට අ...

ධර්ම සහ ධර්මතා (නියාම ධර්ම) මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ එන පරමාර්ථ ධර්ම සහ එම ධර්මයන් ක්‍රියාත්මක වන ස්වභාවික රටාවන් හෙවත් ධර්මතා පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කරන්නේ ලෝකයේ පැවැත්ම පාලනය කරන ස්වභාවික නීති හෙවත් නියාම ධර්මයන් පිළිබඳවයි. දේශනයේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: ධර්ම (Realities) සහ ධර්මතා (Phenomena/Laws) අතර පවතින වෙනස. බටහිර දර්ශනයේ එන විවිධ මතවාද (Chan...

ත්‍රිලක්ෂණය සහ පරමත්ථ ධර්ම අතර සම්බන්ධය මෙම දේශනය මගින් පරමත්ථ ධර්මයන්ට අදාළ වන්නා වූ සාමාන්‍ය ලක්ෂණ හෙවත් ත්‍රිලක්ෂණය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා කරනු ලබන කරුණු පහත පරිදි වේ: සංඛත පරමත්ථ ධර්මයන්ට පොදු වූ අනිච්ච, දුක්ඛ සහ අනත්ත යන ලක්ෂණ ත්‍රිත්වය හඳුන්වා දීම. සභාව ලක්ෂණ (Intrinsic characteristics) සහ සාමාන්‍ය ලක්ෂණ (Universal characteristics) අතර පවතින වෙ...

අවකාශය සහ කාලය පිළිබඳ තේරවාදී විග්‍රහය මෙම දේශනය මගින් තේරවාදී බුදුදහමට අනුව අවකාශය (අජටාකාශය) සහ කාලය පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: අවකාශය යනු කුමක්ද සහ එය පරමත්ථ ධර්මයක් හෝ අසංඛත ධර්මයක් නොවන්නේ ඇයිද යන්න. කාලය යනු සැබෑවටම පවතින ධර්මයක් නොව සිතේ ඇතිවීම සහ නැතිවීම (චිත්තක්ෂණ) මත පදනම්ව මනස විසින් ගොඩනගා ගන්නා ප්‍රඥප්තියක් බව. අයින්ස්ටයින්ගේ...

ගති පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයට අනුව 'ගති' යන්නෙහි අර්ථය සහ එහි ප්‍රභේද පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු කිහිපයක් සාකච්ඡා කෙරේ: ගති යන්නෙහි ප්‍රධාන නිර්වචන තුන: කර්මජ රූප සහ විපාක සිත් චෛතසික, සත්වයන් උපදින අවකාශය සහ සත්වයන්ගේ සුවිශේෂී ලක්ෂණ තීරණය කරන ස්වභාවය. ගති පහ (නිරය, තිරිසන්, පේත, මනුස්ස, දේව), භව නවය සහ භූමි තිස් එක අතර ඇති සම්බන්ධය. ම...

අග්‍රශ්‍රාවක චරිතාපදානය සහ ශ්‍රාවක ගුණාංග මෙම දේශනය මගින් ගෞතම බුදුසසුනේ අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා වන සැරියුත් - මුගලන් මහරහතන් වහන්සේලාගේ ජීවිත කතාව සහ උන්වහන්සේලා සතු වූ සුවිශේෂී ගුණාංග පිළිබඳව විස්තර කෙරේ. අග්‍රශ්‍රාවක පදවියක් ලැබීම සඳහා සම්පූර්ණ කළ යුතු පාරමිතා සහ අභිනීහාරය පිළිබඳ විස්තරය. අනෝමදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ සරද සහ සිරිවර්ධන ලෙස කළ ප්‍රාර්ථනාව සහ පාරමිතා පිරූ ආකාරය. උපතිස්ස සහ...

