Radio Swammerdam

Smound. Dat woord kende je waarschijnlijk nog niet. Maar het beschrijft iets wat je elke dag ervaart: de manier waarop geur en geluid elkaar raken, versterken en oproepen. In deze aflevering van Radio Swammerdam gaat presentator Sita Bouman op zoek naar het meest onderschatte zintuig dat we hebben. Sita spreekt Caro Verbeek, geurhistoricus aan de Vrije Universiteit Amsterdam en pionier op het gebi...

Brood, koffie, bier, kaas, kombucha, tofu, yoghurt, kefir, chocola, tempé, gingerbeer en salami, Allemaal voorbeelden van gefermenteerd voedsel. Super hip, maar ook een van de oudste manieren om de houdbaarheidsdatum van je eten te verlengen. Het is een proces vol microben, bacteriën en gisten. Vandaag neemt Bruno Beeke je mee in deze wereld, samen met Fé Versteeg die phd-onderzoek doet naar de so...

Dacht je dat de middeleeuwen vies waren? Think again! En de eerste Nederlandse zin gaat over vogels? Fake news! Wat ingeburgerde kennis leek, blijkt een serie hersenspinsels uit de 19e eeuw. Hun ideeën blijken nog altijd populair. Vanuit de UB vertelt een panel van 3 experts over deze periode. Ze slaan alarm elke keer als de redactie de fout ingaat, en vertelt ons hoe het écht zit. Luister snel na...

Op 16 mei 2026 vond Wijsgerig Festival DRIFT plaats, en Radio Swammerdam was erbij. Vanuit de Grote-Vragen-Kleine-Wagen-Caravan aan de rand van het terrein voelden wij filosofen Ype de Boer, Emar Maier en Tanna Mwezi Cock aan de tand over de vraag: hoe kom je als filosoof van Droom tot Daad. Hoe krijgen ideeën vorm, en welke praktische bezwaren staan er soms nog in de weg? Je hoort het in ons vers...

Niet alleen wappies zouden zich zorgen moeten maken over welke chemicaliën er in ons water zitten. Het gehalte aan chemicaliën in het Nederlandse oppervlaktewater erg hoog is. Nederland scoort het laagst van alle Europese landen. Als dit over een jaar nog steeds het geval is wordt Brussel boos, en dat willen we natuurlijk niet. Er is dus werk aan de winkel! Iemand die deze ecologische ramp probeer...

Over smaak valt niet te twisten. Maar is dat wel zo? In deze aflevering van Radio Swammerdam gaat presentator Sita Bouman op zoek naar wat proeven eigenlijk is. Sita spreekt Peter Klosse, die in 2004 promoveerde aan de Universiteit Maastricht op smaak en mondgevoel, en sindsdien bekendstaat als smaakprofessor. Hij ontwikkelde de smaakstijlenkubus en stelt dat smaak objectief meetbaar is. Waarom zi...

Van het Koloniaal Instituut tot het Koninklijk Instituut voor de Tropen; alleen al in de namen van het KIT hoor je hoe een samenleving anders naar de wereld is gaan kijken. Achter de monumentale gevel aan de Mauritskade schuilt meer dan een eeuw aan verhalen over wetenschap, handel, koloniale machtsstructuren en de manier waarop Nederland kennis over “de tropen” verzamelde, ordende en presenteerde...

Bouwen zonder je stadsgrenzen uit te breiden, hoe doe je dat? In de jaren 70 en 80 was dat de vraag die ons stadsbestuur moest beantwoorden en vandaag de dag zien we dezelfde vraag opnieuw de kop opsteken. Dr. Petra Brouwer en Dr. Tim Verlaan ( https://www.linkedin.com/in/timmyverlaan/ ) hebben onderzoek gedaan naar het stedenbouwkundig beleid van toen en hebben hier een boek over geschreven. In d...

Van Arctis tot Antarctica. Maar wat gebeurt er daar eigenlijk, aan die twee uiteinden van de aarde? In deze special van Radio Swammerdam reizen redacteuren Sita, Eva en Bruno naar de NWO Polaire Dag in Amersfoort, Dat is het jaarlijkse wetenschapscongres waar onderzoekers uit heel Nederland samenkomen om te praten over de noord- en zuidpool. Paleoceanograaf Peter Bijl van de Universiteit Utrecht v...

Mag je iets mooi vinden wat eigenlijk niet deugt? We kijken steeds meer met een morele blik naar kunst. Bevat een werk bijvoorbeeld racistische of vrouwonvriendelijke stereotypen, dan klinkt direct de vraag of we dit wel moeten tolereren. Maar wat nou als het werk ook héél mooi is, wat krijgt dan voorrang: esthetische, of morele oordelen? Deze morele blik op kunst is vrij nieuw, ziet dr. Marcel va...

Wat kunnen dievenbekentenissen ons vertellen over het dagelijks leven in de Middeleeuwen? Historica Janna Coomans dook in onderbelichte stadsarchieven en vond honderden bekentenissen van 15e- en 16e-eeuwse dieven. Verhalen van kleine scharrelaars, landlopers en vreemdelingen, die hun kostje bij elkaar stalen. Hun bekentenissen werpen licht op een wereld die we nauwelijks kenden: die van de onderst...

Meer dan honderd jaar geschiedenis bracht ons tot dit punt. Het was drie weken geleden dat de Verenigde Staten en Israël het vuur openden in een conflict dat sindsdien Iran en heel de omliggende Arabische wereld heeft opgeslokt. Het effectief afsluiten van kritieke handelsroutes en de bombardementen van energie-infrastructuur heeft gevolgen die langdurig voelbaar zullen zijn in grote delen van de...

Juicy mediafitties in de Tweede Wereldoorlog? Het gebeurde op Radio Oranje. Het programma nam regelmatig de genazificeerde Hilversumse radio op de hak. En vice versa. Heen en weer klonk cabaret, columns en ongezouten meningen over elkaars programma. Te gast is historicus dr. Vincent Kuitenbrouwer (UvA) die wat voorbeelden van deze mediaoorlog heeft meegenomen. Vincent neemt ons mee door de geschie...

Het verhaal van de Etrusken is altijd door anderen verteld. Het volk, dat in het eerste millennium v. Chr. in het huidige Toscane woonde en waarvan nauwelijks schriftelijke bronnen zijn overgeleverd, is al sinds de oudheid een onderwerp van fascinatie, maar ook een canvas waarop iedereen die dat wil zijn eigen vooroordelen kan projecteren. In deze uitzending dalen we af in de geschiedenis voor een...

Presentator Eva van der Zee en co-presentator Tabe Bakker spreken met dr. Daphne van Embden, traumachirurg bij Amsterdam UMC, over osteoporotische bekkenfracturen en het PELVIC-onderzoek dat probeert meer structuur te brengen in de zorg voor deze kwetsbare patiëntengroep. Wat zegt het eigenlijk dat een breuk na een simpele val zo’n grote impact kan hebben en toch relatief onzichtbaar blijft? Wat v...

Waarom zijn medicijnen soms zo onbetaalbaar, en dan weer zo goedkoop als een suikerklontje? En wat komt allemaal aan ethiek voorbij als de zorg schaars wordt? In deze aflevering nemen we je mee door de reis die een medicijn moet afleggen, van investering tot apotheker, en wie het dan allemaal tegenkomt. Farmaceuten, de overheid, patiëntenbelangen, allen hebben iets te zeggen over het goedje. En da...

Hoe belangrijk is geur voor seks… bij motten? Geur lijkt iets onbelangrijks, maar is in de natuur van levensbelang. Dieren vinden voedsel, partners en zelfs hun leefgebied via geur. In dit gesprek duiken we in de rol van geur in evolutie met onder andere van windtunnels, mottenseks en onaantrekkelijke vrouwtjes. Max Waterreus spreekt met evolutie- en populatiebioloog Astrid Groot (verbonden aan he...