අනිප්ඵන්න රූප සහ පරමාර්ථ ධර්ම විග්‍රහය මෙම දේශනය මගින් පරමාර්ථ ධර්ම සහ ප්‍රඥප්ති අතර පවතින විවිධ ස්වභාවයන් පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කරනු ලබයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් අනිප්ඵන්න රූප 10 පිළිබඳව විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. රූප ඇතිවීමට බලපාන ප්‍රධාන හේතු හතර (කර්ම, චිත්ත, උතු සහ ආහාර) පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම. නිප්ඵන්න රූප 18 සහ අනිප්ඵන්න රූප 10 අතර පවතින වෙනස. ආකාශ ධාතුව, කාය විඤ්ඤත්ති, වචී විඤ්ඤත්ති, ලහුතා...

නිර්වාණයේ ප්‍රභේද සහ අසංඛත ධර්මයන් පිළිබඳ විග්‍රහයක් මෙම දේශනය මගින් නිර්වාණය සහ විවිධ අසංඛත ධර්මයන් පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් නිර්වාණයේ ප්‍රභේද පහක් පිළිබඳව සාකච්ඡා කෙරේ. සම්මුති නිබ්බාන: ලෞකික දුක්වලින් සහ බියෙන් තාවකාලිකව මිදීම. තදංග නිබ්බාන: සීලය වැනි ප්‍රතිවිරුද්ධ කුසල ධර්මයන් මගින් කෙලෙස් යටපත් කිරීමෙන් ලබන නිදහස. වික්ඛම්භන නිබ්බාන: ධ්‍යාන සමාපත්ති මගින්...

අසංඛත ධර්ම සහ නිවනෙහි විවිධ පැතිකඩ මෙම දේශනය මගින් අසංඛත ධර්ම සහ නිවනෙහි විවිධ පැතිකඩ පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: සංඛත සහ අසංඛත ධර්මයන්හි මූලික වෙනස්කම් සහ ලක්ෂණ. නාම-රූප ධර්මයන් හටගැනීමට බලපාන ප්‍රත්‍ය පහ පිළිබඳ විස්තරය. හේතු (අවිද්‍යාව, තණ්හාව, කර්මය) පවතින තාක් දුක හටගන්නා ආකාරය සහ හේතු ඉවත් කිරීමෙන් දුක නිරුද්ධ වන ආකාරය. විමුක්තිය යනු...

අසංඛත පරමත්ථ ධර්ම සහ නිවන පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ එන අසංඛත පරමත්ථ ධර්ම පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කරන්නේ නිවන පිළිබඳවයි. දේශනය තුළ සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: සංඛත සහ අසංඛත ධර්ම අතර පවතින මූලික වෙනස්කම් හඳුනා ගැනීම. අසංඛත ධර්ම කාලයෙන් මිදුණු (කාලමුත්තක) ස්වභාවයක පවතින ආකාරය පැහැදිලි කිරීම. නිවන අවබෝධ කරගැනීම සඳහා පවත...

පරමත්ථ ධර්මයන්ගේ පවතින ස්වභාවය පිළිබඳ විග්‍රහය මෙම දේශනය මගින් පරමත්ථ ධර්මයන්ගේ පවතින ස්වභාවය (Existing nature) පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදුකරනු ලබයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: පරමත්ථ සහ පඤ්ඤත්ති අතර වෙනස සහ පරමත්ථ ධර්මයක තිබිය යුතු මූලික ලක්ෂණයක් වන ස්වභාව ලක්ෂණය (Intrinsic quality) පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම. සංඛත පරමත්ථ ධර්මයන් පරමත්ථ ධම්ම, උප්පාදිනෝ ධම්ම, පරමත්ථජාතිකා ස...

අනුප්පන්න ධර්ම සහ නිර්වාණය පිළිබඳ විග්‍රහය මෙම දේශනය මගින් ථේරවාද බුදුදහමේ මූලික ඉගැන්වීම් යටතේ එන 'අනුප්පන්න ධර්ම' පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: අනුප්පන්න ධර්ම යනු මොනවාද සහ ඒවා සංඛත පරමත්ථ ධර්ම යටතේ වර්ගීකරණය වන ආකාරය. උප්පාදිනෝ ධර්ම, පරමත්ථජාතික ධර්ම සහ අනුප්පන්න ධර්ම අතර පවතින අන්තර් සම්බන්ධතාවය. නිර්වාණය යනු අනුප්පන්න දුක්ඛයන්ගෙන්...