Open Source Investigations spelen een bepalende rol in de informatie-oorlogen die er woeden rondom internationale conflicten. Maar wie zijn de mensen, en verhalen achter die ‘publieke data’? In deze uitzending is onze gast Lonneke van der Velden. Zij is docent en onderzoeker in Global Digital Cultures aan de Universiteit van Amsterdam. Presentator Sam Simons interviewt haar samen met Momo Schaap o...

In november ‘45, zes maanden na de bevrijding, wordt de Amsterdamse bioscoop Kriterion feestelijk geopend met een bijzonder publiek. Alle werknemers zijn student en hebben de oorlog doorgebracht in het verzet, in een kamp, of allebei. Momo Schaap spreekt met Anna Eva Boogaard, die specifiek onderzoek deed naar het verzetswerk van vrouwen – of ‘meisjes’ – die op die avond aanwezig waren. Hun verhal...

Zwijgen is een recht. Maar wat als stilte toch iets lijkt te zeggen? In deze aflevering van Radio Swammerdam gaan Eva van der Zee en co-host Tabe Bakker in gesprek met strafrechtjurist Tessa van der Rijst (VU Amsterdam) over het zwijgrecht en de spanning tussen juridische theorie en rechterlijke praktijk. Hoewel zwijgen geen bewijsmiddel is, kan het in de bewijswaardering en rechterlijke overtuigi...

Zijn katten nu werkelijk zo onaangepast als we soms denken? Of zijn katten veel slimmer in communiceren met ons mensen dan we al die tijd dachten? In deze uitzending gaat het over kattenmensen en mensenkatten. We denken soms weleens dat de kat een onverschillig dier is dat zich het liefst door niemand laat verstoren. In deze uitzending blijkt dat de wetenschap zich lange tijd in dit beestje heeft...

In de jaren '20 en '30 bloeit het Amsterdamse nachtleven op. Naar het theater, cabaret, een film of zelfs dansen op jazz: niemand hoeft zich 's avonds meer te vervelen. Wanneer de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, houdt iedereen z'n adem in, maar niet voor lang. Momo Schaap spreekt met historica Merel Meijer, die in haar promotieonderzoek de uitgaanscultuur in Amsterdam onder de Duitse bezetting besc...

Hoe leef je samen in een stad waar niemand meer de meerderheid vormt? Die vraag staat centraal in het boek Samenleving van minderheden van Frans Lelie en Maurice Crul . Op basis van jarenlang onderzoek laten zij zien dat onze steden superdivers zijn geworden: mensen zonder migratieachtergrond zijn niet langer de vanzelfsprekende norm, en de groep van minderheden is samen juist de meerderheid. In d...

🐟 Hoe ontsnapt een langzame vis aan een snel roofdier? 🐘 Wat maakt olifanten zo slim? 🐵 En hoe leren chimpansees wat ze kunnen eten? Artis hostte dit jaar een groot dierkundig congres, ZOOlogy 2025, en Swammerdam was er bij. We spraken drie onderzoekers in het gierkwartier en twee op de postervloer. Met uw hosts, Tabe en Momo. Radio Swammerdam - 14 december 2025 Gasten: Lars Koopmans; dr. Lucy...

Een ‘goede stem’ heb je niet zomaar, je moet je aan een heleboel ongeschreven regels houden. Wil je bijvoorbeeld rationeel overkomen? Praat dan iets monotoner. Deze en meer huidige standaarden zijn voor een groot deel overgeleverd uit de 19e eeuw. Hoe klonken mensen tweehonderd jaar geleden, lang voor de uitvinding van de microfoon? We hebben geen geluiden, maar wel allerlei boekjes over spraakoef...